BalkanWeb.TV Foto Forum Horoskopi Moti Gatimi Kontakt
ARTIKUJ TEK
Kulturė
14 Shkurt 2011 - 22:13 | LAJME
TRANSLATE
 
Idhulli i Dardanisė apo Hyjnesha nė fron
NGA: SUZANA VARVARICA KUKA
Idhulli i Dardanisė  apo Hyjnesha nė fronTIRANE-Nė fund tė shekullit XIX nuk mund tė mendojmė aspak se territori ballkanik ku jetonin shqiptarėt ishte njė territor i vetėm dhe i definuar nėn drejtimin e njė shteti, pasi siē historia na mėson, ka qenė nėn sundimin e perandorisė autokratike osmane. Por nuk mund tė themi se zhvillimet kulturore urbane dhe rurale tė kėsaj zone dhe, tė organizuara nga shqiptarėt nuk kanė ekzistuar. Por duhet tė pėrmendim se krijimtaria kulturore e disa fushave ka qenė presente dhe madje i‘u jepte qyteteve si Shkodra, Gjakova, Prizreni, Korēa dhe Berati, njė emėr tė mirė dhe shumė tė njohur te tė gjitha trevat e qytetėrura tė rrethqarkut tė tyre. Prodhimtaria e sendeve tė nevojshme, qė sot me tė drejtė e pėrmbledhim dhe e quajmė folku shqiptar, nė disa drejtime krijimtarish, kishte sqimė dhe veēanti tė mrekullueshme. Artizanati i tij tregėtohej dhe trashėgohej me fanatizėm. Kjo i bėnte shqiptarėt, qė kudo qė ishin tė vendosur nė territorin ballkanik, tė ishin tė lidhur. Nuk mund tė flitet pėr njė art tė kultivuar, por nuk mund tė lihet jashtė kujtesės zhvillimi i krijimtarisė fetare pasbizantine, edhe pse nė kėtė periudhe filloi rėnia dhe degradimi artistik i saj. Kjo pasi njė fillesė e re po shfaqej, e cila buroi nga ndikimi i artit perėndimor. Rreth kėtyre fillesave ėshtė shumė e domosdoshme tė bėhen studime nė tė gjithė territorin ku jetojnė shqiptarėt. Ato do tė jenė domosdoshmėri nė shkrimin e njė historie me tė saktė rreth shqiptarėve tė kėsaj periudhe. Kėto studime janė tė njė rėndėsie tė veēantė pėr historinė gjeografike, politike, ekonomike e sociale, por janė kryesore dhe pėr artin shqiptar, pėr tė treguar tėrėsinė e shkaqeve e tij nė shkėputjen prej njė arti pasbizantin apo fetar dhe drejtimin e tij kah arti laik perėndimor. Nė mėnyrė tė natyrshme studimet duhet tė ndjekin hap pas hapi dhe zhvillimin e artit edhe nė Kosovė, gjė e cila do tė ndihmojė drejtėpėrdrejti nė njohjen mė tė mirė tė elementeve etnologjikė shqiptar. Dhe kjo, pasi kam idenė, se kemi shumė pak njohuri nė atė se cfarė ka ndodhur dhe se si ėshtė zhvilluar historia e artit tė Kosovės pėr periudhėn, tė cilėn nė Shqipėri e quajmė pėriudha e artit tė Rilindjes Kombėtare dhe tė Pavarėsisė sė Shqipėrisė.
Pas viteve ‘40 tė shekullit XX, Shqipėria dhe Kosova nė bashkėpunimin e tyre reciprok tė fushave tė ndryshme tė jetės kanė pasė ngritjet dhe uljet e tyre, kanė pasė afrimet dhe largimet nė mbėshtetje dhe nė varėsi tė politikave qė pėrfshinin qeveritė e dy shteteve. Duke mos marrė pėrsipėr aspak tė bėj historinė e kėtyre marrėdheneve pasi nuk ėshtė nė misionin e kėrkimeve dhe shkrimeve tė mia, mė duhet tė kujtoj disa marrėdhėnie tė tilla nė fushėn e arteve dhe tė kulturės.

