Drizan Shala

Për pesë net me radhë, ambasada gjermane në Tiranë nuk gjeti një fjalë për burrat e maskuar. Më pas, propozoi një tryezë dialogu. Përpara takimit të kancelarit gjerman me Edi Ramën, Berlini duhet të dijë se kë synon të ulë ambasadori i tij në atë tryezë.

Më 1 mars të këtij viti, një ditë pas protestës së Partisë Demokratike, gjatë së cilës iu vu flaka ish-vilës së Enver Hoxhës, Ambasada Gjermane në Tiranë publikoi një deklaratë. Ajo theksoi se protestat politike dhe e drejta për të demonstruar nuk mund të justifikojnë kurrë dhunën ndaj njerëzve ose pronës. Gjithashtu, u bëri thirrje udhëheqësve politikë të përmbushin përgjegjësinë e tyre për të garantuar bashkëjetesën paqësore në një demokraci.

Më 23 mars, pas një proteste tjetër të Partisë Demokratike, gjatë së cilës u hodhën bomba molotov dhe u plagosën gjashtë efektivë policie, ambasada reagoi sërish. Ajo e dënoi dhunën si të papranueshme dhe kërkoi që përfaqësuesit e partive politike përgjegjëse të distancoheshin qartësisht prej saj. Në korrik, ambasadori Karl Bergner deklaroi para gazetarëve në Kolonjë se protestat e dhunshme nuk janë të pajtueshme me Bashkimin Evropian.

Ky ishte standardi që ambasada i kishte vendosur vetes. Ishte një standard i drejtë dhe, në atë kohë, edhe qeveria në Tiranë e kishte vlerësuar pozitivisht.

Pastaj erdhi kjo javë.

Të martën, më 13 tetor, u sulmua Ministria e Arsimit. Të mërkurën, Ministria e Drejtësisë u përfshi nga flakët, ndërsa protestuesit hynë në Ministrinë e Financave. Të shtunën, më 17 tetor, burra të maskuar sulmuan Gjykatën e Lartë me bomba molotov dhe i vunë flakën zyrave të saj. Ata sulmuan gjithashtu hyrjen e Bankës së Shqipërisë me shufra hekuri dhe benzinë, dogjën një bankë private, plaçkitën dyqane përgjatë bulevardit dhe u vunë flakën automjeteve.

Sipas të dhënave të Ministrisë së Shëndetësisë, të bëra publike të dielën, gjatë javës kishin marrë trajtim mjekësor në spital 37 efektivë policie dhe 24 protestues. Kryeministri deklaroi se një dron që transportonte eksplozivë ishte ndaluar përpara se të arrinte në oborrin e zyrës së tij.

Për dy net me radhë, forcat RENEA, njësia speciale e Policisë së Shtetit, ishin vendosur në bulevard përballë asaj që autoritetet e konsideronin si kërcënim të besueshëm nga elementë të armatosur brenda turmës. Të shtunën në mbrëmje, Alexander Dugin shkroi se shqiptarët po zgjoheshin.

Reagimi i Ambasadës Gjermane gjatë kësaj jave ishte vetëm një ripublikim. Më 14 tetor, ajo shpërndau deklaratën e Delegacionit të Bashkimit Evropian, i cili shprehu shqetësimin për akuzat mbi përdorimin e tepruar të forcës policore ndaj protestuesve dhe gazetarëve, duke kërkuar që ndërhyrjet e policisë të ishin proporcionale.

Por ambasada nuk publikoi asnjë deklaratë të veçantë për burrat e maskuar, sulmin ndaj gjykatës, Bankës së Shqipërisë apo dyqaneve të plaçkitura. Një ambasadë që në mars gjeti fjalët për të dënuar plagosjen e gjashtë efektivëve të policisë, në tetor nuk gjeti asnjë fjalë për 37 efektivët që, sipas të dhënave zyrtare, kishin marrë trajtim mjekësor. Një ambasadë që në mars u kërkoi drejtuesve politikë të distancoheshin nga dhuna, këtë herë nuk identifikoi publikisht askënd të cilit mund t’i drejtohej, ndërsa dhuna vijonte pa një përfaqësues të qartë politik.

