Çanakalaja është më shumë se një betejë, ajo është një testament i madhështisë dhe sakrificës njerëzore. Është një kujtesë se, edhe kur fuqitë e mëdha përplasen për interesa të tyre, popujt e zakonshëm qëndrojnë në mes, duke mbrojtur të drejtën e tyre për të ekzistuar dhe për të mos humbur identitetin.

Për shqiptarët, kjo luftë la gjurmë të thella, në varreza pa emër, në këngë dhe rapsodi që përshkruajnë vuajtjet dhe trimërinë, duke e bërë Çanakalanë një pjesë të pavdekshme të historisë së tyre.

Historia shpesh i ka harruar këta njerëz. Kronikat e mëdha i quajnë të panjohur, i etiketojnë si “ushtarë anonimë” ose si numra në një betejë të madhe. Por në çdo varrezë pa emër, në çdo këngë që ka mbetur në kujtesën popullore, flitet për guximin dhe sakrificën e tyre. Ata nuk ishin thjesht pjesë e një perandorie; ata ishin njerëz që nuk hoqën dorë nga identiteti dhe dinjiteti i tyre, edhe kur bota e rrethonte me gjak dhe dhunë.

Kënga e Çanakalasë, këngë vaji dhe heroizmi, ka mbetur një dëshmi e gjallë e atyre që ranë. Çanakalaja nuk ishte thjesht një betejë. Ajo ishte një përplasje e përjetshme midis fuqive që kërkonin pushtet dhe popujve që kërkonin të mbijetonin. Shqiptarët që ranë aty dhanë gjithçka: jetën, ëndrrat dhe shpresën e brezave të ardhshëm.

Ata ishin një testament i rezistencës, një kujtesë se sakrifica njerëzore nuk mund të fshihet, edhe kur historia duket se e ka harruar.Çdo humbje shqiptari në Çanakala është një histori e papërfunduar, një kujtesë e qartë se trimëria nuk matet me pushtet, por me aftësinë për të qëndruar përballë fatit, për të mbrojtur të vërtetën dhe dinjitetin njerëzor. Dhe kjo është historia që duhet treguar, me zë, me respekt, me lot dhe nder.