Humbja e Aleksandar Vuçiçit në zgjedhjet parlamentare në Serbi mund të sjellë ndryshime të rëndësishme jo vetëm në politikën e brendshme të vendit, por edhe në marrëdhëniet e tij me fuqitë kryesore ndërkombëtare.

Gazeta amerikane “The New York Times” e ka analizuar ndryshimin politik në Serbi në një kontekst më të gjerë gjeopolitik, duke u ndalur te strategjia e ndjekur prej vitesh nga Vuçiçi për të ruajtur ekuilibrat mes Perëndimit, Rusisë dhe Kinës.

Gjatë qeverisjes së tij, Serbia ka synuar të mbajë marrëdhënie të ngushta me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara të Amerikës, ndërsa paralelisht ka forcuar bashkëpunimin politik dhe ekonomik me Moskën dhe Pekinin.

Kjo politikë balancimi i ka mundësuar Beogradit të ruajë lidhje me partnerë që shpesh kanë interesa të kundërta në arenën ndërkombëtare.

Megjithatë, humbja e Vuçiçit dhe perspektiva e ardhjes në pushtet të një udhëheqjeje të re ngrenë pikëpyetje për vazhdimësinë e kësaj strategjie dhe për ndikimin që Rusia dhe Kina do të kenë në të ardhmen në Serbi.

Një nga sfidat kryesore të drejtuesve të rinj do të jetë përcaktimi i prioriteteve të politikës së jashtme, veçanërisht në raport me Bashkimin Evropian dhe Shtetet e Bashkuara.

Marrëdhëniet me Brukselin dhe Uashingtonin, procesi i integrimit evropian, si dhe bashkëpunimi ekonomik dhe strategjik me Rusinë e Kinën pritet të jenë ndër çështjet që do të përcaktojnë orientimin ndërkombëtar të Serbisë.

Pjesë nga artikulli:

Vuçiçi ndoqi modelin e Orbánit, por pranoi humbjen
Një nga krahasimet kryesore të medias amerikane është ai mes Aleksandar Vuçiçit dhe ish-kryeministrit hungarez Viktor Orbán, me të cilin lideri serb ka pasur marrëdhënie të afërta politike.

Sipas New York Times, Vuçiçi ka përdorur metoda qeverisjeje të ngjashme me ato të Orbánit, duke konsoliduar pushtetin dhe duke ushtruar ndikim të fortë mbi institucionet dhe hapësirën publike.

Gazeta e vë në dukje gjithashtu rëndësinë e pranimit të rezultatit nga lideri serb. Deklarata e tij erdhi në një moment kur shumë qytetarë kishin frikë se zgjedhjet mund të shoqëroheshin me kontestime të forta dhe përplasje të ngjashme me ato të së kaluarës.

“Është e qartë se i kemi humbur këto zgjedhje”, tha Vuçiç.

Pranimi i humbjes u pasua nga festime në qendër të Beogradit, ku dhjetëra mijëra qytetarë, kryesisht të rinj, dolën në rrugë me flamuj, brohoritje dhe fishekzjarre.

Për shumë prej tyre, ky moment përfaqësonte përfundimin e një periudhe të gjatë protestash dhe hapjen e mundësisë për një ndryshim politik që deri pak kohë më parë dukej i vështirë për t’u arritur.

Hija e Millosheviçit dhe frika nga një tjetër krizë zgjedhore
Një tjetër element i rëndësishëm në analizën e New York Times është krahasimi historik me vitin 2000, kur Sllobodan Millosheviçi fillimisht refuzoi të pranonte humbjen në zgjedhjet presidenciale dhe u përball më pas me protesta masive që e detyruan të largohej nga pushteti.

Sipas raportimit, gjatë ditës së votimit kishte shqetësime për dhunë dhe parregullsi në qendrat e votimit. Kjo bëri që disa qytetarë të druheshin se situata mund të përsëriste skenarin e krizës së vitit 2000.

Në këtë kontekst, pranimi i humbjes nga Vuçiçi u pa si një moment vendimtar për shmangien e një përshkallëzimi të mundshëm të konfliktit politik.