Nė se kėrkojmė nė analet e medias tė atyre kohėve dhe nėse kujtojmė veprimtaritė e ndryshme duhet thėnė se nė harkun kohor tė viteve ‘60 akademikėt shqiptar tė Shqipėrisė dhe tė Kosovės filluan tė lėvronin bashkėpunimet e tyre nė lidhje me gjuhėn, historinė dhe lėtėrsinė, zhvilluar kjo nėn frymėn e patriotizmit. Mandjej nė periudhėn e viteve 1978 – 1980, ndėrmjet Shqipėrisė dhe Kosovės filloi pėrsėri tė kishte njė marrėdhėnie dhe bashkėpunim tė ngushtė, por qė shterroi njėherazi si rezultat i tensionimeve politike nė tė dy shtetet. Ndėrsa Instituti i Lartė i Arteve nė Tiranė dhe Universiteti Shtėtėror i Prishtinės, ku pėrfshihet Fakulteti i Arteve, patėn njė komunikim akademiko-profesional, nė tė cilin u pėrshinė nė bashkėpunimin njohės sfera pedagogjike dhe studentore e tė dy palėve.

E pėrmend kėtė fakt pėr tė bėrė me dije se afrimin dhe njohjen e asaj kohe mund ta riciklojmė sot si njė bazament tė shėndetshėm dhe tė fortė, pėr tė gjitha ngjarjet qė kanė ndodhur pas viteve ‘90 dhe pėr tė gjithė situatėn qė po ndodh kohėt e fundit pėrmes zhvillimeve tė artit nė territoret ballkanike ku jetojnė shqiptarė si kėndej nė Shqipėri ashtu dhe nė anėn tjetėr Kosovė, Mal i zi e Maqedoni. Nuk kam aspak idenė tė pėrjashtoj cungimin e artit shqiptar tė kohės komuniste, por sugjeroj qė ajo tė merret nė konsideratė deri aty sa tė na shėrbejė, pėr tė memorizuar kėto marėdhėnie, tė cilat u ngritėn nė arsyen e vetme, tė njohjes sė shqiptarėve tė njė kombi tė ndarė. Fenomen ky ende i dukshėm dhe i qartė, pavarėsisht shumė pozitiviteteve qė kanė ndodhur dhe kalimit tė njė kufiri si ekzistencė e njė papėrfillshmėrie kombėtare, por tė respektueshėm tė ligjeve ndėrshetėrore. Nė kėtė arsye mendoj tė sistemoj idetė e mia rreth njė arti tė shqiptarėve tė Kosovės, duke i‘u lėnė njė hapėsirė mediatike, nė tė cilėn do tė zėnė vend emra tė njohur, krijimtari tė sukseshme tradicionale, moderne dhe bashkėkohėse. Le ta nisim me njė artefakt tė lashtėsisė.

