Prej kohësh kam ndjekur me vëmendje pakënaqësinë dhe revoltën qytetare që po shfaqet në Shqipëri kundër një sistemi politik të ndërtuar dhe të konsoliduar gjatë më shumë se 30 viteve. Një sistem që, pavarësisht ndarjeve partiake dhe retorikës politike, mban përgjegjësi të përbashkët për gjendjen në të cilën ndodhet sot vendi.
Shqiptarët janë lodhur nga rotacionet e pushtetit që kanë ndryshuar emrat e qeverive, por jo mënyrën e qeverisjes. Për më shumë se tre dekada janë premtuar demokraci, drejtësi, zhvillim ekonomik dhe integrim europian, ndërsa realiteti për shumë qytetarë ka qenë korrupsioni, pandëshkueshmëria, kapja e institucioneve, dobësimi i shtresës së mesme dhe largimi masiv i popullsisë.
Sipas meje, përgjegjësia për këtë situatë nuk bie vetëm mbi qeveritë që kanë ushtruar pushtetin, por edhe mbi opozitat që në shumë raste nuk kanë arritur të përfaqësojnë interesin qytetar. Shpesh ato janë bërë pjesë e të njëjtit sistem që pretendonin se kundërshtonin. Shumë figura politike kanë alternuar rolet mes pushtetit dhe opozitës, pa sjellë ndryshimin e premtuar dhe pa ndërtuar institucione që t’u shërbejnë qytetarëve.
Po aq shqetësues ka qenë edhe roli i një pjese të shoqërisë civile, e cila në vend që të ishte zëri kritik i qytetarëve, shpesh është afruar me qendrat e pushtetit dhe interesat e financimit. Në vend që të kërkonte llogari për korrupsionin, abuzimet, shkeljen e të drejtave të pronës dhe shpopullimin e vendit, një pjesë e saj ka kontribuar në normalizimin e një realiteti që ka dëmtuar interesin publik.
Një nga padrejtësitë më të mëdha të tranzicionit shqiptar mbetet çështja e pronës. Mijëra pronarë legjitimë janë përballur me zvarritje, mohime të të drejtave të tyre dhe procese që shpesh kanë favorizuar interesa politike, klienteliste dhe ekonomike. Mosrespektimi i së drejtës së pronës ka minuar besimin te shteti dhe ka penguar zhvillimin ekonomik të vendit.
Në të njëjtën kohë, Shqipëria po përjeton një nga valët më të mëdha të emigrimit në historinë e saj moderne. Qytete e fshatra po zbrazen, të rinjtë po largohen, familjet po ndahen dhe vendi po humbet kapitalin e tij më të çmuar njerëzor. Ky nuk është një fenomen i rastësishëm; është pasojë e drejtpërdrejtë e dështimit të një sistemi që nuk ka garantuar barazi mundësish, siguri juridike, meritokraci dhe perspektivë për qytetarët e vet.
Mendoj se revolta qytetare që po shfaqet sot nuk është thjesht kundër një qeverie apo një partie të caktuar. Ajo përfaqëson refuzimin e një modeli 30-vjeçar që ka prodhuar zhgënjim, padrejtësi dhe mosbesim. Është reagimi i qytetarëve ndaj një elite politike që ka kërkuar vazhdimisht votën e popullit, por shumë shpesh ka dështuar të mbrojë interesat e tij.
Shpreh solidaritetin tim me çdo qytetar që kërkon, në mënyrë paqësore dhe demokratike, një Shqipëri ku ligji të jetë i barabartë për të gjithë, ku prona të respektohet, ku korrupsioni të ndëshkohet dhe ku të rinjtë të mos detyrohen të largohen për të ndërtuar të ardhmen e tyre jashtë vendit.
Shqipëria nuk ka nevojë për riciklimin e të njëjtëve aktorë dhe të të njëjtit model politik. Shqipëria ka nevojë për një kontratë të re morale, politike dhe institucionale me qytetarët e saj. Pas më shumë se 30 vitesh premtime të pambajtura, qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë jo vetëm ndryshim qeverish, por ndryshim të vetë sistemit.
Washington, DC June 2026