Megjithatë, krahasimi historik nuk nënkupton se dy periudhat janë identike. Ai pasqyron frikën e një pjese të shoqërisë serbe se një pushtet i konsoliduar mund të përpiqet të ruajë kontrollin edhe përballë një rezultati të pafavorshëm.

“Një goditje tektonike” ndaj rendit politik të Serbisë
Vlerësimi më i fortë i cituar nga gazeta amerikane vjen nga Ratko Knežević, ish-diplomat nga Mali i Zi, i cili e përshkruan zhvillimin si një ndryshim me pasoja shumë më të gjera sesa humbja e një qeverie.

“Ajo që ndodhi sonte në Serbi nuk është disfata zgjedhore e një qeverie, por një goditje tektonike ndaj rendit politik të vendosur në vitin 1987”, citohet të ketë thënë Knežević.

Referenca lidhet me periudhën kur Millosheviçi konsolidoi pushtetin dhe përdori çështjen e Kosovës si një element qendror të mobilizimit nacionalist serb.

Sipas interpretimit të Kneževićit, Vuçiçi nuk e shkëputi plotësisht veten nga kjo trashëgimi politike, por e vazhdoi dhe e përshtati atë me kushtet e reja.

“Millosheviçi ndërtoi një rend në të cilin të gjithë fqinjët e Serbisë u bënë armiq dhe çdo kritikë ndaj qeverisë konsiderohej tradhti, ndërsa Vuçiçi e çoi këtë model në përsosmëri”, është vlerësimi i cituar në raportimin e gazetës.

Këto janë interpretime politike të Kneževićit dhe jo një përfundim i pakontestueshëm historik. Megjithatë, ato pasqyrojnë një debat të rëndësishëm mbi vazhdimësinë e nacionalizmit serb dhe mënyrën se si ai ka ndikuar në institucionet dhe marrëdhëniet rajonale.

Kosova, Rusia dhe BE-ja: çfarë mund të ndryshojë pas Vuçiçit?
Pavarësisht rëndësisë së rezultatit, New York Times nënvizon se ndryshimi i shumicës politike nuk do të thotë domosdoshmërisht një përmbysje e menjëhershme e politikës së jashtme serbe.

Lista studentore që ka dalë fituese përfshin një koalicion të gjerë kandidatësh dhe mbështetësish, me qëndrime që nuk përputhen domosdoshmërisht për të gjitha çështjet strategjike.

Statusi i Kosovës, marrëdhëniet me Rusinë dhe e ardhmja e Serbisë në raport me Bashkimin Evropian mbeten tema të ndjeshme, ku dallimet me kampin e Vuçiçit nuk janë domosdoshmërisht të mëdha.

Kjo do të thotë se sfida e forcës së re politike nuk kufizohet te zëvendësimi i qeverisë. Ajo do të duhet të tregojë nëse mund të ndryshojë mënyrën e qeverisjes, të forcojë institucionet dhe të garantojë më shumë llogaridhënie, pa krijuar një krizë të re rreth çështjeve më të ndjeshme kombëtare.

Mesazhi nga Beogradi për Evropën
Përtej Serbisë, zhvillimet kanë rëndësi edhe për Evropën, ku debati mbi dobësimin e institucioneve demokratike, përqendrimin e pushtetit dhe presionin ndaj mediave mbetet i hapur.

Lëvizja studentore serbe tregoi se pakënaqësia e grumbulluar për vite mund të kthehet në mobilizim politik, veçanërisht kur një ngjarje tragjike shndërrohet në simbol të kërkesës për përgjegjësi.

Megjithatë, fitorja elektorale nuk garanton vetvetiu reforma. Testi i vërtetë do të jetë aftësia e forcës fituese për ta kthyer mbështetjen qytetare në institucione më të forta, në luftë efektive kundër korrupsionit dhe në një sistem ku pushteti mund të kontrollohet dhe të zëvendësohet përmes mekanizmave demokratikë.

Për këtë arsye, zhvillimet në Serbi mund të shihen si një sinjal i rëndësishëm për Evropën, por edhe si një provë e vështirë për politikën e re që synon të marrë drejtimin e vendit.