Sigurisht. Duke ruajtur informacionin kryesor, por duke e bërë tekstin më të rrjedhshëm, më gazetaresk dhe më të përshtatshëm për portal lajmesh, mund të strukturohet kështu:

Pesë muaj luftë me Iranin, Trump përballet me dilemën e vështirë: Si ta kthejë konfliktin në një fitore?

Pesë muaj pas nisjes së luftës me Iranin, Donald Trump po përballet me një problem shumë më kompleks nga ai që mund të kishte parashikuar në fillim të konfliktit. SHBA-të ruajnë epërsi të madhe ushtarake dhe aftësinë për t’i shkaktuar dëme të rënda Iranit, por Uashingtoni ende nuk ka gjetur një mënyrë për t’i dhënë fund luftës me kushte që mund të paraqiten si një fitore e qartë amerikane.

Kontradikta është bërë veçanërisht e dukshme gjatë javës së fundit. Trump ka kërcënuar me sulme të reja masive ndaj Iranit, por më pas i ka shtyrë ato. Në të njëjtën kohë, presidenti amerikan ka deklaruar se negociatat me Teheranin po përparojnë, ndërsa pala iraniane ka vënë në dyshim nëse po zhvillohen realisht bisedime të drejtpërdrejta.

Ndërkohë, një tjetër front i krizës është zhvendosur në Ngushticën e Hormuzit, pika ku Irani ka një avantazh të rëndësishëm asimetrik. Kështu, një luftë që nisi me programin bërthamor iranian në qendër të saj, tashmë e ka detyruar Uashingtonin të përballet edhe me problemin e sigurisë së lundrimit në Gjirin Persik.

Sulmi që nuk ndodhi

Java e kaluar nisi me rajonin në prag të një tjetër përshkallëzimi të madh. Trump kishte paralajmëruar për ditë me radhë se SHBA-të mund të ndërmerrnin një sulm të ri ndaj Iranit.

Por të shtunën në mbrëmje ai njoftoi se operacioni do të shtyhej, nëse do të arrihej shpejt një marrëveshje për rihapjen e plotë të Ngushticës së Hormuzit dhe adresimin e asaj që Uashingtoni e konsideron kërcënim bërthamor iranian.

Vendimi erdhi në një moment kur edhe aleatët amerikanë në Gjirin Persik po kërkonin uljen e tensioneve.

Trump kishte zhvilluar një bisedë me princin e kurorës saudite, Mohammed bin Salman, ndërsa Arabia Saudite, Katari dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë arsye të drejtpërdrejta për t’i frikësuar përshkallëzimit.

Këto vende ndodhen pranë kapaciteteve raketore iraniane dhe çdo konflikt i ri mund të kërcënojë qytetet, rafineritë, portet, impiantet e desalinizimit dhe infrastrukturën energjetike të Gjirit.

Paradoksi është i madh: shtetet që për vite kanë kërkuar një politikë më të ashpër ndaj Teheranit, tani po përpiqen të frenojnë një përshkallëzim të ri amerikan për të mbrojtur interesat e tyre.

Uashingtoni dhe Teherani, dy versione të ndryshme të negociatave

Gjatë javës së kaluar, deklaratat amerikane dhe iraniane shpesh kanë paraqitur dy realitete të ndryshme.

Trump deklaroi se kishte pasur një ditë të plotë negociatash me Iranin dhe se bisedimet kishin qenë të suksesshme. Por në të njëjtën kohë ai paralajmëroi se Teherani do të përballej me pasoja të rënda nëse tërhiqej nga procesi.

Katari ka folur gjithashtu për përparim në përpjekjet ndërmjetësuese, ndërsa Irani ka kundërshtuar përshkrimin amerikan se po zhvillohen negociata të drejtpërdrejta.

Në këtë betejë diplomatike, të dyja palët kanë interesa të kundërta.

Trump dëshiron të tregojë se presioni ushtarak e ka detyruar Iranin të negociojë. Teherani, nga ana tjetër, kërkon që çdo marrëveshje të paraqitet si rezultat i qëndresës iraniane dhe jo i presionit amerikan.

