Protestat që kanë përfshirë Shqipërinë prej muajsh kanë hyrë në një fazë të re, duke kaluar nga tubimet paqësore në përplasje të dhunshme dhe duke e vendosur dorëheqjen e kryeministrit Edi Rama në qendër të kërkesave të demonstruesve. Në një artikull të publikuar më 16 tetor, gazeta prestigjioze franceze Le Monde, me autor Faustin Vincent, analizon përshkallëzimin e revoltës qytetare dhe pakënaqësinë që është grumbulluar ndër vite ndaj qeverisjes.
Sipas medias franceze, vetëm pak ditë kanë mjaftuar që kryeqyteti shqiptar të ndryshojë pamje. Ndërtesa publike të dëmtuara nga zjarri, ambiente bankash të shkatërruara, kosha mbeturinash të djegur dhe rrugë të mbushura me xhama e gurë janë shndërruar në pamje të protestave që kanë tronditur Tiranën.
Një pikë kthese për lëvizjen ishte 13 tetori, kur mijëra studentë iu bashkuan demonstratave që zhvilloheshin prej 31 majit. Deri në atë moment, “Revolucioni i Flamingove” ishte karakterizuar nga tubime paqësore dhe simbole që lidhen me mbrojtjen e natyrës. Por, pas muajsh protestash pa një rezultat të prekshëm, një pjesë e demonstruesve kanë përshkallëzuar aksionet e tyre.
Nga mbrojtja e natyrës te kërkesa për dorëheqjen e kryeministrit
Lëvizja nisi si kundërshtim ndaj projektit për ndërtimin e një kompleksi turistik luksoz në zonën e Zvërnecit dhe në ishullin e Sazanit, një investim i lidhur me Jared Kushner, dhëndrin e presidentit amerikan Donald Trump, dhe Ivanka Trump. Shqetësimi për ndërhyrjen në një zonë me vlera të rëndësishme natyrore u kthye gradualisht në një protestë më të gjerë kundër qeverisë dhe mënyrës sesi drejtohet vendi.
Sipas Le Monde, pakënaqësia tashmë shkon përtej çështjes së mjedisit. Protestuesit kërkojnë largimin e Ramës, luftën kundër korrupsionit dhe përmirësimin e kushteve të jetesës. Për shumë prej tyre, demonstratat përfaqësojnë grumbullimin e zhgënjimeve që nga rrëzimi i regjimit komunist në vitin 1991.
Studiuesja Gresa Hasa, e lidhur me grupin kërkimor Balkans in Europe Policy Advisory Group, e sheh këtë revoltë si pasojë të pakënaqësive të akumuluara gjatë 35 viteve të fundit dhe të dëshirës së qytetarëve për të jetuar në një shtet demokratik.
Rama përjashton dorëheqjen, protestat zgjerohen në qytete të tjera
Pas dy ditësh pa reaguar publikisht, kryeministri Edi Rama hodhi poshtë mundësinë e dorëheqjes dhe akuzoi opozitën se po qëndron pas protestave. Ai e paraqiti situatën si një përpjekje për ta larguar Shqipërinë nga rruga drejt Bashkimit Evropian.
“[Opozita] kërkon ta zhysë sërish Shqipërinë në humnerën nga e cila e kemi nxjerrë të gjithë së bashku dhe të cilën sot po e ngremë drejt një maje historike, drejt ëndrrës së brezave të shqiptarëve: Bashkimit Evropian”, deklaroi Rama.
Por, sipas gazetës franceze, pakënaqësia nuk kufizohet vetëm te mbështetësit e opozitës. Edhe kundërshtarët politikë po përballen me thirrje kundër tyre gjatë tubimeve, ndërsa zemërimi është shtrirë edhe në pesë qytete të tjera të vendit.
Përplasjet me policinë janë bërë më të shpeshta. Sipas të dhënave të cituara nga Le Monde, në tri ditë janë arrestuar 71 persona, ndërsa Ministria e Shëndetësisë ka raportuar 89 të plagosur, mes tyre 61 efektivë policie.
Tensionet kanë ndikuar edhe në jetën e përditshme. Shumë prindër kanë zgjedhur të mos i dërgojnë fëmijët në shkollë, për shkak të frikës nga përshkallëzimi i situatës. Ministrja e Arsimit, Mirela Kumbaro, u është përgjigjur këtyre shqetësimeve duke deklaruar se shkollat nuk janë mbyllur.
“Njerëzit po humbasin durimin”
Duke komentuar situatën, shkrimtari dhe ish-ambasadori shqiptar në Paris, Besnik Mustafaj, e cilëson atë të paprecedentë që nga fundi i regjimit komunist. Sipas tij, dhuna e ditëve të fundit vjen pas 137 ditësh protestash paqësore, të cilat, në perceptimin e demonstruesve, nuk janë marrë parasysh nga autoritetet.
Megjithatë, Mustafaj vë në dukje se mungesa e një organizimi dhe e një strukture të qartë drejtuese e vështirëson dialogun mes protestuesve dhe qeverisë.
Në terren, qëndrimet ndaj dhunës janë të ndryshme. Disa prej të rinjve të intervistuar nga gazeta franceze shprehen se protestat paqësore nuk kanë sjellë ndryshimin e kërkuar, ndërsa qytetarë të tjerë thonë se mbështesin revoltën, por kundërshtojnë shkatërrimin e pronës private.
Një pjesë e bizneseve kanë mbyllur përkohësisht dyert për t’u mbrojtur nga dëmtimet. Megjithatë, artikulli përshkruan edhe raste kur tregtarët, pavarësisht dëmeve të pësuara, ia atribuojnë përgjegjësinë për situatën mungesës së reagimit nga qeveria.
Mbështetja për demonstruesit shfaqet edhe në rrugët e Tiranës, ku disa drejtues automjetesh u bien borive në shenjë solidariteti. Të tjerë qytetarë shprehin shqetësimin për përdorimin e gazit lotsjellës dhe për gjendjen e shërbimeve publike, veçanërisht të shëndetësisë dhe arsimit.
Kritika ndaj qeverisë dhe heshtjes së Brukselit
Një tjetër element që nënvizon Le Monde është mbështetja që Rama gëzon në arenën ndërkombëtare, veçanërisht në Bruksel, ku qeveria e tij shihet si një partnere për procesin e integrimit evropian të Shqipërisë.
Kjo mbështetje bie në kontrast me akuzat për korrupsion dhe nepotizëm që populli shqiptar thotë se rëndojnë mbi kryeministrin.
Gjatë vizitës së saj në Tiranë më 30 shtator, presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, nuk komentoi protestat, një qëndrim që, sipas gazetës franceze, shkaktoi zhgënjim te demonstruesit.
Ndërkohë, delegacioni i Bashkimit Evropian në Tiranë dënoi përshkallëzimin e dhunës dhe dëmtimin e pronës publike e private.
Shqipëria synon të përfundojë procesin e anëtarësimit në BE deri në vitin 2030, por zhvillimet e fundit kanë hapur pikëpyetje mbi situatën politike dhe stabilitetin e vendit.
Ajo që nisi si një lëvizje për mbrojtjen e një zone natyrore është shndërruar në një revoltë kundër qeverisjes dhe sistemit politik. Pas muajsh demonstratash, kërkesa për dorëheqjen e Edi Ramës është bërë boshti kryesor i protestave, ndërsa mbetet e paqartë nëse përshkallëzimi do të sjellë një reagim politik apo do ta thellojë më tej krizën.
