Presidenti amerikan Donald Trump udhëton drejt Kinës, ku pritet të zhvillojë një takim trepalësh me homologun kinez Xi Jinping dhe presidentin rus Vladimir Putin, më 19 nëntor. Samiti, i cili do të zhvillohet në Shenzhen në kuadër të takimit të liderëve të Bashkëpunimit Ekonomik Azi-Paqësor (APEC), po ndiqet me shqetësim nga Evropa dhe kryeqytetet aziatike, të cilat druhen se vendimet për sigurinë dhe ekuilibrat ndërkombëtarë mund të merren pa pjesëmarrjen e tyre.
Trump mbërrin në Kinë pas ndalesës në Manila, ku zhvilloi takime me liderët e Indisë, Japonisë dhe Australisë. Takimi me Xi Jinping dhe Putinin pritet të jetë një prej zhvillimeve më të rëndësishme diplomatike të javës, ndërsa në fokus do të jenë çështje që prekin drejtpërdrejt sigurinë globale, nga lufta në Ukrainë dhe konflikti në Iran, deri te armët bërthamore dhe tensionet në Azi.
Takimet dypalëshe dhe trepalëshe do të zhvillohen në margjinat e samitit të APEC-ut, organizatë anëtarët e së cilës përfaqësojnë rreth 62% të Prodhimit të Brendshëm Bruto global dhe afro gjysmën e tregtisë botërore.
Rëndësia e këtij takimi shkon përtej axhendës zyrtare. Disa e kanë cilësuar atë si një “Jaltë 2.0”, duke iu referuar konferencës së vitit 1945 në Krime, ku Franklin Roosevelt, Winston Churchill dhe Joseph Stalin diskutuan rendin ndërkombëtar pas Luftës së Dytë Botërore.
Për aleatët e Shteteve të Bashkuara, pyetja kryesore është nëse diplomacia personale e Trump do të ndihmojë në uljen e tensioneve apo do të hapë rrugën për marrëveshje më të gjera mes fuqive të mëdha, duke lënë jashtë tryezës vende që mund të përballen me pasojat e tyre.
Pritshmëritë për marrëveshje të menjëhershme mbeten të kufizuara. Sipas informacioneve amerikane mbi përgatitjet për takimin, Trump dëshiron të diskutojë reduktimin e armëve bërthamore dhe luftën në Iran. Uashingtoni e paraqet këtë takim si një mundësi për të nisur dialogun mes tre fuqive, ndërsa çështjen e Ukrainës e trajton si një proces më vete.
Megjithatë, ky dallim nuk ka mjaftuar për të qetësuar qeveritë evropiane. Shqetësimi i tyre lidhet me mundësinë që negociatat me Moskën të zgjerohen drejt një rishikimi të arkitekturës së sigurisë në Evropë, pa përfshirjen e drejtpërdrejtë të vendeve që preken nga këto vendime.
Sipas NBC News, referencat e Jared Kushner për marrëveshjet më të gjera të sigurisë evropiane të pasluftës kanë alarmuar zyrtarët evropianë. Ata druhen se përpjekjet për t’i dhënë fund luftës në Ukrainë mund të shndërrohen në negociata për rolin e NATO-s dhe kushtet e sigurisë në të gjithë kontinentin.
Moska ka kërkuar prej kohësh kufizimin e zgjerimit dhe pranisë së NATO-s, ndërsa vendet evropiane këmbëngulin se Rusia është ajo që ka shkelur rregullat ekzistuese të sigurisë.
Përfaqësuesja e Lartë e BE-së për Politikën e Jashtme, Kaja Kallas, ka paralajmëruar për rrezikun që Uashingtoni të bjerë në “kurthin e Moskës”. Edhe ministri i Jashtëm gjerman, Johann Wadephul, ka deklaruar se Evropa ka tashmë një arkitekturë sigurie dhe nuk ka nevojë të krijojë një të re.
Nga ana tjetër, Shtëpia e Bardhë ka deklaruar se synon të forcojë marrëveshjet ekzistuese, duke ruajtur NATO-n në qendër të tyre, dhe se çdo marrëveshje përfundimtare duhet të marrë pëlqimin e palëve të përfshira.
Edhe Kievi kërkon që çdo proces të nisë me një armëpushim dhe kundërshton që diskutimet për luftën të shndërrohen në negociata gjithëpërfshirëse mbi sigurinë e Evropës. Ndërkohë, mbetet e paqartë se çfarë roli do të kenë vendet evropiane në raundet e ardhshme të bisedimeve.
Në Azi, shqetësimi është i ndryshëm, por lidhet me të njëjtën frikë: mundësinë që dy fuqitë më të mëdha të arrijnë një mirëkuptim që do të ndikonte te vendet e tjera të rajonit, pa u konsultuar me to.
Shkencëtari politik filipinas Richard Heydarian e ka përmbledhur këtë shqetësim me një shprehje domethënëse: “Kushdo që nuk ulet në tavolinë rrezikon të jetë në menu”.
Ndërkohë, politologia indoneziane Dewi Fortuna Anwar ka paralajmëruar për mundësinë e krijimit të një formati “G2”, ku SHBA-ja dhe Kina do të bashkëpunonin për të ndarë sferat e ndikimit. Sipas këtij shqetësimi, një mirëkuptim i tillë do t’u kufizonte vendeve më të vogla hapësirën për të manovruar mes dy fuqive.
Për shumë shtete aziatike, marrëdhëniet e mira mes Uashingtonit dhe Pekinit janë të rëndësishme, por ato nuk duan që një marrëveshje mes dy vendeve të përcaktojë të ardhmen e tyre politike dhe të sigurisë.
