Lufta në Ukrainën fqinje u duket e largët shumë njerëzve në qytetin sllovak të Nitra-s, por këshilli vendor po përgatitet për më të keqen dhe po rinovon strehimoret e tij bërthamore të epokës së Luftës së Ftohtë.
Gjë që tregon shumë për mënyrën se si kombi i vijës së frontit të Evropës Qendrore – i cili deri më tani është kursyer nga dronët rusë që shkaktuan alarme për sulme ajrore në Poloni dhe Moldavi – e sheh luftën pak më tej kufirit të tij lindor.
Kryeministri Robert Fico, i cili është i afërt me Presidentin rus Vladimir Putin dhe kundërshton dërgimin e ndihmës ushtarake në Ukrainë, këmbëngul se sllovakët nuk kanë pse të kenë frikë nga Rusia.
Por me luftën që është shumë afër vendit, qeveria e tij është zotuar të dyfishojë kapacitetin e strehimoreve.
Ashtu si shumë në Nitra, pesë orë larg me makinë nga kufiri ukrainas, biznesmeni Mario Papek nuk mendon se ka shumë për t’u shqetësuar.
“Lufta është në Ukrainë, jo këtu”, i tha AFP-së 51-vjeçari, duke i bërë jehonë retorikës qetësuese pro-Kremlin të Fico-s.
Megjithatë, çdo vit që kur Ukraina u pushtua në vitin 2022, këshilli bashkiak ka riparuar dhe rinovuar 17 strehimoret e tij, me qytetin që planifikon të shpenzojë 40,000 euro (47,500 dollarë) këtë vit.
Paratë e shpenzuara deri më tani janë një pikë uji në krahasim me shumat e nevojshme për t’i bërë strehimoret plotësisht funksionale.
“Nuk ishte prioritet” më parë, tha zëdhënësi i bashkisë, Tomas Holubek.
Por “pasi filloi konflikti, pati pak panik dhe njerëzit filluan të mendonin se çfarë do të bënin” nëse lufta do të vinte në Sllovaki.
Të projektuara si streha hermetike të afta për t’i bërë ballë sulmeve kimike dhe biologjike, shumë nga strehimoret e Nitra-s kanë “ventilim dhe instalime elektrike të vjetëruara”, tha për AFP-në oficeri i mbrojtjes civile, Dalibor Bubinak.
Furnizimi me ujë është gjithashtu nën nivelin e duhur, tha ai, duke folur nga një strehë e rrënuar në bodrumin e një azili pleqsh.
“Asnjë nuk është në gjendje teknike të përshtatshme për të mbrojtur banorët nga substancat e rrezikshme”, tha Bubinak.
Sllovakia ka rreth 1,500 strehimore të tilla që mund të strehojnë 250,000 njerëz, sipas ministrisë së brendshme.
Një e katërta e tyre janë në kryeqytet, Bratislavë, në perëndimin e largët të vendit në kufirin me Austrinë.
Pas rënies së komunizmit në ish-Çekosllovaki në vitin 1989, shteti gradualisht ua dorëzoi disa nga strehimoret bashkive, bizneseve ose pronarëve të shtëpive.
Disa u shndërruan në bare ose vende kulturore, të tjerat u braktisën.
“Askush nuk e dinte nëse do të përdoreshin përsëri ndonjëherë… Ishin një investim i vdekur”, tha Tomas Sliacan, kreu i një grupi që monitoronte gjendjen e strehimoreve.
Por muajin e kaluar qeveria u zotua të “rrisë kapacitetin aktual të strehimoreve me 100 përqind” si pjesë e strategjisë së saj të re të sigurisë dhe të “rrisë ndërgjegjësimin publik dhe nivelet e përgatitjes”.
Ministri i Brendshëm Matus Sutaj Estok kritikoi gjendjen e tmerrshme të strehimoreve me “muret e tyre të mykura, dyert e thyera dhe ventilimin e vjetëruar” kur njoftoi një audit në maj 2025.
Ai tha se të paktën 30 përqind e sllovakëve – rreth 1.7 milion njerëz – duhet të kenë qasje në strehimore deri në vitin 2040 dhe sugjeroi që Bashkimi Evropian mund të ndihmojë në pagesë.
Sllovakia, e cila iu bashkua BE-së dhe NATO-s në vitin 2004, ka shpenzuar dy përqind të PBB-së së saj për mbrojtje që nga pushtimi – në përputhje me udhëzimet e NATO-s.
Por banka qendrore pret që kjo të bjerë nën objektivin këtë vit, me shumë që fajësojnë masat shtrënguese dhe përçarjet brenda koalicionit qeverisës të Fico-s mbi shpenzimet e mbrojtjes dhe ndihmën për Ukrainën.
Me mungesë fondesh qeveritare, disa sllovakë po ndërtojnë strehëzat e tyre “për të mbrojtur familjet e tyre”.
Peter Bako – kompania e të cilit NSA SR furnizon dhoma sigurie për rreth 7,900 euro për strehëza nëntokësore prej betoni të armuar për 45,000 euro – i tha AFP-së se kërkesa ishte “rritur me rreth 75 përqind çdo vit që nga viti 2022”.
“Nëse mbrojtja civile në Sllovaki do të ishte në nivelin e vendeve skandinave ose Zvicrës, kompanitë private si e jona nuk do të kishin shumë hapësirë në treg”, shtoi ai.
Strehëzat private nuk janë të regjistruara pasi nuk ka “detyrë për t’i raportuar” ato, i tha ministria e brendshme AFP-së.
Shumica e njerëzve me të cilët foli AFP në Nitra nuk kishin idenë se ku ishte streha më e afërt.
“Nuk e kam shqyrtuar vërtet,” tha mjekja në pension Zuzana Nurgasova, ndërsa profesori i pensionuar i universitetit Vladimir Popelka tha se nuk është ndjerë kurrë mjaftueshëm i kërcënuar “sa të kërkojë një vend për t’u fshehur”.
