Kryeministri socialist i Shqipërisë, Edi Rama – i cili po përballet me një lëvizje proteste kundër sundimit të tij, e cila mori vëmendje globale kryesisht sepse përfshin marrëveshjet e biznesit të familjes Trump – është padyshim udhëheqësi më i fokusuar estetikisht dhe më i vetëdijshëm për imazhin në botë.
Qoftë duke veshur atlete të përditshme në samitet e NATO-s apo duke i kthyer panelet e konferencave në skena për komedi virale stand-up, 61-vjeçari Rama dinte si të tërhiqte vëmendjen e medias që përpara se influencerat të bëheshin diçka e zakonshme – dhe të rriste pushtetin nga të qenit një komunikues efektiv, megjithëse bullizues.
Prandaj, duket krejtësisht e përshtatshme që sfida më e madhe ndaj sundimit 13-vjeçar të Ramës ka ardhur nga protestuesit e zgjuar dhe të sigurt të Gjeneratës Z, të cilët, duke përdorur meme të hiperprodhuara nga inteligjenca artificiale si armët e tyre estetike, kanë përmbysur në mënyrë efektive talentet e shumta të kryeministrit – duke e ulur atë në territorin e “bumerëve të mirëfilltë”.
Një artist dhe piktor me profesion, Rama u ngrit në pushtet në fillim të viteve 2000 si kryetar bashkie i kryeqytetit të Shqipërisë, Tiranës, duke kultivuar imazhin e një “anti-politikani” eksentrik, duke u bërtitur burokratëve dembelë para kamerave të medias dhe duke rehabilituar fasadat komuniste të rrënuara të qytetit me vizatime shumëngjyrëshe. Ai promovoi një filozofi se arti në hapësirat publike mund të nxisë transformimin e komunitetit.
Si kryeministër, Rama i ka kushtuar shumë vëmendje transformimit jo vetëm të Tiranës, dikur të zymtë, por edhe të bregdetit mesdhetar të Shqipërisë. Rrokaqiejt vezullues, vendpushimet luksoze dhe hapësirat publike të modernizuara dhe të rigjallëruara e kanë shndërruar një nga vendet më të varfra të Evropës në një pikë turistike, duke tërhequr gjithashtu vëmendjen e arkitektëve dhe artistëve më të shquar në botë.
Të rinjtë e Shqipërisë kanë qenë më pak të impresionuar nga piktori i shndërruar në politikan. Por përbuzja e tyre ishte më e dukshme në statistikat e emigracionit sesa te protestat në rrugë. Deri më tani. Ngjashëm me mënyrën se si “Pranvera Arabe” u shkaktua nga një video virale e një shitësi ambulant tunizian që po vetëdigjej, një incident i vetëm i çoi në kulm frustrimet e akumuluara prej kohësh të të rinjve shqiptarë.
Kur banorët vendas dhe ambientalistët në fshatin bregdetar të Zvërnecit – vendi i një resorti të ri turistik të planifikuar të lidhur me Jared Kushner, një fond me bazë në Katar dhe oligarkë vendas — protestuan kundër rrethimit të një plazhi publik rreth një vendi natyror të mbrojtur, dy oficerë privatë sigurie zvarritën një nga banorët vendas nëpër rërë ndërsa policia vendase vëzhgonte. Protesta publike ishte e menjëhershme.
Ajo që filloi si një protestë e izoluar në një fshat të largët u zhvendos shpejt në kryeqytet, duke u rritur aq shpejt sa mediat kryesore, kryesisht vetëcensuruese, nuk mundën më të mbanin të mbuluar. Kanë kaluar pothuajse 4 javë dhe demonstratat tani ndodhin çdo ditë, me flamingon – vendas të Shqipërisë dhe të rrezikuar nga ndërtimi i resortit – si simbolin e tij unifikues. Protestat janë si të zemëruara – duke bërë thirrje për përmbysjen e të gjithë establishmentit politik dhe mediatik – ashtu edhe festive. Ashtu si me shumë kryengritje të tjera të Gjeneratës Z, solidariteti politik është përhapur përmes humorit dhe memeve. Një brez i mëparshëm i qetë i shqiptarëve po ndjen një ndjenjë të re dinjiteti dhe agjencie politike.
