Ndërsa lufta e vazhdueshme në Iran bllokon eksportet e naftës nga rajoni i Gjirit dhe prodhuesit fillojnë të ulin prodhimin, tronditja e furnizimit e ka çuar çmimin e naftës në 85 dollarë për fuçi, duke shqetësuar tregjet, duke rritur çmimet në pompë dhe duke rritur frikën e një goditjeje më të madhe ekonomike.

Lufta ka qenë një kujtesë e padëshiruar e varësisë së vazhdueshme të botës nga Lindja e Mesme për furnizime me energji, duke sjellë në mendje krizat e furnizimit që goditën botën në vitet 1950 dhe 1970. Por analistët thonë se ndikimi këtë herë është shumë më i madh.

Rreth 20% e furnizimit botëror me naftë të papërpunuar kalon nëpër Ngushticën e Hormuzit, ku lufta ka bllokuar transportin detar. Analistët thonë se prodhuesit e naftës dhe gazit jashtë rajonit, në vende si Shtetet e Bashkuara, Brazili dhe Norvegjia, kanë aftësi të kufizuar për të rritur prodhimin.

Dhe ndërsa tubacionet lokale të naftës kanë njëfarë kapaciteti për të shërbyer si një rrugë alternative, ato nuk kanë mjaftueshëm – duke i detyruar prodhuesit në rajon të njoftojnë shkurtime. Në Irak, prodhimi ka rënë me më shumë se 60%, sipas Reuters, ndërsa Kuvajti dhe Emiratet e Bashkuara Arabe po e ulin gjithashtu prodhimin.

Presionet e energjisë janë të kufizuara te nafta. Rreth 20% e rezervave globale të gazit natyror janë shterur gjithashtu pasi kompania shtetërore e energjisë e Katarit ndaloi prodhimin, duke përmendur sulmet ushtarake. Duke qenë se nuk ka një mënyrë të lehtë për të mbushur boshllëqet, analistët e J.P. Morgan thonë se presin “mungesa të dukshme” në Azi dhe Evropë brenda një jave.

Në Azi, e cila varet shumë nga importet e energjisë, disa qeveri kanë njoftuar tashmë kufizime çmimesh dhe masa racionimi , me universitetet në Bangladesh që mbyllen herët për festën e Fitër Bajramit, sipas mediave shtetërore. Në Mbretërinë e Bashkuar, Kancelarja e Thesarit Rachel Reeves paralajmëroi për rreziqet e një shoku inflacionist.
Disa vende kanë diskutuar plane për të çliruar rezervat e naftës në një përpjekje për të lehtësuar krizën, por ndikimi i një veprimi të tillë do të ishte i kufizuar. Hunter Cornfield, analist i lartë i makroenergjisë në Rapid Energy Group, tha se shkalla e çdo çlirimi do të ishte “e papërfillshme” krahasuar me kërkesën. “Kjo është në thelb shoku më i madh i furnizimit, të paktën në historinë moderne të tregut global të naftës”, tha ai.

Çmime më të larta të energjisë
Ajo që do të thotë tronditje, për momentin, janë çmimet më të larta të energjisë. Nafta bruto Brent dhe çmimi referues amerikan, West Texas Intermediate, janë rritur që nga fillimi i luftës, duke iu afruar 120 dollarëve për fuçi në një moment të hënën përpara se të binin pak nën 85 dollarë për fuçi. Kjo po rëndon kostot me të cilat përballen bizneset dhe familjet.
Në Mbretërinë e Bashkuar dhe Evropë, çmimet e gazit pothuajse janë dyfishuar që nga fillimi i luftës në Iran. Edhe në SHBA, të cilat si një prodhuese e madhe e naftës dhe gazit kanë tendencë të jenë relativisht të izoluara nga luhatjet globale të çmimeve, çmimet në pompë po i afrohen 3.50 dollarëve për galon, nga rreth 2.90 dollarë një muaj më parë, duke u rikthyer në nivelet e fundit të vitit 2024.

Javën e kaluar, Goldman Sachs vlerësoi se një rritje e përkohshme e çmimeve të naftës në vetëm 100 dollarë për fuçi mund ta ulë rritjen ekonomike globale me 0.4 pikë përqindjeje. Por nëse konflikti nuk zgjidhet deri në fund të muajit, analistët thonë se kjo mund t’i shtyjë çmimet globale të naftës mbi nivelet më të larta të vitit 2022, të vërejtura pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia, me naftën që potencialisht mund të arrijë 150 dollarë për fuçi në disa skenarë.

Kornfeid tha se ndikimi në ekonomi do të ishte “mjaft drastik” në atë pikë, pasi kostot më të larta do t’i detyronin familjet dhe bizneset të ulnin shpenzimet e tjera dhe ekonomia në përgjithësi do të ngadalësohej.

Ndikimet në biznese, nga teknologjia te fermerët
Analistët tashmë po vëzhgojnë me kujdes nëse tronditja e energjisë do të zvogëlojë prodhimin e çipave – një sektor me implikime për gjithçka, nga makinat te telefonat inteligjentë – pasi Tajvani, një qendër prodhimi, varet shumë nga importet e energjisë.
Në SHBA, disa kanë ngritur gjithashtu shqetësime se një rritje e ndjeshme e kostove të energjisë mund të ndikojë negativisht në kompanitë e teknologjisë që përpiqen të zhvillojnë infrastrukturën e inteligjencës artificiale (IA), duke goditur një nxitës kyç të rritjes ekonomike.