Kosova ėshtė njė vend i shqiptarėve, i shtrirė pėrtej Veriut tė Shqipėrisė, i njėjtė nė tradita, por dhe i pasur nė llojin e tyre, e qartė nė vlerat kombėtare shqiptare dhe e pėrkushtuar nė mbrojtjen e tyre, e denjė nė trashėgimin e vlerave sociale duke i ruajtur, kultivuar dhe balluar nė njė mjedis tė egėr, ku njė kombėsi tjetėr ushtroi dhunė mbi popullsinė e saj shqiptare, mbi zakonet dhe traditat e saj. Sigurisht mbijetesa ėshtė njė fakt domethėnės i pėrpjekjeve tė intelektualėve dhe popullit shqiptarė nė Kosovė. Njė nga faktet mė tė rėndėsishėm ėshtė Muzeu i Kosovės nė Prishtinė, ku ruhen dhe ekspozohen artefakte prej mė shumė se 4500 vjet para K. Nė kėtė muze gjenden tė ekspozuara figura antropomorfe, enė tė pikturuara, medalione dhe skulptura nga Ulpiana, mozaik nga Gllamniku, stoli princėrore tė tumave, veshje dhe zbukurime etnologjike, vegla dhe armatime, tė cilat dėshmojnė qenesinė e ilirėve dhe mbijetesėn e shqiptarėve.
Nė kėtė muze gjendet njė nga artefaktet mė tė bukura kėtej dhe pėrtej kufirit, tė cilėn nė Kosovė e quajnė “Hyjnesha nė fron”. Ajo ėshtė njė nga shembujt arkeologjikė, tė cilėn antropologėt e cilėsojnė si idhullin dardan dhe provėn e parė tė vendbanimeve tė njeriut nė Kosovė. Ajo ėshtė njė vlerė e jashtėzakonshme e historisė sė lashtėsisė sė trevės sė quajtur Dardani, qė korespondon me Kosovėn e sotme. Ėshtė njė statuetė e vogėl nė baltė, qė u kthye nė Prishtinė nga Serbia, nė vitin 2002 si njė prej tė paktave artefakte tė tilla. Hyjnesha nė fron, idhulli i Dardasnisė apo mbretėresha e dardanėve tė lashtė i pėrket periudhės sė neolitit te viteve 3500 para K. dhe ka disa veēori qė e bėjnė tė jetė njė ekzemplarė mė vlera krahasuese pėr mbarė botėn e qytetėruar. Ajo ka pamje e njė figure femre pozante, e ulur mbi njė fron dhe me duart e vendosura nė mes. Ka njė pamje tė plotė dhe nuk i mungon asnjė detaj. Tė gjitha elementėt e trupit dhe tė kokės janė tė vendosura perpendicular dhe ēuditėrisht krijojnė tri pjesė, ku koka ka formėn e pėrgjithėshme tė njė rombi, trupi tė njė rombi mė tė madh dhe kėmbėt e ulura tė njė drejtėkėndori.
E gjithė masa e stuetės sė vogėl ndahet nė tre volume. Volumi i parė ėshtė koka, ku dominon njė portret ekspresiv, cilėsi tė cilėn i`a pėrcaktojnė sytė e mėdhenj, hunda e drejtė madhoshe dhe pjesa e sipėrme e kokės, ku janė vendosur flokėt mbledhura dhe tė ngritura lart. Sytė zėnė njė masė tė madhe. Mbase pėr tė dhėnė idenė e zbukurimit tė tyre dhe pėr tė treguar se kemi tė bėjmė me njė grua tė sėrės sė lartė dhe tė rėndėsishme nė shoqėrinė qė pėrfaqėson. Mė pas trupi qėndron e drejtėpeshuar, pak sa i tėrhequr prapa dhe mbart njė simetri krahėsh tė thyer dhe tė vendosur nė mes. Kjo tė jep pėrshtypjen e njė pozicioni, qė buron prej njė riti tė caktuar dhe serioz. Volumi i tretė kėmbėt e mbledhura, tė cilat na tregojnė se figura ėshtė e ulur, por ky qendrim pėrsėri tė fton tė mendosh rreth njė ēasti ceremonial. Kėtė ide ceremoniale e mbart dhe veshja e grafikuar apo e skalitur me vijave dhe vendosja e njė medalioni tė rrumbullakėt, nė qafė, I cili zbret nė mesin e gjoksit. Mund tė ketė qenė njė veshje e shkurtėr para dhe e gjatė prapa, e cila na kujton disi xhubletėn e rėndė por tė zbukuruar me motivin gjeometrik, cilėsi qė daton hershmėrinė. Ulja e figurės sė femrės nė njė fron shfaqet e qartė nė artin e tė lashtėve dhe tė klasikėve. Nė artin egjiptian ky qėndrim ėshtė mėse i dallueshėm dhe natyrisht i takon gruas faraone apo nė krah tė faraonit, pra njė gruaje me pėrgjegjėsi perandorake apo martesore. Hyjnesha jonė e tregon njė gjė tė tillė. Dhe kam mendimin se ose ajo ėshtė njė grua e tipit drejtues dhe vendimmarrės nė fisin e saj ose ėshtė njė grua, qė qendron e ulur gjatė ritit tė saj martesor. Ėshtė e orientuar tė qendrojė drejt dhe hijerendė. O nė pritje tė pėrfundimit tė ceremonisė sė pamjes sė nuses ose nė pritje tė ardhjes sė burrit tė saj nė dhomėn e martesės. Gjithėsesi unė kam idenė se ajo ėshtė njė grua e fortė, e bukur, hijerėndė, vendimmarrėse dhe kryesuese. Tė gjitha kėto veti e quajnė njė Hyjneshė, Idhull apo Mbretėreshė tė Dardanisė, emėr tė cilin shpresoj ta mbaj Kosova nė pavarsinė e saj tė plotė.

