Portugalia është shumë afër përmbushjes së kritereve evropiane për shpalljen e krizës energjetike për shkak të rritjes së çmimeve të gazit dhe karburantit, paralajmëroi Ministrja e Mjedisit dhe Energjisë Maria da Graça Carvalho.
“Po i afrohemi kritereve për shpalljen e një krize energjetike”, tha da Graça Carvalho, duke theksuar se, nëse konfirmohet, skenari do të lejonte zbatimin e “masave që po analizohen dhe përcaktohen në mënyrë sasiore se si mund t’i mbrojmë familjet dhe gjithashtu kompanitë”.
Që nga tranzicioni energjetik dhe pushtimi i Ukrainës nga Rusia, BE-ja ka qenë duke rishikuar rregulloret e tregut të energjisë, ndërsa blloku është shkëputur nga gazi rus.
Direktiva e BE-së 2024/1788 përcakton një kuadër të ri rregullator për tregjet e brendshme në lidhje me gazin e rinovueshëm, gazin natyror dhe hidrogjenin, duke përfshirë mekanizmat zyrtarë për trajtimin e krizave të çmimeve të energjisë.
Sipas rregullave, Këshilli i BE-së mund të deklarojë një krizë të çmimit të gazit natyror në nivel rajonal ose të BE-së me anë të një vendimi kolektiv.
Që të arrihet ky prag, duhet të përmbushen disa kushte — duke përfshirë çmimet mesatare me shumicë të gazit natyror të paktën dy herë e gjysmë më të larta se mesatarja gjatë pesë viteve të mëparshme dhe jo më të ulëta se 180 euro/MWh, ose një rritje të ndjeshme të çmimeve me pakicë të gazit natyror prej rreth 70%.
Nëse Portugalia arrin atë nivel, tha Carvalho, “Një rezolutë duhet të arrihet nga Këshilli i Ministrave dhe Komisioni Evropian duhet të informohet”, duke shtuar se kërkohet edhe një vendim i Këshillit Evropian.
Një rregullore e veçantë mbi tregun e energjisë elektrike të BE-së, Direktiva 2024/1711, u lejon shteteve anëtare të vendosin përkohësisht çmime të rregulluara të energjisë elektrike nën kosto gjatë një krize çmimesh, me kusht që furnizuesit të kompensohen dhe masa të mos shtrembërojë konkurrencën ose të nxisë konsum më të lartë.
Të dy direktivat përdorin kritere të ngjashme për përcaktimin e një krize energjetike bazuar në çmim dhe jo në furnizim.
Prandaj, Portugalia duhet të monitorojë shifrat dhe të presë një vendim të Këshillit përpara se të ndërhyjë në nivelin e çmimeve.
“Shpallja e mundshme e një krize energjetike, nëse ndodh, është një mekanizëm evropian që u lejon shteteve anëtare të miratojnë masa të jashtëzakonshme për të mbështetur familjet dhe kompanitë – domethënë mbështetje që, në rrethana normale, mund të konsiderohet ndihmë shtetërore”, vazhdoi ajo.
“Prandaj, nuk është një shenjë e mungesës së furnizimit, por më tepër një instrument mbrojtjeje kundër goditjeve të çmimeve”, tha Carvalho.
