Për fat të keq, minat dhe municionet e pashpërthyera vazhdojnë të kërcënojnë jetën dhe sigurinë e njerëzve në shumë vende të botës. Edhe shumë kohë pas përfundimit të konflikteve, rreziqet nga mjetet shpërthyese vazhdojnë të marrin jetë, të plagosin civilë, të dëmtojnë infrastrukturën dhe të ngadalësojnë projektet e rindërtimit. Në këtë drejtim, çminimi humanitar përbën një angazhim të domosdoshëm për garantimin e komuniteteve të sigurta.

Rimëkëmbja urbane në territoret pas konfliktit kërkon, krahas rindërtimit të ndërtesave, rrugëve dhe infrastrukturës publike, edhe rivendosjen e sigurisë dhe të besimit. Asnjë qytet, fshat apo vendbanim nuk mund të rindërtohet plotësisht, asnjë shkollë apo spital nuk mund të funksionojë në mënyrë të sigurt, asnjë familje nuk mund të kthehet me dinjitet dhe asnjë veprimtari ekonomike nuk mund të zhvillohet në mënyrë të qëndrueshme, nëse territori nuk është pastruar nga minat dhe mbetjet shpërthyese të luftës. Prandaj, çminimi humanitar qëndron në themel të rimëkëmbjes urbane dhe krijimit të vendbanimeve të sigurta për njerëzit.

Azerbajxhani është përballur me këtë sfidë në formën e saj më të rëndë. Si rezultat i pushtimit të territoreve të tij nga Armenia për afro 30 vjet, vendi ynë është bërë një nga vendet më të kontaminuara nga minat në botë. Sipas vlerësimeve paraprake, më shumë se 13% e territorit të Azerbajxhanit është i prekur nga minat dhe municionet e pashpërthyera. Territoret e çliruara të Karabakh dhe Zangezurit Lindor mbeten të kontaminuara rëndë, duke krijuar pengesa serioze për rindërtimin, veprimtarinë ekonomike, lëvizjen e sigurt dhe kthimin e individëve të zhvendosur brenda vendit në trojet e tyre amtare.

Që nga përfundimi i Luftës Patriotike në vitin 2020, 437 shtetas të Azerbajxhanit kanë rënë viktima të incidenteve me mina dhe mjete shpërthyese, përfshirë civilë, ushtarakë, çminues, gazetarë dhe persona të angazhuar në veprimtaritë e rindërtimit, duke shkaktuar 73 të vdekur dhe 364 të plagosur rëndë. Në përgjithësi, që nga fillimi i agresionit të Armenisë kundër Azerbajxhanit, më shumë se 3500 shtetas tanë kanë pësuar pasoja nga minat. Mes tyre ka fëmijë, gra dhe civilë të tjerë, jetët e të cilëve janë prekur tragjikisht nga ky kërcënim i fshehtë.
Përmasat e kësaj sfide rëndohen më tej nga fakti se hartat e fushave të minuara të dorëzuara nga Armenia kanë rezultuar në masë të madhe të pasakta dhe të paplota. Mina dhe kurthe shpërthyese janë gjetur jo vetëm në ish-pozicione ushtarake, por edhe përgjatë rrugëve, pranë zonave të banuara, në varreza, toka bujqësore, pyje, brigje lumenjsh dhe zona të tjera civile. Megjithatë, Azerbajxhani mbetet fuqimisht i angazhuar për kapërcimin e këtyre sfidave dhe garantimin e kthimit të sigurt, dinjitoz dhe të qëndrueshëm të qytetarëve të tij në trojet e të parëve të tyre.
Çminimi humanitar është një komponent integral dhe thelbësor i programit të Azerbajxhanit për rindërtimin dhe rehabilitimin e territoreve të çliruara. Rindërtimi i qyteteve dhe fshatrave, rivendosja e infrastrukturës, zhvillimi i rrjeteve të transportit dhe energjisë, rigjallërimi i bujqësisë dhe krijimi i vendbanimeve të reja realizohen në koordinim të ngushtë dhe të saktë me veprimtaritë e çminimit.