Mbulimi mediatik perëndimor i ka paraqitur demonstratat në mënyrë të ngushtë si të drejtuara kundër projektit Kushner – një grep më i lehtë për lexuesit e tyre në vend. Janë vendosur gjithashtu edhe robotë autoritarë të mediave sociale, duke e paraqitur rebelimin si një lloj qëndrimi kundër kolonializmit amerikan dhe izraelit.
Por ankesat e vërteta lidhen tërësisht me qeverisjen e brendshme. Dhjetëra mijëra shqiptarë të të gjitha llojeve ideologjike – liberalë, nacionalistë, ambientalistë, marksistë, influencere të modës dhe madje edhe teoricienë të skajshëm konspiracioni – mblidhen çdo mbrëmje sepse ndihen të privuar nga e drejta e votës dhe të braktisur nga një elitë egoiste – përfshirë edhe opozitën formale në parlament, Partinë Demokratike – e cila ka zhveshur asetet publike përmes marrëveshjeve të errëta dhe të ëmbla me interesa të veçanta për vite me radhë. Vendimi i Kushnerit për t’u dhënë dritën jeshile ishte vetëm shembulli më i fundit dhe më i spikatur.
Rama është përpjekur të argumentojë se projektet luksoze të turizmit si ai i Kushnerit janë e ardhmja e ekonomisë. Demonstruesit nuk po e pranojnë këtë. Shqipëria është ende një vend i varfër dhe një model zhvillimi i bazuar kryesisht në ndërtim dhe turizëm vetëm sa i ka pasuruar ata me lidhje të mira, ndërsa i ka larguar votuesit e rregullt nga kënaqësitë e thjeshta të një pushimi veror në bregdet. Më keq akoma, sektori i turizmit po përdor punëtorë emigrantë me paga të ulëta për të mbajtur kostot të ulëta, edhe pse vetë shqiptarët emigrojnë drejt perëndimit në kërkim të punës.
Korrupsioni i përhapur në qeverinë e Ramës është bërë gjithashtu shumë i vështirë për t’u përballuar nga qytetarët. Refuzimi i fundit i Ramës për të hequr imunitetin parlamentar për ish-zëvendëskryeministren e tij, e cila po përballet me një aktakuzë, po krijon një pengesë të madhe në përparimin e Shqipërisë në bisedimet e pranimit në BE. Kjo shihet gjithashtu si një kërcënim më i gjerë për reformat popullore të sundimit të ligjit, të kërkuara nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara, të cilat Rama deri vonë i kishte përqafuar si të vetat.
Rekordi i protestave të Gjeneratës Z në mbarë botën ka qenë padyshim i përzier, dhe Shqipëria nuk ka zgjedhje deri në vitin 2029. Por këto demonstrata të veçanta kanë bërë një gjë të rëndësishme: Ato kanë dëmtuar reputacionin e kryeministrit karizmatik si dikush që është gjithmonë në gjendje të flasë për të dalë nga një situatë. Përpjekjet e tij për të tallur pjesëmarrësit në protestë si ndikues të shkëputur nga realiteti dhe për të përvetësuar simbolin e tyre duke veshur me ironi një bluzë flamingo, në rastin më të mirë, kanë dështuar.
Një brez në rritje po përpiqet të gjejë një mënyrë për të mobilizuar pakënaqësinë publike në politikën zgjedhore. Dhe për herë të parë në karrierën e tij të gjatë, Rama duket se nuk është në gjendje të thotë fjalën e fundit. Kjo mund t’i kushtojë edhe më shumë.
