Italianët iu drejtuan këtë të diel kutive të votimit në një referendum të rëndësishëm për të ardhmen e sistemit gjyqësor, një nismë e propozuar nga kryeministrja Giorgia Meloni.

Ky votim shihet si një provë kyçe për qeverinë e saj, në prag të zgjedhjeve të përgjithshme të vitit të ardhshëm.

Qytetarët po vendosin nëse do të miratojnë ndryshimet kushtetuese që parashikojnë ndarjen e rolit të gjyqtarëve dhe prokurorëve, si dhe ndarjen e organit vetëqeverisës të drejtësisë në dy struktura të veçanta. Kjo çështje ka qenë prej kohësh burim debatesh të forta në politikën italiane.

Referendumi vjen pas një fushate të nxehtë politike. Kampi “po”, i udhëhequr nga qeveria, përballet me kundërshtimin e fortë të opozitës së qendrës së majtë, përfshirë Partia Demokratike dhe Lëvizja 5 Yje.

Opozita paralajmëron se reforma mund të minojë pavarësinë e gjyqësorit dhe të rrisë ndikimin politik mbi drejtësinë.

Sipas tyre, ndryshimet mund t’i japin më shumë kontroll qeverisë mbi sistemin gjyqësor.

Nga ana tjetër, qeveria i hedh poshtë këto akuza, duke argumentuar se reforma është e nevojshme për të luftuar politizimin brenda sistemit dhe për të shmangur skandalet që kanë shoqëruar emërimet e prokurorëve të lartë.

Analistët vlerësojnë se një fitore e kampit “po” do t’i japë një shtysë të fortë politike Giorgia Melonit, ndërsa një rezultat në favor të “jo”-së do të forconte opozitën dhe përpjekjet e saj për të krijuar një front të bashkuar kundër qeverisë.

Elly Schlein, udhëheqësja e Partisë Demokratike të qendrës së majtë, tha se plani ishte i projektuar keq dhe “dobëson pavarësinë e sistemit të drejtësisë”.

Sondazhet sugjerojnë se dy kampet për dhe kundër reformës në drejtësi janë pothuajse të barabarta.

Votimet do të mbyllen në orën 14:00 të hënën dhe rezultatet preliminare pritet më vonë gjatë kësaj dite.

Reforma e tyre ka shkaktuar një opozitë të fortë brenda sistemit gjyqësor, me më shumë se 80 për qind të anëtarëve të Shoqatës Kombëtare të Magjistratëve të Italisë që zhvilluan një grevë njëditore vitin e kaluar.

Fushata për referendumin ka qenë e ashpër.

Në një përplasje publike muajin e kaluar, Carlo Nordio tha se reforma do të korrigjonte një “mekanizëm mafie” brenda sistemit gjyqësor.

Gjithashtu, Giusi Bartolozzi, shefe e stafit të Nordios, u kritikua gjerësisht kur gjatë një emisioni televiziv tha se reforma do të “shpëtonte” gjykatësit që vepronin si “skuadra ekzekutimi”.

Pjesa që ka nxitur më shumë polemika e reformës përfshin ndryshimet në Këshillin e Lartë të Drejtësisë (CSM), një organ mbikëqyrës dhe disiplinor, ku anëtarët zgjidhen nga kolegët e tyre dhe Parlamenti.

Reforma do të ndante CSM-në në dy këshilla të veçanta, një për gjyqtarët dhe një për prokurorët, dhe do të krijonte një gjykatë disiplinore të re me 15 anëtarë.

Anëtarët do të përzgjidheshin me short, jo më me votim nga kolegët e tyre gjykatës dhe prokurorë, ku tre anëtarë do të zgjidheshin nga presidenti i Italisë dhe tre të tjerë nga një listë avokatësh me përvojë, të cilët do të miratoheshin nga Parlamenti.

Franco Moretti, avokati që udhëheq fushatën “Jo”, tha se gjykata e re rrezikon të bëhet “krah i armatosur i politikës”.

Pjesa e dytë e reformës do të parandalonte gjyqtarët dhe prokurorët publikë të ndryshonin funksion midis dy roleve, duke adresuar shqetësimet se marrëdhëniet tepër të afërta midis dy grupeve dëmtojnë të akuzuarit.

Kritikët përgjigjen se vetëm një pakicë e vogël ndryshon role. Në çdo rast, që nga viti 2022 ata lejohet të ndryshojnë vetëm një herë funksion, dhe vetëm gjatë dekadës së parë të karrierës së tyre.

Referendumet në Itali mund të jenë politikisht të rrezikshme. Në vitin 2016, kryeministri i atëhershëm, Matteo Renzi, vuri bast karrierën e tij në një reformë kushtetuese që votuesit e refuzuan, duke rrëzuar Qeverinë e tij.

Qendrat e votimit do të qëndrojnë të hapura deri të hënën pasdite, ndërsa rezultatet pritet të përcaktojnë drejtimin politik të vendit në muajt në vijim.