8 nëntori 2020 është një nga datat më të rëndësishme në historinë moderne të Azerbajxhanit. E kremtuar çdo vit si Dita e Fitores, kjo datë shënon arritjen historike të popullit azerbajxhanas gjatë Luftës Patriotike 44-ditore dhe rivendosjen e integritetit territorial të vendit.

Nga Anar Huseynov | Ambasador i Republikës së Azerbajxhanit në Shqipëri  

Për gati tri dekada, rreth 20 për qind e territorit të Azerbajxhanit, të njohur ndërkombëtarisht, mbeti nën pushtimin armen. Si pasojë e konfliktit dhe politikës së spastrimit etnik, rreth një milion azerbajxhanas u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre, duke u kthyer në refugjatë dhe persona të zhvendosur brenda vendit. Shumë qytete dhe fshatra u shkatërruan, ndërsa qindra mijëra familje humbën mundësinë për të jetuar në tokat e të parëve të tyre. Rivendosja e integritetit territorial dhe kthimi i personave të zhvendosur mbetën ndër përparësitë më të rëndësishme kombëtare të Azerbajxhanit.

Gjatë gjithë atyre viteve, Azerbajxhani u përpoq ta zgjidhte konfliktin përmes negociatave ndërkombëtare dhe përpjekjeve diplomatike. Katër rezoluta të Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, të miratuara në vitin 1993, kërkonin tërheqjen e forcave pushtuese nga territoret e pushtuara të Azerbajxhanit. Megjithatë, pavarësisht negociatave shumëvjeçare, nuk u arrit një zgjidhje paqësore. Azerbajxhani mbajti qëndrimin se pushtimi nuk mund të vazhdonte pafundësisht dhe se sovraniteti dhe integriteti i tij territorial duhej të rivendoseshin.

Më 27 shtator 2020, pas rifillimit të luftimeve, Azerbajxhani ndërmori një operacion kundërofensiv, duke shënuar fillimin e Luftës Patriotike 44-ditore. Forcat e Armatosura të Azerbajxhanit përparuan në disa drejtime, duke çliruar qytete, qyteza dhe fshatra të shumta. Lufta u kthye në një moment përcaktues në historinë e vendit dhe dëshmoi vendosmërinë e popullit azerbajxhanas për të mbrojtur atdheun e tij.

Më 10 nëntor 2020, udhëheqësit e Azerbajxhanit, Armenisë dhe Rusisë nënshkruan një deklaratë trepalëshe, e cila vendosi armëpushimin dhe i dha fund luftës 44-ditore. Marrëveshja parashikonte gjithashtu kthimin e disa rajoneve të tjera nën kontrollin e Azerbajxhanit. Në njohje të rëndësisë historike të kësaj fitoreje, 8 nëntori u shpall zyrtarisht Dita e Fitores me dekret presidencial të datës 3 dhjetor 2020.

Gjatë gjithë luftës, Presidenti i Azerbajxhanit dhe Komandanti i Përgjithshëm Suprem i Forcave të Armatosura, Ilham Aliyev, luajti një rol qendror në drejtimin e përpjekjeve ushtarake dhe diplomatike të vendit. Udhëheqja e tij përbënte një element të rëndësishëm të përpjekjeve të vendit gjatë gjithë fushatës 44-ditore. Fitorja ishte rezultat i guximit dhe përkushtimit të Forcave të Armatosura të Azerbajxhanit, vendosmërisë së popullit dhe unitetit të fortë kombëtar. Sakrificat e ushtarëve azerbajxhanas dhe mbështetja e shoqërisë luajtën një rol thelbësor në këtë arritje historike.

Gjashtë vjet pas fitores, Azerbajxhani vazhdon t’i përqendrojë përpjekjet e tij në rindërtimin e territoreve të çliruara dhe rikthimin e jetës normale. Në kuadër të programit “Kthimi i Madh”, po ndërtohen banesa të reja, rrugë, shkolla, spitale dhe infrastruktura të tjera në Garabagh dhe Zangezurin Lindor. Kthimi i personave të zhvendosur më parë brenda vendit në tokat e të parëve të tyre mbetet një pjesë e rëndësishme e këtij procesi.

Sot, Azerbajxhani është i përkushtuar ndaj ndërtimit të një paqeje dhe stabiliteti të qëndrueshëm në Kaukazin e Jugut. Një hap i rëndësishëm në këtë drejtim ishte parafimi i marrëveshjes së paqes ndërmjet Azerbajxhanit dhe Armenisë në Washington, në gusht të vitit 2025. Që prej asaj kohe, kemi jetuar në paqe, pa u shkrepur asnjë plumb. Megjithatë, kjo paqe mbetet ende e brishtë. Prandaj, nëse kemi luftuar për më shumë se 30 vjet për të fituar luftën, tani po përpiqemi të ruajmë dhe të konsolidojmë paqen, çka përbën një detyrë mjaft të vështirë për shkak të pozicionit tonë gjeografik, interesave gjeopolitike të fuqive të mëdha dhe luftërave që vazhdojnë në vendet fqinje. Sidoqoftë, ne shpresojmë që marrëveshja e lartpërmendur e paqes të nënshkruhet zyrtarisht në të ardhmen e afërt, duke hapur një kapitull të ri të bashkëjetesës paqësore ndërmjet dy kombeve dhe duke kontribuar në stabilitetin dhe bashkëpunimin rajonal. Siç u shpreh Presidenti Ilham Aliyev pas Samitit të Washingtonit: “Ne do të kthejmë faqen e armiqësisë, konfrontimit dhe gjakderdhjes dhe do t’u sigurojmë fëmijëve tanë një të ardhme të ndritur dhe të sigurt.”

Ndërsa Azerbajxhani shënon përvjetorin e gjashtë të Ditës së Fitores, 8 nëntori mbetet një simbol i fuqishëm i unitetit kombëtar, vendosmërisë dhe rivendosjes së drejtësisë historike. Lufta Patriotike 44-ditore ndryshoi rrjedhën e historisë së vendit dhe dëshmoi rëndësinë e mbrojtjes së sovranitetit kombëtar.

Për popullin azerbajxhanas, Dita e Fitores nuk është thjesht një datë që përkujton një arritje ushtarake. Ajo përfaqëson kthimin në tokat e të parëve, rivendosjen e integritetit territorial dhe përmbushjen e një aspirate të kahershme kombëtare. 8 nëntori do të mbetet një pjesë e rëndësishme e historisë së Azerbajxhanit dhe një simbol i vendosmërisë së popullit të tij për të mbrojtur atdheun e tyre dhe për të ndërtuar një të ardhme paqësore dhe të begatë.

Anar Huseynov
Ambasador i Republikës së Azerbajxhanit në Shqipëri