-Tryeza e dialogut dhe roli i Presidentit

Propozimi për krijimin e një hapësire dialogu, i paraqitur nga Presidenti Bajram Begaj në një videomesazh më 15 tetor, nuk nisi me Presidentin. Sipas informacionit të paraqitur nga autori, ambasadori gjerman i kishte kërkuar më herët Begajt të organizonte një platformë dialogu.

Kam konfirmuar se, pasi qeveria u vu në dijeni të kësaj nisme dhe nisi të kërkonte sqarime, ambasadori iu drejtua Kryeministrit dhe e pyeti nëse do të pranonte të ulej në një tryezë të tillë, nëse ajo do të organizohej nga Presidenti.

Kam konfirmuar gjithashtu se përgjigjja e Kryeministrit kishte dy pjesë. Së pari, ai nuk do të ulej në një tryezë krize me Partinë Demokratike apo me partitë e tjera parlamentare të opozitës, pasi ato kishin humbur zgjedhjet shtatëmbëdhjetë muaj më parë dhe, sipas tij, trazirat nuk mund të zhbëjnë rezultatin e votimit.

Së dyti, ai ishte i gatshëm të ulej në çdo tryezë, kudo dhe me ose pa kamera, me përfaqësuesit e lëvizjes në rrugë, sapo kjo lëvizje të emëronte një person që mund të fliste në emër të saj.

Këtë pjesë të qëndrimit të tij, Kryeministri e bëri publike të dielën në mëngjes, gjatë një transmetimi të drejtpërdrejtë nga zyra e tij. Deri më tani, nuk ka pasur një përgjigje publike nga lëvizja.

Gjatë kontakteve zyrtare në fillim të javës, vëmendja e ambasadorit u përqendrua në dy çështje. E para ishte se formulimi i përdorur nga Delegacioni i BE-së për dhunën dukej më i butë nga sa e justifikonte situata e krijuar. E dyta lidhej me një thashethem që qarkullon prej një viti në Tiranë: se Ambasada Gjermane dëshiron largimin e Kryeministrit dhe se nuk e ka mohuar asnjëherë këtë pretendim.

Sipas autorit, ambasadori nuk e hodhi poshtë këtë pretendim gjatë bisedave përkatëse. Që atëherë, ai ka pasur mundësi ta bëjë këtë publikisht, por nuk e ka bërë.

-Elisa Spiropali dhe dyshimet për një skenar pasardhësie

Nisma e ambasadorit erdhi pas kontakteve të Elisa Spiropalit me të, kontakte që, sipas autorit, kanë një histori më të gjatë.

Spiropali u shkarkua nga posti i ministres së Jashtme më 26 shkurt. Deri në mars, mediat në Tiranë raportonin se ajo ishte pranuar në Klubin e Kinës në Berlin, duke cituar burime socialiste sipas të cilave qasja që kishte siguruar atje ishte pjesërisht arsyeja e pranimit të saj.

Më 12 qershor, në javën kur lëvizja Flamingo ishte në kulmin e saj dhe dhjetëra mijëra njerëz u mblodhën përpara zyrës së Kryeministrit, Spiropali publikoi nga Bundestagu një mesazh ku shkruante se ndodhej në Berlin për diçka me rëndësi dhe jetëgjatësi, duke iu referuar një ideje që e përshkroi si shekspiriane.

Brenda pak ditësh nga kthimi në Shqipëri, ajo u bë një nga zërat e parë socialistë që deklaruan se të gjithë kanë të drejtë të protestojnë. Më 21 qershor, ajo bëri thirrje për një Marrëveshje të Re për Shqipërinë.

Më 16 tetor u publikua letra e saj e hapur drejtuar Kryeministrit. Dy ditë më vonë, më 18 tetor, Baton Haxhiu botoi një artikull ku përmendte propozimin e një personi nga qarqet ndërkombëtare, që e njeh mirë Shqipërinë, sipas të cilit Edi Rama duhej të largohej nga posti i Kryeministrit, të qëndronte në krye të Partisë Socialiste dhe t’ia dorëzonte drejtimin e qeverisë një figure tjetër.