Operacionet e çminimit në shkallë të gjerë po vijojnë në të gjitha territoret e çliruara. Deri më sot, janë pastruar nga minat më shumë se 298 mijë hektarë tokë dhe janë zbuluar e neutralizuar 260,147 mina dhe municione të pashpërthyera. Azerbajxhani po përdor teknologji të avancuara, qasje novatore dhe sisteme moderne menaxhimi për të rritur shpejtësinë, sigurinë dhe efektivitetin e operacioneve të çminimit.
Veprimtaria kundër minave në Azerbajxhan është e lidhur drejtpërdrejt me prioritetet më të gjera kombëtare. Ajo mbështet rindërtimin, kthimin e sigurt, rigjallërimin e bujqësisë, zhvillimin e infrastrukturës, mbrojtjen e mjedisit, riintegrimin social dhe rimëkëmbjen ekonomike. Gjithashtu, ajo kontribuon në zbatimin e Prioriteteve Kombëtare për Zhvillimin Social-Ekonomik: Azerbajxhani 2030, veçanërisht të prioritetit të Kthimit të Madh në territoret e çliruara.
Në kuadër të programit Kthimi i Madh, po rindërtohen qytetet dhe fshatrat e shkatërruara gjatë pushtimit dhe po rikthehen infrastruktura moderne, rrugët, tunelet, aeroportet, objektet energjetike, shkollat, spitalet, monumentet kulturore dhe vendbanimet. Rezultatet konkrete të kësaj politike janë tashmë të dukshme. Deri më sot, pothuajse 40,000 ish-persona të zhvendosur brenda vendit janë kthyer në shtëpitë e tyre në territoret e çliruara. Në përgjithësi, numri i personave që aktualisht jetojnë në Karabakh dhe Zangezurin Lindor ka kaluar 90,000.
Azerbajxhani po zhvillon dhe zbaton modele të avancuara të rindërtimit, rehabilitimit dhe qeverisjes pas konfliktit, të cilat ndërthurin veprimtarinë kundër minave, planifikimin urban, zhvillimin e infrastrukturës, rehabilitimin mjedisor, zgjidhjet digjitale, shërbimet sociale, administratën publike dhe kthimin e ish-personave të zhvendosur brenda vendit, brenda një kuadri të vetëm të koordinuar. Brenda një periudhe të shkurtër, territoret që u shkatërruan dhe u shpopulluan gjatë pushtimit po shndërrohen në vende ku njerëzit mund të jetojnë, punojnë, arsimohen dhe të krijojnë mundësi të reja.
Megjithëse mbeten ende shumë sfida, rezultatet e arritura deri më tani dëshmojnë efektivitetin e qasjes së integruar të Azerbajxhanit. Ne jemi të gatshëm ta ndajmë këtë përvojë me vendet dhe rajonet që përballen me pasoja të ngjashme të konflikteve, pasi besojmë se modeli i Azerbajxhanit për çminimin, rindërtimin dhe kthimin mund të paraqesë interes praktik për shumë partnerë në mbarë botën.
Azerbajxhani ka ndërmarrë gjithashtu nisma të rëndësishme për promovimin e veprimtarisë kundër minave në nivel ndërkombëtar. Rëndësia e vendbanimeve të sigurta dhe rezistente, si dhe e çminimit, ishte në qendër të diskutimeve globale gjatë Sesioni të 13-të të Forumit Botëror Urban, i organizuar me sukses nga Azerbajxhani në Baku.
Gjithashtu, vendi ynë e ka shpallur çminimin humanitar si Objektivin e 18-të Kombëtar të Zhvillimit të Qëndrueshëm dhe vazhdon të angazhohet për njohjen e kësaj çështjeje si një prioritet global.
Problemi i minave kërkon një solidaritet më të fuqishëm ndërkombëtar. Azerbajxhani përballon, nëpërmjet burimeve të veta kombëtare, barrën kryesore si të çminimit humanitar, ashtu edhe të procesit të përgjithshëm të rindërtimit dhe rehabilitimit në territoret e çliruara. Megjithatë, shkalla e kontaminimit, urgjenca e rindërtimit dhe rëndësia humanitare e kthimit të sigurt kërkojnë një mbështetje më të gjerë dhe më konkrete nga komuniteti ndërkombëtar. Financimi i parashikueshëm, pajisjet moderne, ekspertiza teknike, trajnimi, transferimi i teknologjisë dhe partneritetet afatgjata janë thelbësore për përshpejtimin e procesit të çminimit dhe zvogëlimin e vuajtjeve të shkaktuara nga minat.

Anar Huseynov
Ambasador i Republikës së Azerbajxhanit