Një çerek shekulli pas sulmeve terroriste të 11 shtatorit 2001, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre vazhdojnë të analizojnë dështimet e inteligjencës, vendimet strategjike dhe pasojat e luftës kundër terrorizmit. Sulmet, ku humbën jetën 2,977 persona, nuk erdhën krejtësisht të papritura. Informacioni për rrjetin e al-Kaedës dhe udhëheqësin e saj, Osama bin Laden, ishte i njohur prej vitesh, por agjencitë amerikane nuk arritën t’i bashkonin në kohë të gjitha pjesët e informacionit.

Raporti i Komisionit të 11 Shtatorit e cilësoi ngjarjen si një dështim të madh të inteligjencës, duke vënë në dukje problemet me ndarjen e informacionit, politikat, aftësitë dhe menaxhimin. CIA dhe FBI kishin në dispozicion të dhëna të rëndësishme, por ato nuk u vlerësuan dhe nuk u ndanë në mënyrën e duhur për të parandaluar komplotin.

Riorganizimi i inteligjencës

Pas 11 shtatorit, mënyra e funksionimit të agjencive të inteligjencës ndryshoi ndjeshëm. Në SHBA u krijua Qendra Kombëtare Kundër Terrorizmit dhe Drejtoria e Inteligjencës Kombëtare, me synimin për të përmirësuar shkëmbimin e informacionit mes 18 agjencive të inteligjencës. Bashkëpunimi mes SHBA-së dhe Britanisë së Madhe u forcua gjithashtu përmes marrëdhënieve mes CIA-s dhe MI6, si dhe aleancës së inteligjencës “Five Eyes”.

Por këto reforma nuk i eliminuan dështimet. Një nga shembujt më të rëndësishëm ishte lufta në Irak në vitin 2003. Inteligjenca britanike mbi armët e shkatërrimit në masë të Saddam Husseinit rezultoi e gabuar dhe më pas një hetim arriti në përfundimin se ajo ishte mbështetur shumë në burime të paverifikuara.

Pas këtij skandali, MI6 ndryshoi mënyrën e vlerësimit të informacionit të mbledhur nga agjentët në terren, duke vendosur një ndarje më të qartë mes atyre që mbledhin informacionin dhe ekipeve që e kontrollojnë dhe e sfidojnë atë.

Nga al-Kaeda te kërcënimet shtetërore

Një tjetër mësim i rëndësishëm lidhet me ndryshimin e natyrës së kërcënimeve. Pas 11 shtatorit, terrorizmi i lidhur me al-Kaedën dhe më vonë me organizata të tjera terroriste ishte në qendër të vëmendjes së shërbimeve të sigurisë.

Por sot, sipas ish-drejtuesit të MI5, Lord Jonathan Evans, kërcënimet nga shtetet janë bërë gjithnjë e më serioze. Rusia, Irani, Kina dhe aktorët e lidhur me ta konsiderohen tashmë shqetësime madhore për sigurinë kombëtare.

Sipas ish-shefit të MI6, Sir Alex Younger, Perëndimi kaloi dy dekadat e para të këtij shekulli duke u përqendruar kryesisht te lufta kundër terrorizmit dhe kryengritjeve, duke mos i kushtuar vëmendjen e nevojshme ngritjes së Kinës si fuqi ushtarake dhe sfidë strategjike.

Problemi nuk është vetëm mbledhja e informacionit

Një nga përfundimet kryesore të analizës është se sfida e inteligjencës nuk qëndron gjithmonë te mungesa e informacionit. Në rastin e Kinës, për shembull, inteligjenca perëndimore thuhet se ka shumë të dhëna, por rreziku qëndron te pamundësia për të kuptuar se si lidhen pjesët e ndryshme me njëra-tjetrën.

Fuqia e Kinës nuk lidhet vetëm me ushtrinë, raketat apo anijet, por edhe me gjysmëpërçuesit, mineralet kritike, bateritë, portet, telekomunikacionin dhe kapacitetin industrial. Kështu, problemi mund të jetë më pak një dështim në mbledhjen e informacionit dhe më shumë një dështim në interpretimin strategjik.

Pasojat dhe llogaritjet morale

Lufta kundër terrorizmit solli gjithashtu pasoja të mëdha në fushën e të drejtave të njeriut. Pas sulmeve, qindra të dyshuar u dërguan në burgun e Guantanamos, ndërsa abuzime ndaj të burgosurve u raportuan edhe në Irak dhe Afganistan.

Edhe Britania u përball me kritika për veprimet e shërbimeve të saj. Në vitin 2004, MI6 u përfshi në rrëmbimin dhe dorëzimin e një islamisti libian, Abdelhakim Belhaj, i cili më pas u burgos dhe u torturua në Libi. Çështja përfundoi me një kërkimfalje publike në Parlament në vitin 2018.

Një botë që vazhdon të ndryshojë

Sot, 25 vjet pas 11 Shtatorit, bota e inteligjencës dhe kundërterrorizmit është transformuar thellësisht. Teknologji si inteligjenca artificiale dhe informatika kuantike pritet ta ndryshojnë edhe më tej mënyrën se si mblidhet, analizohet dhe përdoret informacioni.

Megjithatë, pyetja kryesore mbetet e njëjtë: a po mësojnë qeveritë nga dështimet e së kaluarës?

Nga 11 Shtatori te lufta në Irak, Afganistan, ngritja e Kinës, kërcënimi rus dhe zhvillimet e fundit në Lindjen e Mesme, historia tregon se edhe kur informacioni ekziston, sfida më e madhe është ta interpretosh drejt dhe ta kthesh atë në vendime strategjike në kohë.