Haxhiu e kundërshtoi këtë ide, por artikulli i tij konfirmoi se një propozim i tillë po qarkullonte dhe ngriti pikëpyetje mbi burimin e tij.

Anëtarësimi në një klub, vizita në Bundestag, letra e hapur, artikulli dhe iniciativa e ambasadës përmes Presidentit formojnë një sekuencë që, sipas autorit, kërkon më shumë sesa një shpjegim të përgjithshëm diplomatik mbi dialogun.

Në Tiranë, nisma e ambasadorit po interpretohet si një përpjekje për të përgatitur pasardhësinë politike të Edi Ramës përmes Elisa Spiropalit. Unë besoj se ky interpretim është i saktë dhe e kam shprehur edhe më parë këtë mendim.

Kontaktet e Spiropalit me ambasadorin, letra e saj e hapur, qasja e ambasadës ndaj Presidentit dhe raportimi i Haxhiut për një propozim nga qarqet ndërkombëtare që Rama të largohet nga posti i Kryeministrit, por të mbetet në krye të partisë, përbëjnë një sekuencë që meriton më shumë sesa një shpjegim diplomatik për dialogun.

Sipas këtij interpretimi, propozimi ka një përfitues të mundshëm politik, një mekanizëm dhe një ndërmjetës. Berlini mund ta kundërshtojë këtë lexim, por nuk mund të presë në mënyrë të arsyeshme që Shqipëria ta shpërfillë renditjen e këtyre zhvillimeve.

Pyetja nuk është më vetëm pse ambasadori gjerman kërkoi një platformë dialogu. Pyetja është nëse kjo platformë synonte të lehtësonte një kalim politik që votuesit shqiptarë nuk e kanë autorizuar përmes zgjedhjeve.

– Me kë synon të dialogojë ambasada?

Për të ofruar ndërmjetësim, duhet të kesh të qartë se cilat palë synon të ulësh në tryezë.

Ambasada ka ndjekur të njëjtat pesë net trazirash si pjesa tjetër e vendit. Deri tani, zëri më i dukshëm i kësaj lëvizjeje ka qenë ai i personave me fytyra të mbuluara. Kryeministri ka kërkuar një emër që të përfaqësojë protestuesit, por nuk ka marrë një përgjigje të tillë.

Megjithatë, ambasada iu drejtua Presidentit me propozimin për një platformë dialogu.

Këtu lind një pyetje thelbësore: a e di Ambasada Gjermane se kush qëndron pas personave të maskuar? Nëse po, atëherë lind pyetja pse ky informacion nuk është ndarë me autoritetet shqiptare, veçanërisht në një moment kur, sipas të dhënave të bëra publike, njësitë speciale po përballeshin me kërcënime të mundshme ndaj institucioneve shtetërore.

Nëse ambasada nuk e di se kush qëndron pas tyre, atëherë lind një tjetër pyetje: pse propozon një tryezë dialogu mes qeverisë së zgjedhur të një aleati të NATO-s dhe një lëvizjeje, përfaqësuesit e së cilës nuk janë identifikuar qartë, në mes të një krize sigurie dhe pas raportimeve për një dron me eksplozivë?

Do të thuhet se një ambasador mund të propozojë një tryezë eksploruese pa e ditur paraprakisht se kush do të marrë pjesë. Në rrethana të zakonshme, kjo është e mundur. Por në kushtet e një jave të shoqëruar me sulme ndaj institucioneve, kjo qasje kërkon shpjegim më të plotë.

Sipas këtij argumentimi, ambasada duhet të sqarojë nëse mungesa e një qëndrimi të qartë për dhunën lidhet me mungesën e informacionit apo me një vlerësim tjetër politik. Në çdo rast, çështja meriton përgjigje.