(d.b/MILOSAO/BalkanWeb)
    Kthehu Dėrgo Printo Home
Komento

Dėrguar nga lekė, Prishtine mė 12-09-2014 nė 22:58
Hujnesha ne fron e gjetur ne "Tjerrtore" te Prishtines i takon periudhes se neolitit te vone,mijevjecarit IV para Krishtit. Nuk ka asnje lidhshmeri me "idhullin e Dardanise" siq thoni ju. Andaj i tere ai shkrim koti e dezinformon opinionin. Mos shkruani pa patur asnj[ njohuri lidhur me plastiken e neolitit dhe trashegimine arkologjike ne pergjithesi. Madje edhe fotoja qe keni zgjedhur ju eshte nje centaur i neooliti te vone i zbuluar ne " Fafos" te Mitrovices.

Dėrguar nga dukagjinase, deqan mė 25-02-2011 nė 16:51
eshte e verte se figura duket sikur figurat e Alieve, kjo d.m.th. se Shqiptaret i kane zbuluar Alien para se me i zbuluar te tjeret qe i zbuluan ne shqkullin e kaluar. Disa shkruajne menjihere me kritika te pa baza, por per kete Hyjneshe ne front ose idhulli i Dardanise siq e quajme ne ka pamjen 100% te Aliense. Ndoshta ne Shqiptaret vijme prej Alien e jo prej majmunave sikur te tjeret, na ka krijuar Perendija te veqante.

Dėrguar nga atlantdas, ufo9 mė 16-02-2011 nė 19:03
Normal se kemi origjine te alijenave UFO ,sipozohet se atlantidasit jan me origjin shqiptare dhe para se te binte metoroidi ata fluturuan me nje planet tjeter,dhe ato vine shpesh na vizitojne tani me qe bota eshte ne rrzik te zhudkjes ,atlantidasit do te kthehen dhee do ti shpetojn vetem 1% te pupillsise ne bote,ato do te jan shqiptaret te pa kontaminuar purro pellazgo ilir me ADN vetem ato dot shpetojne nga fundi BOTESSS !

Dėrguar nga Bubulina, Emathia mė 15-02-2011 nė 20:32
Kthimi i hyjneshes ne front nga Beogradi duhet ne menyre urgjente te dergohet dhe ti vertetohet vjetersia .
Arsyeja ka shume falsifikime dhe falsifikatore ,gje qe eshte e mundur te mos jete origjinali.
Sa per zoteriun Ragip do ti kisha preferuar qe mos te shkoj aq large deri te Alienet se nuk ka edhe aq shkollim ti kuptoj figurat dhe prejardhjen e tije e lere me Alienet si more bur beson ne diqka qe seshte vertetuar e e mohon hyjneshen qe e sheh

