Hungari po kalon një moment historik pas humbjes së Viktor Orbán në zgjedhjet e së dielës, duke hapur rrugën për një qeveri të re për herë të parë që nga viti 2010.
Edhe pse sondazhet kishin paralajmëruar një fitore të partisë opozitare TISZA, të drejtuar nga Péter Magyar, shumë qytetarë mbetën skeptikë deri në momentet e fundit. Për këtë arsye, rezultati është perceptuar gjerësisht si një ndryshim i thellë politik, madje nga disa edhe si “ndryshim regjimi”.
Shkrimtari dhe poeti András Petőcz e krahasoi atmosferën me periudhën e rënies së Bashkimi Sovjetik. “Isha 30 vjeç kur përfundoi regjimi komunist. Është e njëjta ndjesi,” u shpreh ai nga brigjet e Danubit, ku mijëra mbështetës të partisë Fidesz ishin mbledhur për të ndjekur rezultatet.
Sipas një analize të CNN, humbja e Orbán nxjerr në pah kufijtë e populizmit dhe ofron mësime të rëndësishme për skenën politike ndërkombëtare. Një ndër to është vështirësia për të ndërkombëtarizuar nacionalizmin, pasi fushata e tij u mbështet gjithnjë e më shumë tek aleatë të jashtëm si Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Rusia.
Mbështetja nga figura të rëndësishme ndërkombëtare, përfshirë presidentin Donald Trump, nuk rezultoi vendimtare. Analistët theksojnë kontradiktën e një lideri nacionalist që kërkon vota duke u mbështetur në rekomandime nga fuqitë e huaja.
Politologu Ivan Krastev vuri në dukje ironinë se Orbán rrezikonte të humbiste pikërisht si një përkrahës i globalizimit, ndërsa përpiqej të siguronte mbështetje ndërkombëtare.
Një tjetër faktor në humbjen e tij ishte fokusi i tepërt në “armiq të jashtëm”, si OJQ-të, George Soros, komuniteti LGBTQ+ dhe Bashkimi Evropian. Në mungesë të një performance të fortë ekonomike apo shëndetësore, fushata e tij u mbështet tek retorika e frikës, duke targetuar edhe Ukraina dhe presidentin Volodymyr Zelensky.
Në të kundërt, Magyar u fokusua tek problemet e brendshme, duke adresuar pakënaqësitë reale të qytetarëve. Edhe pse jo të gjithë votuesit liberalë dhe të majtë ishin entuziastë për të, ata u bashkuan rreth kandidaturës së tij si mënyra më efektive për të larguar Orbán.
Politologu Péter Krekó theksoi se votuesit nuk lejuan që “e përkryera” të bëhej armike e “së mirës”.
Në fjalimin e fitores, Magyar pranoi sfidat që e presin dhe i bëri thirrje Orbán të lehtësojë tranzicionin pa penguar qeverinë e re. Megjithatë, mbetet për t’u parë nëse TISZA do të arrijë të çmontojë sistemin e ndërtuar ndër vite dhe të sjellë një model të ri qeverisjeje.
Sipas analistëve, nëse kjo arrihet, Hungaria mund të shndërrohet nga një shembull i iliberalizmit në një histori suksesi të transformimit demokratik.