Një mesazh që mund të interpretohet si konfirmim

Që prej bulevardit, kjo sekuencë zhvillimesh mund të lexohet ndryshe nga mënyra se si e lexon një ambasadë.

Personat që kanë dalë me fytyra të mbuluara mund të besojnë se kanë mbështetjen e një fuqie të madhe. Disa prej tyre e kanë shprehur këtë pretendim publikisht. Në të njëjtën kohë, një ambasadë që nuk i ka dënuar veçmas sulmet e javës dhe që propozon dialog pa identifikuar publikisht palën tjetër, mund të interpretohet si një sinjal politik.

Për ata që e lexojnë situatën në këtë mënyrë, kjo nuk duket thjesht si ndërmjetësim. Mund të perceptohet si konfirmim se një fuqi e huaj është e gatshme t’i trajtojë protestuesit si aktorë politikë të barabartë me qeverinë.

Ky është një interpretim politik dhe jo një fakt i provuar. Megjithatë, pikërisht për këtë arsye, ambasada duhet të sqarojë qëndrimin e saj.

## Kush flet në emër të Berlinit në Tiranë?

Për një vit, sipas autorit, ish-zyrtarë të qeverisë shqiptare kanë marrë pjesë në takime dhe darka në Berlin, përfshirë ato të lidhura me Klubin e Kinës, dhe më pas janë kthyer në Tiranë duke pretenduar se flasin në emër të qeverisë gjermane.

Sipas këtyre pretendimeve, Berlini e ka konsideruar të përfunduar mandatin politik të Edi Ramës dhe ka identifikuar një pasardhëse të mundshme. Elisa Spiropali ka qenë pjesë e të njëjtit rrjet kontaktesh përpara se këto pretendime të merrnin formë publike.

Këto janë pretendime që kërkojnë verifikim të pavarur. Pjesëmarrja në një darkë apo në një klub nuk përbën mandat nga Kancelaria Gjermane dhe nuk provon se një person ka autorizimin për të folur në emër të qeverisë federale.

Megjithatë, Ambasada Gjermane në Tiranë i dëgjon këto pretendime, e njeh kontekstin në të cilin qarkullojnë dhe ende nuk ka dhënë një sqarim publik të qartë që të përcaktojë kufijtë mes kontakteve private dhe politikës zyrtare gjermane.

Berlini duhet të kërkojë të dijë se kush ka folur në emër të tij në Tiranë, çfarë marrëdhëniesh ka pasur me këta persona, nëse u janë dhënë mesazhe të caktuara dhe nëse ambasada ka lejuar që këto pretendime të mbeten pa përgjigje sepse përputhen me një interpretim të caktuar të situatës politike.

– Çfarë tha Ministria e Jashtme gjermane?

Më 16 tetor, gjatë konferencës federale për shtyp, zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme gjermane, Martin Giese, u pyet për situatën në Shqipëri.

Deri në atë moment, sipas raportimeve, tri ministri ishin përfshirë nga sulmet dhe dhuna. Giese iu referua vlerësimeve të Komisionit Evropian, duke theksuar se sundimi i ligjit dhe lufta kundër korrupsionit mbeten detyra që qeveria shqiptare duhet të përmbushë. Ai shtoi se edhe qytetarët shqiptarë shprehin kërkesa të ngjashme.

Sali Berisha e përshëndeti këtë deklaratë të nesërmen.

Në qershor, kur ishte pyetur për një fazë të mëparshme të protestave, i njëjti zëdhënës i kishte cilësuar ato si çështje të brendshme politike të Shqipërisë.

Midis qershorit dhe tetorit, protestat u shoqëruan me përdorimin e bombave molotov, djegien e një gjykate dhe raportime për një dron me eksplozivë. Ndërkohë, formulimi publik i Berlinit kaloi nga cilësimi i protestave si çështje e brendshme politike në theksimin e detyrimeve të qeverisë shqiptare.

Ky ndryshim në formulim meriton sqarim. Ministria e Jashtme gjermane duhet të tregojë nëse bëhet fjalë për një ndryshim të qëllimshëm të qëndrimit politik apo për një reagim ndaj zhvillimeve të reja.