Dėrguar nga Alban, Prishtinė mė 15-02-2011 nė 12:52
Ku marrin vesh "Ragipat" cka eshte Hyjnesha ne fronė" Hyjnesha ne Fronė duhet te kthehet ne Muzen kombetar te Kosovės ne Prishtinė

Dėrguar nga ragipi, gjermani mė 14-02-2011 nė 20:23
ne baz te ktyre figurave qe po gjenden ne kosov jam ka dyshoj se mos e kem prejardhjen pew Alienve.qe kemi ardh nga nje planet tjeter!!!!!!po valla.
       Shqiperia
31 Tetor 2014
Artan Santo përkujtohet në Boston, Angjeli: Humbje edhe për ekonominë
Ceremonia u zhvillua në ambientet e Katedrales ortodokse shqiptare në Boston. Familjarë, të afërm, miq e bashkëpunëtorë përkujtuan humbjen e pionierit të sistemit modern bankar në vendin tonë
KOMENTO
       Kosova
31 Tetor 2014
Hoxhaj në Sllovaki: Në Ballkan ende shumë punë për të bërë
Ministri i Punëve të Jashtme në Kosovë, Enver Hoxhaj zhvilloi një vizitë në Sllovaki, me ftesë të ministrit të Jashtëm të këtij vendi, Miroslav Lajcak
KOMENTO
       Rajoni
31 Tetor 2014
Serbia nuk shlyen dot borxhet, Putin i redukton furnizimin me gaz
Presidenti rus, Vladimir Putin vendos të reduktojë gazin për Serbinë pas refuzimit të kryeministrit Vuçiç për të shlyer një borxh prej 200 milionë dollarësh
KOMENTO (2)
       Bota
31 Tetor 2014
Burkina Faso, presidenti jep dorëheqjen pas 27 vitesh në pushtet
Presidenti i Burkina Fasos, Blaise Compaore, njoftoi sot se do të largohet nga pushteti, pas 27 vite në krye të vendit, në një komunikatë të publikuar në një televizion lokal
KOMENTO
       Sport
31 Tetor 2014
Shqiptarėt, nesėr protestė nė Londėr kundėr UEFA-s
Shqiptarėt e Britanisė sė Madhe janė ende tė indinjuar me vendimin e padrejtė tė UEFA-s, nė lidhje me ndeshjen Serbi- Shqipėri
KOMENTO
       Kulture
31 Tetor 2014
DokuFest çmim në Jihlava për posterin më të mirë 2014
Duket se DokuFest, pas 13 vjetësh që nga themelimi, po mësohet që të marrë çmime e jo vetëm të japë. Së fundi, DokuFest ka fituar çmimin për identitetin më të mirë të festivalit në Festivalin Ndërkombëtar të filmit Dokumentar në Jihlava
KOMENTO
       Metropol
31 Tetor 2014
Arushët prej pellushi ‘seks’ pas shpinës së diktatorit Kim Jong- FOTO
Një foto e diktatorit të Koresë së Veriut, Kim Jong, e cila ka në sfond dy arushë pellushi të vendosur në një pozicion ‘të sikletshëm’, po bën xhiron e botës në internet
KOMENTO
       Teknologji
31 Tetor 2014
Google, njė pilulė inteligjente kundėr kancerit
Google ka shpikur njė pilulė, e cila zbulon kancerin. Pilula inteligjente dhe njė byrzylyk me sensorė detektues do tė jetė mėnyra sesi do tė mund tė zbulojmė kancerin nė tė ardhmen. Kjo pilulė ėshtė e mbushur me nanogrimca shumė tė vogla tė cilat shkojnė nė gjak dhe mund tė identifikojnė qelizat kancerogjene
KOMENTO
      
 
 
  TV | News24 - Live
 
   
   
   
   
   
   
  No Flash  
   
   
   
  Radio | Rash - Live
 
  toolbar  
   
   
 
SONDAZH
 
 
Nensondazh
 
   
 
 
BALKANWEB.TV
Babai i 17-vjeēares qė u vetėhelmua: E nisėn drejt Tiranės me ambulancė, jo me taksi
 
 
BALKANWEB.TV
Meta-Benkirane: Finalizim marrėveshjes pėr lehtėsimin e vizave me Marokun
 
 
BALKANWEB.TV
Dhėndri lė nusen, kur e sheh se ajo ėshtė plakur!
 