Por pas deklaratave publike po zhvillohen negociata më konkrete, me ndërmjetësimin e Omanit. Në qendër të tyre është çështja më urgjente e momentit: Ngushtica e Hormuzit.

Çfarë kërkon Irani?

Një nga çështjet më të ndjeshme në negociata lidhet me mënyrën se si do të menaxhohet trafiku detar në Hormuz.

Propozimet që po diskutohen parashikojnë një rol më të madh të Iranit në kontrollin dhe monitorimin e anijeve që hyjnë në Gjirin Persik, por ende ekzistojnë mosmarrëveshje të rëndësishme mbi mekanizmin konkret.

Kjo e vendos Shtëpinë e Bardhë përballë një dileme të vështirë.

Nëse Trump pranon një marrëveshje që i jep Teheranit kompetenca të reja mbi një nga arteriet më të rëndësishme të transportit energjetik në botë, Irani mund ta paraqesë këtë si një fitore.

Nëse marrëveshja nuk arrihet, pasiguria në Hormuz mund të vazhdojë dhe trafiku detar mund të mbetet shumë larg niveleve normale.

Edhe çështja e tarifave të tranzitit mbetet e diskutueshme. Irani ka kërkuar tarifa që mund të arrijnë në 5–7% të vlerës së ngarkesës, ndërsa palët ndërmjetësuese kanë diskutuar shifra më të ulëta. SHBA-të e kundërshtojnë këtë ide.

Edhe nëse arrihet një marrëveshje politike, rikthimi i menjëhershëm i trafikut detar nuk është i garantuar. Siguruesit, kompanitë e transportit dhe tregtarët do të duhet të vlerësojnë nëse rreziku është ende i pranueshëm.

Hormuzi, arma më e fuqishme asimetrike e Iranit

Të dhënat mbi trafikun detar tregojnë ndikimin e krizës.

Nga e hëna deri të enjten, vetëm 33 anije kaluan nëpër Ngushticën e Hormuzit, krahasuar me 50 gjatë së njëjtës periudhë të javës paraardhëse. Vetëm gjashtë tankerë me naftë bruto u larguan nga Gjiri Persik.

Para luftës, rreth 130–140 anije kalonin nëpër Hormuz brenda një jave.

Pikërisht këtu qëndron avantazhi asimetrik i Teheranit.

Irani nuk ka nevojë të mposhtë marinën amerikane apo të bllokojë fizikisht çdo anije. Mjafton të krijojë një nivel pasigurie që pronarët e anijeve, kompanitë e sigurimeve dhe tregtarët e naftës ta konsiderojnë rrezikun më të madh se fitimin.

Irani përpiqet të përfshijë të gjithë Gjirin

Teherani po përpiqet gjithashtu të rrisë koston e çdo sulmi të ri amerikan.

Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi ka kontaktuar me Arabinë Saudite, Turqinë, Katarin dhe Pakistanin, duke paralajmëruar se një sulm i ri ndaj infrastrukturës kritike iraniane mund të shkaktojë kundërpërgjigje ndaj objekteve energjetike dhe infrastrukturës strategjike në vendet e Gjirit.

Mesazhi i Iranit është i qartë: vendet arabe nuk mund të lejojnë që territori i tyre të përdoret për një luftë amerikane ndaj Teheranit, ndërsa ato vetë mbajnë koston e përshkallëzimit.

Për Iranin, kjo është një mënyrë për të përdorur dobësinë e tij relative ushtarake për të rritur presionin mbi aleatët e SHBA-së dhe, në fund, mbi vetë Shtëpinë e Bardhë.

Marrëveshja e Mekës dhe një arkitekturë e re sigurie

Në këtë kontekst duhet parë edhe marrëveshja trepalëshe e mbrojtjes e nënshkruar në Mekë nga Arabia Saudite, Turqia dhe Pakistani.

Sipas marrëveshjes, një sulm i armatosur ndaj njërit prej tre vendeve do të konsiderohet sulm ndaj të gjithëve.