-Gjermania dhe standardet që zbaton brenda vendit

Gjermania i trajton me seriozitet aktet e dhunës ekstremiste brenda territorit të saj. Republika Federale ndjek penalisht dhunën politike, ndalon organizatat që veprojnë në kundërshtim me ligjin dhe publikon raporte vjetore mbi ekstremizmin.

Është e vështirë të imagjinohet që një qeveri gjermane do të pranonte pa rezerva propozimin e një ambasadori të huaj për krijimin e një tryeze mes kancelarit dhe personave të paidentifikuar, pas djegies së një gjykate federale nga burra të maskuar.

Asnjë ambasador gjerman në Romë apo Paris nuk do të mund të propozonte një nismë të tillë pa u përballur me pyetje serioze. Italia dhe Franca kanë parlamentet, gjykatat dhe proceset e tyre zgjedhore, ashtu si Shqipëria, ku zgjedhjet e fundit parlamentare ishin zhvilluar shtatëmbëdhjetë muaj më parë, sipas kronologjisë së paraqitur në këtë analizë.

Për Berlinin, pyetja është se mbi çfarë vlerësimi mbështetet qasja e ambasadës ndaj Shqipërisë dhe nëse standardet që Gjermania zbaton brenda vendit po zbatohen në të njëjtën mënyrë edhe ndaj një vendi aleat.

-Pretendimet për ndërhyrje të huaja dhe rasti Dugin

Gjermania ka ngritur publikisht shqetësime për operacione të huaja që synojnë destabilizimin e saj.

Sipas pretendimeve të paraqitura në këtë analizë, në gusht një dron i mbushur me eksplozivë dështoi në një sulm ndaj një aeroporti gjerman, të cilin qeveria federale ia atribuoi Rusisë. Më 5 tetor, presidenti i Shërbimit Federal të Inteligjencës, Martin Jäger, i tha komitetit mbikëqyrës të Bundestagut se Rusia po zhvillon një luftë në hije kundër Gjermanisë.

Më 12 tetor, në Zyrën Federale për Mbrojtjen e Kushtetutës, ministri i Brendshëm Alexander Dobrindt deklaroi se kjo luftë synon destabilizimin e Gjermanisë.

Dhjetë muaj më parë, Ministria e Jashtme kishte thirrur ambasadorin rus për shkak të sulmeve kibernetike të GRU-së dhe operacionit të ndikimit Storm-1516 kundër zgjedhjeve të Bundestagut. Zëdhënësi që njoftoi këtë veprim ishte Martin Giese.

Në maj, qeveria federale i kishte paraqitur Bundestagut një dokument ku identifikonte si përgjegjës për operacionin Storm-1516 anëtarë të Qendrës për Ekspertizë Gjeopolitike, të themeluar nga Alexander Dugin, dhe të lëvizjes Shqiponja Dykrenare të Konstantin Malofeyev, me mbështetjen e GRU-së. Bashkimi Evropian e sanksionoi Qendrën e Dugin dy muaj më vonë.

Në këtë kontekst, deklarata e Dugin, të shtunën në mbrëmje, se shqiptarët po zgjohen, merr një domethënie që meriton vëmendje. Bëhet fjalë për një person dhe një organizatë që, sipas dokumenteve të përmendura, janë lidhur nga autoritetet gjermane me operacione ndikimi të huaj.

Megjithatë, një deklaratë e tillë nuk provon vetvetiu se Dugin apo organizatat e lidhura me të kanë organizuar protestat në Shqipëri. Për të arritur në një përfundim të tillë nevojiten prova konkrete.

Ajo që mund të thuhet është se Berlini ka përvojë në identifikimin e operacioneve të ndikimit të huaj dhe e njeh rrezikun që një pakënaqësi reale shoqërore të shfrytëzohet nga aktorë të jashtëm. Nëse në Shqipëri janë shfaqur elementë të ngjashëm, kjo kërkon hetim dhe vlerësim nga institucionet kompetente, jo përfundime të nxituara.