 
BALKANWEB.TV
Cilėsia e miellit, Panariti: Gati drafti i sigurisė. Eshtė hartuar sipas standardeve tė BE
 
 
BALKANWEB.TV
Naēo tryezė pėr Drejtėsinė, Arvizu: Ja ‘recetat’ e SHBA pėr reformėn
 
 
BALKANWEB.TV
Reforma nė arsim, Rama: Provim liēensimi pėr mėsuesit
 
 
BALKANWEB.TV
Moti per sot 31 tetor
 
 
BALKANWEB.TV
Bota ne nje minute, fotot top te dites
 
 
BALKANWEB.TV
Atentat me armė 40-vjeēarit me tė kaluar kriminale, pranga njėrit prej autorėve
 
 
BALKANWEB.TV
Ambasadori turk Bayraktar: Shqipėria, rol kyē pėr stabilitetin nė rajon
 
 
BALKANWEB.TV
Meta nė Marok: Pėrpjekje tė pėrbashkėta nė luftėn kundėr terrorizmit
 
 
BALKANWEB.TV
Llalla: Dėrguam para gjykatės 1 prokuror e 5 gjyqtarė
 
 
BALKANWEB.TV
Nga data 1 janar 2015 hyn nė fuqi pensioni social, ja si pėrfitohet
 
 
BALKANWEB.TV
Dervishi: Energjia, pjesė e kostove tė ujėsjellėsave, tė trajtohen si klientė specifikė
 
 
BALKANWEB.TV
Rihapin dyert 6 universitete private tė pezulluara nė gusht
 
 
 
 
FOTOGALERI
Arushėt prej pellushi ‘seks’ pas shpinės sė diktatorit Kim Jong
 
 
FOTOGALERI
Ja si vishet pėr Halloween vajza e Kim
 
 
FOTOGALERI
Angelina Jolie ndryshon look, bėhet bionde
 
 
FOTOGALERI
Kostumi mė i preferuar pėr Halloween, luftėtaret e ISIS
 
 
FOTOGALERI
Zjarr nė ndėrtesėn e Radio France
 
 
FOTOGALERI
Dyqani ku 1 ton flori qėndron nėn kėmbėt e klientėve
 
 
FOTOGALERI
Khloe Kardashin reklamon fundshpinėn
 
 
FOTOGALERI
Macet dhe qentė tė veterineri, edhe ata e kuptojnė frikėn
 
 
FOTOGALERI
Australi, gjakftohtėsia e sėrfistit, ‘kokė mė kokė’ me peshkaqenin
 
 
FOTOGALERI
20 vjetori i universitetit ‘Ismail Qemali’, Rama selfie me studentėt
 
 
FOTOGALERI
Paraqitet nė martesė e trukuar si plakė, i fejuari mėrzitet dhe e lė
 
 
FOTOGALERI
Valeria Marini, sensuale dhe gjysmė nudo
 
 
FOTOGALERI
Steffy Forrester, lamtumirė Beautiful: Shpresoj qė fansat ta kuptojnė
 
 
FOTOGALERI
Kujdes, shofer i dehur!
 
 
FOTOGALERI
NATO: Aktivitet i pazakontė i aeroplanėve luftarakė rusė mbi Evropė
 
 
FOTOGALERI
Krahasimi nėna-vajza, shakatė e gjenetikės
 
 
FOTOGALERI
Rrathėt gjigandė nė Jordani tė fotografuar me satelitė
 
 
FOTOGALERI
Kylie Minogue del nga torta e ditėlindjes dhe kėndon Happy Birthday