Marrëveshja bashkon tre fuqi me peshë të konsiderueshme: fuqinë ekonomike të Arabisë Saudite, ushtrinë e fuqishme turke dhe Pakistanin, shteti i vetëm me armë bërthamore në botën myslimane.

Nuk do të ishte e saktë të cilësohej marrëveshja si një aleancë anti-amerikane. Të tre vendet kanë marrëdhënie të rëndësishme me Uashingtonin dhe Turqia është anëtare e NATO-s.

Megjithatë, koha e marrëveshjes është domethënëse.

Konfliktet e njëpasnjëshme në rajon kanë shtuar shqetësimet në vendet e Gjirit për besueshmërinë e garancive tradicionale amerikane të sigurisë.

Marrëveshja e Mekës mund të shihet si një përpjekje për të krijuar një mekanizëm rajonal sigurie dhe për të reduktuar varësinë ekskluzive nga Uashingtoni.

Kjo është një nga ironitë më të mëdha të konfliktit: një ndërhyrje amerikane që synonte të forconte pozicionin e SHBA-së në Lindjen e Mesme mund të përshpejtojë krijimin e një arkitekture të re rajonale, ku shtetet lokale kërkojnë më shumë autonomi në çështjet e sigurisë.

Një tjetër problem për SHBA-të: rezervat ushtarake

Përtej diplomacisë dhe Hormuzit, Uashingtoni po përballet edhe me një problem tjetër: koston e një lufte të gjatë.

SHBA-të mbeten shumë më të fuqishme ushtarakisht se Irani. Por ruajtja e këtij niveli operativ për muaj të tërë po konsumon rezerva të rëndësishme të municioneve.

Sipas të dhënave të raportuara nga Reuters, ushtria amerikane ka përdorur një pjesë shumë të madhe të raketave ATACMS dhe Precision Strike Missile gjatë konfliktit. Ndërkohë, është konsumuar edhe një pjesë e konsiderueshme e rezervave të Tomahawk.

Situata është shqetësuese edhe në mbrojtjen ajrore. Vlerësime të ekspertëve kanë treguar konsum të lartë të interceptorëve Patriot dhe THAAD.

Trump e ka pranuar se, ndonëse SHBA-të kanë rezerva shumë të mëdha të disa llojeve të municioneve, furnizimet me armë të tjera janë më të kufizuara. Administrata amerikane ka njoftuar ndërkohë përpjekje për të rritur prodhimin e raketave Patriot dhe Tomahawk.

Problemi për Uashingtonin nuk është vetëm nëse mund ta godasë përsëri Iranin. Mund ta bëjë.

Pyetja më e vështirë është se sa gjatë mund ta vazhdojë këtë ritëm pa dobësuar rezervat që mund t’i nevojiten në konflikte të tjera të mundshme në Evropë ose në Indo-Paqësor.

Dilema e Trumpit

Pas pesë muajsh lufte, tabloja është gjithnjë e më komplekse.

SHBA-të kanë epërsi dërrmuese ushtarake, por kjo epërsi nuk ka prodhuar ende një rrugë të qartë drejt përfundimit të konfliktit. Irani, megjithëse shumë më i dobët në aspektin konvencional, ka gjetur mënyra për ta rritur koston ekonomike, politike dhe strategjike të vazhdimit të luftës.

Hormuzi është bërë karta më e fortë e Teheranit. Aleatët e Uashingtonit në Gjirin Persik po kërkojnë frenim të përshkallëzimit, ndërsa rezervat amerikane të disa municioneve po vihen nën presion.

Për Trumpin, sfida nuk është më thjesht të fitojë një tjetër betejë ushtarake.

Sfida është të gjejë një mënyrë për t’i dhënë fund luftës dhe ta paraqesë atë si fitore, pa i dhënë Iranit mundësinë të pretendojë se pesë muaj luftë i kanë sjellë më shumë ndikim në rajon.

Dhe pikërisht kjo mund të jetë beteja më e vështirë e presidentit amerikan.