-Katër mënyra për ta lexuar situatën

Ka katër mënyra kryesore për të interpretuar zhvillimet e fundit, dhe Berlini duhet të sqarojë se cila prej tyre pasqyron realitetin.

Së pari, mund të bëhet fjalë për politikën zyrtare të qeverisë gjermane: që një qeveri e zgjedhur në një vend kandidat për anëtarësim në BE mund të zëvendësohet politikisht përmes një platforme presidenciale, ndërkohë që kryeqyteti i vendit përballet me sulme ndaj institucioneve. Nëse ky është qëndrimi i Berlinit, ai duhet të bëhet publik, sepse do të kishte pasoja për marrëdhëniet mes aleatëve të NATO-s.

Së dyti, mund të jetë një nismë e ambasadës që tejkalon kompetencat e saj. Në këtë rast, çështja ka të bëjë me rolin e ambasadorit dhe kufijtë e mandatit diplomatik. Askush nuk e ka zgjedhur Elisa Spiropalin si kryetare të qeverisë dhe asnjë procedurë kushtetuese nuk parashikon që djegia e një gjykate të çojë automatikisht në emërimin e një pasardhësi të Kryeministrit. Nëse ambasada po punon për të promovuar një pasardhës politik jashtë proceseve demokratike, Berlini duhet ta shqyrtojë këtë çështje.

Së treti, ambasada mund të ketë humbur kontrollin mbi burimet dhe ndërmjetësit me të cilët komunikon. Personat që kanë përcjellë pretendime për një ndryshim të mundshëm të pushtetit nuk janë identifikuar publikisht si përfaqësues të autorizuar të qeverisë gjermane. Ndërkohë, protestuesit që veprojnë me fytyra të mbuluara nuk kanë një përfaqësues të njohur publikisht. Në këto kushte, propozimi për dialog ngre pyetje mbi mënyrën se si ambasada i ka identifikuar palët dhe mbi informacionin ku është mbështetur.

Nëse kjo ka ndodhur për arsye politike, nga pakujdesia apo për shkak të informacionit të pasaktë, është një çështje që duhet të shqyrtohet nga institucionet kompetente gjermane, përfshirë ato që merren me kundërzbulimin.

Së katërti, këto mundësi nuk e përjashtojnë njëra-tjetrën. Mund të ketë një mospërputhje mes politikës zyrtare dhe veprimeve të ambasadës, mangësi në verifikimin e burimeve dhe një keqinterpretim të situatës në terren.

Derisa Berlini të japë përgjigje, ambasadori nuk mund të shihet automatikisht si një ndërmjetës neutral në këtë krizë. Për të fituar këtë rol, ai duhet të sqarojë qëndrimin e tij, të dënojë pa ekuivok dhunën dhe të tregojë se dialogu që propozon respekton institucionet dhe proceset demokratike të Shqipërisë.

– Çfarë duhet të dijë kancelari Friedrich Merz?

Kancelari gjerman Friedrich Merz dhe Kryeministri Edi Rama pritet të takohen së shpejti. Kur të ulen përballë njëri-tjetrit, Rama do të ketë mundësi të diskutojë zhvillimet e fundit dhe rolin e ambasadës gjermane në Tiranë.

Pyetja është nëse Merz do të ketë një pasqyrë të plotë të asaj që ka ndodhur.

Në tryezën e kancelarit mund të mbërrijnë dy versione të ndryshme të kësaj jave. I pari paraqet një President që kërkon dialog dhe një ambasadë që e mbështet këtë nismë. I dyti përfshin pesë net dhune, mungesën e një qëndrimi të qartë të ambasadës për sulmet ndaj institucioneve, pretendimet e pakonfirmuara për ndërmjetës që flasin në emër të Berlinit, si dhe një propozim për dialog që, sipas autorit, lidhet me debatet për pasardhësinë politike të Kryeministrit.

Kancelari gjerman duhet të ketë mundësinë t’i shqyrtojë të dyja versionet dhe të kërkojë sqarime nga ambasada e tij përpara se të nxjerrë përfundime.