Nisma e presidentit amerikan Donald Trump për krijimin e një “Këshilli të Paqes” ka vënë përballë vendimeve të vështira Greqinë dhe një sërë vendesh evropiane, duke shkaktuar shqetësime serioze për legjitimitetin, rolin institucional dhe raportin e kësaj strukture të re me Kombet e Bashkuara.
Këshilli i Paqes ishte parashikuar fillimisht në kuadër të planit të paqes për Gazën dhe ishte përfshirë në Rezolutën 2803 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Në këtë formë, ai ishte pranuar, megjithëse me rezerva, nga të gjitha vendet që morën pjesë në Konferencën e Sharm el-Sheikh. Megjithatë, situata ndryshoi rrënjësisht kur qeveritë e ftuara morën dokumentet shoqëruese të ftesës, ku përfshihej edhe statuti i Këshillit – një tekst që, sipas shumë diplomacive, nuk ka lidhje me iniciativën fillestare për Gazën.
Sipas statutit, “Këshilli i Paqes” nuk kufizohet as në Gaza dhe as në një afat kohor të përcaktuar, por synon të veprojë globalisht, duke u shfaqur si një strukturë alternative – madje konkurruese – ndaj vetë OKB-së. Kjo ka ngritur shqetësime të forta për legjitimitetin dhe statusin e tij institucional. Franca ka qenë në krye të kritikave, ndërsa Gjermania dhe Norvegjia kanë lëvizur në të njëjtin drejtim, duke refuzuar tashmë ftesën.
Dilema për shumë vende është e qartë: nga njëra anë, një refuzim i ftesës pritet të perceptohet negativisht nga Presidenti Trump, me pasoja të mundshme për marrëdhëniet dypalëshe; nga ana tjetër, pranimi i saj do të thotë legjitimimi i një procesi të paqartë, i cili mund të përdoret në mënyra të paparashikueshme dhe të çojë në dobësimin e mëtejshëm të rolit të OKB-së.
Sipas burimeve, Donald Trump ka siguruar tashmë pjesëmarrjen e të paktën dhjetë vendeve, me synimin që të shpallë zyrtarisht formimin e Këshillit të Paqes në Davos. Vendet që thuhet se kanë pranuar ftesën përfshijnë Hungarinë, Bahreinin, Marokun, Bjellorusinë, Emiratet e Bashkuara Arabe, Shqipërinë, si dhe ndoshta Armeninë dhe Kazakistanin. Kanadaja raportohet se e mirëpret ftesën, por ka bërë të qartë se nuk do të paguajë 1 miliard dollarët që presidenti amerikan kërkon për një vend të përhershëm në Këshill, një shumë që vështirë se pritet të paguhet edhe nga vende të tjera.
Ndërkohë, Turqia, pavarësisht entuziazmit fillestar pas marrjes së ftesës, ende nuk ka dhënë një përgjigje zyrtare. Ministri i Jashtëm turk, Hakan Fidan, zhvilloi së fundmi një bisedë telefonike me Sekretarin amerikan të Shtetit, Marco Rubio, ku u diskutua si formimi i Këshillit, ashtu edhe zhvillimet në Siri, në kuadër të përpjekjeve të Ankarasë për të ndryshuar qëndrimin e SHBA-së ndaj aleatëve kurdë.
Sipas statutit themelues, i siguruar nga AFP, Këshilli do të kryesohet nga Donald Trump dhe do të paraqitet si një organizatë ndërkombëtare me synimin për të “promovuar stabilitetin, rivendosur qeverisjen e besueshme dhe legjitime dhe siguruar paqe të qëndrueshme në zonat e prekura nga ose të kërcënuara nga konflikti”. Trump do të ketë një rol të dyfishtë, si president i Këshillit dhe si përfaqësues i Shteteve të Bashkuara.
Presidenti i Këshillit do të jetë në detyrë për jetë, me të drejtë vetoje mbi të gjitha vendimet, dhe mund të zëvendësohet vetëm në rast dorëheqjeje vullnetare ose paaftësie. Anëtarët e Këshillit Ekzekutiv do të zgjidhen prej tij dhe do të shërbejnë për mandate dyvjeçare, me mundësinë e shkarkimit nga vetë presidenti.
Anëtarësia në Këshill parashikohet të jetë trevjeçare, por kjo nuk vlen për shtetet që paguajnë 1 miliard dollarë brenda vitit të parë të funksionimit, duke siguruar kështu një vend të përhershëm. Sipas AFP-së, Këshilli Ekzekutiv do të përbëhet nga shtatë anëtarë të lidhur ngushtë me Trump, përfshirë Marco Rubio-n, Steve Witkoff-in, Jared Kushner-in, Tony Blair-in, Mark Rowan-in, Ajay Banga-n dhe Robert Gabriel-in, duke ushqyer kritikat se po krijohet një lloj “OKB-je personale” e presidentit amerikan.
Në këtë sfond, Evropa ndodhet përballë një vendimi që pritet të ketë pasoja afatgjata, jo vetëm për marrëdhëniet me SHBA-në, por edhe për arkitekturën e rendit ndërkombëtar.
