Në një treg në kryeqytetin e Turkmenistanit, Ashgabat, pensionistja Shemshat Kurbanova gjithmonë mblidhte frutat “e lëngshme” iraniane – por 10 ditët e luftës përtej kufirit kanë rritur çmimet dhe tani ajo është e shqetësuar se si t’ia dalë mbanë.

Lufta në Lindjen e Mesme ka tronditur tregjet globale, me efektet që po ndihen pothuajse menjëherë në disa nga fqinjët më të afërt të Teheranit.

Irani javën e kaluar ndaloi të gjitha mallrat dhe eksportet bujqësore, duke shkaktuar presion ekonomik mbi Turkmenistanin sekret dhe rajonin më të gjerë të Azisë Qendrore, ku Teherani ka pasur një gjurmë ekonomike në rritje vitet e fundit.

Me kufirin me Iranin vetëm 20 km larg, Kurbanova, 62 vjeç, tha se preferonte frutat dhe lëngjet iraniane për freskinë dhe çmimin e tyre të përballueshëm.

Por “çdo gjë është dyfishuar në çmim”, i tha ajo AFP-së.

Sipas një gazetari të AFP-së, mandarinat në Ashgabat kushtojnë 1.90 dollarë, mollët më shumë se 2 dollarë dhe një pako cigare është rritur në 3 dollarë – pothuajse dyfishi i asaj që ishte.

Kurbanova ishte e shqetësuar se sa larg do të shtrihej pensioni i saj i vogël.

“E kuptoj që situata është e vështirë, por shpresoj që konflikti të përfundojë së shpejti dhe çmimet të kthehen në nivelet e mëparshme”, tha ajo.

Nëpunësi civil Kerim Ballyev – një duhanpirës i rëndë që blinte kryesisht “cigare të lira iraniane” – është detyruar ta ulë duhanin.

“Çmimi pothuajse është dyfishuar”, i tha ai AFP-së.

“Për mua, është e shtrenjtë. Nuk do të blej një pako të tërë, do t’i blej individualisht”.

Turkmenistani është një nga vendet më sekrete në botë.

Pak informacion depërton tek publiku në shtetin e kontrolluar fort, me luftën pranë që praktikisht nuk ekziston në mediat shtetërore të censuruara.

Edhe pse statistikat tregtare mbahen sekrete nga autoritetet, Teherani është një partner i rëndësishëm tregtar për Turkmenistanin – një trend i vërejtur në të gjithë Azinë Qendrore – pavarësisht dominimit kinez dhe rus.

Një rajon pa dalje në det me madhësinë e BE-së, Azia Qendrore varet nga korridoret e tranzitit përmes fqinjëve të saj – Kinës, Rusisë, Iranit dhe Afganistanit.

“Irani ka luajtur për një kohë të gjatë rolin e një dritareje në jug për Azinë Qendrore; korridoret kryesore të transportit kalojnë nëpër territorin e tij, të cilat japin qasje në Gjirin Arabik dhe më pas në tregjet e Indisë, Lindjes së Mesme dhe Evropës”, tha për AFP ekonomisti kirgiz Iskender Sharsheyev.

Lufta, tha ai, “në thelb i ka paralizuar këto korridore jugore”.

“Pasojat për Azinë Qendrore tashmë ndihen: vonesa në dërgesa dhe rritja e çmimeve të karburantit, plehrave, ilaçeve dhe elektronikës”, shtoi ai.

Byashim Ovezov, një biznesmen 34-vjeçar që tregton produkte ushqimore iraniane në Turkmenistan, tha se “fluksi i mallrave është ulur”.

“Nëse lufta vazhdon, atëherë jo vetëm që çmimet do të dyfishohen, ose më shumë, por njerëz si unë do të humbasin vendet e tyre të punës”, tha ai.

Ekonomisti Sharsheyev tha se Irani është një furnizues kryesor i ushqimit në rajon, duke sjellë tradicionalisht fruta, perime dhe produkte qumështi.

“Është jashtëzakonisht e vështirë t’i zëvendësosh ato shpejt”, tha ai.

“Alternativat nga Kina ose Turqia janë më të shtrenjta dhe më komplekse nga ana logjistike.”

Rrugët alternative – duke arritur në Evropë nëpërmjet Detit Kaspik për të anashkaluar Rusinë dhe Iranin – nuk kanë kapacitet për të thithur një rritje të papritur të ngarkesave.

“Për momentin, rajoni nuk ka një zëvendësim të shpejtë për tranzitin iranian”, tha Sharsheyev.

Ndikimi i luftës ndihet ndjeshëm edhe më tej nga Irani në Taxhikistan, i cili ka lidhjet më të forta kulturore dhe gjuhësore me Iranin në rajon.

Tregtia dypalëshe arriti në gati 500 milionë dollarë në vitin 2025 – një shumë e konsiderueshme për vendin më të varfër në Azinë Qendrore.

Madina, e cila drejton një dyqan në kryeqytetin Dushanbe me produkte iraniane, tha se nuk kishte “pothuajse asgjë në magazinë, përveç erëzave”.

Një kamion plot me mallra që synonte të mbushte raftet e saj nuk ka mundur të largohet nga Irani që kur filloi lufta më 28 shkurt, tha ajo.

“Kufijtë u mbyllën menjëherë, eksportet u ndalën, kështu që produktet tona ngecën”, tha ajo.

“Nëse lufta vazhdon dhe nuk do të jemi në gjendje të marrim mallra, do të na duhet ta japim me qira dyqanin ose të blejmë një më të vogël”, tha ajo.