Një skelet i rrallë i një Nanotirani, i afërm më i vogël i Tyrannosaurus rex, është shitur për 47.3 milionë dollarë në një ankand të zhvilluar nga shtëpia e ankandeve Sotheby’s në Nju Jork, duke shkaktuar reagime të forta në komunitetin shkencor. Paleontologët paralajmërojnë se fosile me rëndësi të jashtëzakonshme shkencore rrezikojnë të përfundojnë në koleksione private, larg publikut dhe studiuesve. Skeleti, i pagëzuar me emrin “Jodie”, në nder të fermeres Jody Pearson që zbuloi fosilin, u shit të martën pas një gare ofertash që zgjati 12 minuta, me pjesëmarrjen e gjashtë palëve të interesuara. Identiteti i blerësit nuk është bërë publik.
Shuma e paguar tejkaloi ndjeshëm vlerësimin fillestar prej 6 deri në 9 milionë dollarësh, duke e renditur “Jodie” si skeletin e dytë më të shtrenjtë të dinosaurit të shitur ndonjëherë në ankand. Rekordi mbahet nga një tjetër Tyrannosaurus rex, i quajtur “Gus”, i cili u shit në Sotheby’s për 50.1 milionë dollarë në korrik.
Vetëm tre skelete të tilla të njohura nga shkenca
Sipas Sotheby’s, “Jodie” është një ekzemplar rreth tre metra i lartë, i përbërë nga afërsisht 191 elemente kockore të fosilizuara. Ai përmban një kafkë pothuajse të plotë, të ruajtur në gjendje të jashtëzakonshme. Rëndësia e tij qëndron edhe te rrallësia: bëhet fjalë për një nga vetëm tre skeletet e tilla të Nanotiranit të njohura nga shkenca dhe ekzemplarin e parë të kësaj specieje që del në shitje pas dokumentimit shkencor të identitetit të saj të veçantë taksonomik, në tetor të vitit 2025. Fosili u prezantua fillimisht në Londër, në ekspozitën ndërkombëtare të artit Frieze Masters, në tetor të vitit 2023, si një Tyrannosaurus rex i ri. Më vonë, ai u klasifikua si Nanotiran, duke u bërë pjesë e një debati të gjatë shkencor mbi dallimet mes dy dinosaurëve.
Nanotirani ishte një dinosaur mishngrënës që jetoi rreth 67 milionë vjet më parë, në periudhën e Kretakut të vonë, në të njëjtën epokë me Tyrannosaurus rex. Ai mendohet të ketë pasur trup më të hollë, përmasa më të vogla dhe dhëmbë të ngjashëm me tehe. Skeleti u zbulua në vitin 2019 nga fermerja Jody Pearson në pronën e saj private, në shtetin amerikan të Montanës, në formacionin gjeologjik Hell Creek, një prej zonave më të rëndësishme për zbulimin e fosileve të dinosaurëve në Amerikën e Veriut. Gërmimet për nxjerrjen e fosilit u kryen më pas nga paleontologu Clayton Phipps, i cili kishte marrë pjesë edhe në zbulimin e njohur si “Dueli i Dinosaurëve”. Ky zbulim, i bërë në vitin 2006, rreth 13 kilometra larg vendit ku u gjet “Jodie”, përfshin fosilet e një Nanotirani dhe një Triceratopsi, të ruajtura në një pozicion që sugjeron një përballje mes tyre.
Zbulimet e kësaj zone kanë ndihmuar studiuesit Lindsay Zanno dhe James Napoli të argumentojnë se Nanotyrannus nuk ishte thjesht një Tyrannosaurus rex i mitur, por një specie më vete. Studimi i tyre luajti rol të rëndësishëm në debatet paleontologjike mbi identitetin e këtij dinosauri. Paleontologia Megan Jacobs, nga Universiteti i Portsmouth, ka shpjeguar se Nanotirani ndryshon nga Tyrannosaurus rex jo vetëm për nga madhësia, por edhe për ndërtimin më të hollë të trupit dhe formën e dhëmbëve. Shitja e “Jodie” ka rihapur debatin mbi tregtimin e fosileve me rëndësi të jashtëzakonshme shkencore. Një pjesë e komunitetit paleontologjik argumenton se ekzemplarë të tillë duhet të ruhen në muze dhe institucione kërkimore, ku mund të studiohen nga shkencëtarët dhe të shihen nga publiku.
Profesori Steve Brusatte, paleontolog në Universitetin e Edinburgut dhe këshilltar shkencor për filmat “Jurassic Park”, e ka cilësuar shqetësues faktin që fosile të tilla mund të përfundojnë në duart e koleksionistëve privatë. “Nuk di ndonjë muze apo universitet që mund të përballojë një çmim të tillë”, deklaroi ai më herët për BBC World Service, duke paralajmëruar se blerjet private mund t’i bëjnë fosilet e rëndësishme të paarritshme për studiuesit dhe publikun. Duke komentuar shitjen e “Jodie”, Brusatte e përshkroi si të dhimbshëm faktin që një prej ekzemplarëve më të mirë të një specieje, identiteti i së cilës është sqaruar vetëm së fundmi, mund të përfundojë në një koleksion privat.
“Është e dhimbshme të mendosh se mund të zhduket në kasafortat e një koleksionisti, në vend që të ekspozohet në një muze, ku mund të impresionojë dhe frymëzojë fëmijët, familjet dhe publikun e gjerë”, u shpreh ai për BBC-në. Sipas paleontologut, shitje të tilla nuk duhet të kthehen në një prirje, pasi mund të ndikojnë negativisht në kërkimin shkencor dhe edukimin e publikut. Nga ana tjetër, Megan Jacobs thekson se çështja ka dy anë. Ajo vuri në dukje se nxjerrja dhe rikuperimi i fosileve kërkojnë shumë kohë, punë dhe para, ndaj nuk fajëson personat e përfshirë që zgjedhin t’i shesin për shuma të mëdha. Ajo shprehu gjithashtu shpresën se shumë prej fosileve të tilla do të përfundojnë në muze dhe do të mbeten të aksesueshme për publikun. Shitja e “Jodie” për 47.3 milionë dollarë e vendos edhe një herë në qendër të vëmendjes përplasjen mes vlerës së jashtëzakonshme financiare të fosileve dhe rëndësisë së tyre për shkencën, duke ngritur pyetjen se kush duhet të ketë të drejtën e aksesit te dëshmitë e rralla të historisë së jetës në Tokë.
