Nxitja e lëvizjeve separatiste në Iran mund t’i shërbejë interesave të Izraelit, por jo domosdoshmërish atyre të Shteteve të Bashkuara apo aleatëve të tyre në NATO. Fuqitë perëndimore nuk kanë pasur sukses me strategji të tilla dhe një Iran i fragmentuar vetëm sa do të krijonte kriza të njëpasnjëshme.
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu më në fund e nisi luftën e tij me Iranin, të vetmen fuqi rajonale të cilës Izraeli i frikësohet vërtet. Ndërsa Shtetet e Bashkuara janë nominalisht partneri kryesor në këtë luftë të paligjshme të zgjedhur, duket se është Netanyahu ai që po dikton taktikat dhe objektivat, duke filluar me vrasjet e synuara të lidershipit të lartë të Iranit dhe një fushatë bombardimesh që e trajton vrasjen e dhjetëra nxënëseve si thjesht “dëme kolaterale”.
Izraeli ka përdorur të njëjtën qasje kundër Hamasit, Hezbollahut dhe Huthitëve në vitet e fundit, duke vrarë gjithashtu fizikanë dhe inxhinierë iranianë në atë që në thelb përbënin sulme terroriste të orkestruara nga Mossad-i. Por meqenëse Irani është një vend shumë i madh (afërsisht sa Franca, Gjermania dhe Spanja së bashku) me rreth 93 milionë banorë, kërkohet diçka më shumë, sepse SHBA-ja – e aq më pak Izraeli i vogël – nuk mund ta pushtojnë dhe ta mbajnë atë nën okupim.
Pikërisht për këtë arsye, “skifterët” izraelitë prej kohësh kanë lobuar për ta copëtuar Iranin në shtete të vogla etno-fetare dhe për këtë arsye agjencitë e tyre të inteligjencës kanë kultivuar lëvizje separatiste. Duke mos arritur të hartojë një plan për ditën pas përfundimit të kësaj lufte, edhe SHBA-ja ka filluar të luajë me këtë “strategji”. Sipas një raporti të CNN, CIA po punon për të armatosur forcat kurde me qëllim nxitjen e një kryengritjeje popullore në Iran.
Nuk është e vështirë të kuptohet pse kjo strategji u pëlqen disa qarqeve në Izrael dhe në SHBA. Vetëm rreth 61% e iranianëve janë persë etnikë. Minoriteti më i madh (ndoshta rreth 24%) përbëhet nga turq azerbajxhanas – grupi të cilit i përkiste edhe udhëheqësi suprem i ndjerë, Ali Khamenei – të përqendruar kryesisht në Ardabil, në veriperëndim të Iranit.
Pas këtyre “azerëve” vijnë kurdët iranianë, të cilët numërojnë rreth 7–14 milionë dhe banojnë kryesisht në provincat veriperëndimore kufitare pranë Kurdistanit të Irakut autonom. Afërsia me Kurdistanin irakian ofron një pikë relativisht të lehtë hyrjeje dhe daljeje në Iran, gjë që i bën kurdët një fokus të përpjekjeve të Mossad-it dhe CIA-s për të nxitur separatizmin. Nëse ata do të arrinin të formonin një forcë të madhe të armatosur të aftë për të sulmuar forcat tashmë të lodhura të sigurisë së Iranit, ka të ngjarë të merrnin mbështetje shtesë edhe nga bashkëkombësit e tyre kurdë përtej kufirit.
Një tjetër grup është pakica baluç, që jeton kryesisht në lindje të Iranit, përgjatë kufirit prej rreth 565 miljesh me provincën e paqëndrueshme Balochistan në Pakistan, nga ku Jaish al‑Adl – një grup i shpallur terrorist nga SHBA-ja – ka nisur prej kohësh sulme kundër Korpusit të Gardës Revolucionare Islamike të Iranit dhe milicisë Basij.
Së fundi, janë rreth 5–7 milionë arabë ahvazë që jetojnë në provincën perëndimore të pasur me naftë të Khuzestanit, ku ata përballen me një jetë shumë të vështirë dhe të shtypur, që pasqyron në shumë mënyra gjendjen e shiitëve që dominojnë provincën lindore të pasur me naftë të Arabisë Saudite.
Të gjitha këto minoritete iraniane janë të detyruara të përdorin persishten në komunikimin zyrtar dhe të gjitha kanë qenë subjekt i represionit të dhunshëm nga forcat gjithmonë aktive të sigurisë së Republikës Islamike. Kurdët, për shembull, përbëjnë vetëm 8–17% të popullsisë, por ata përbëjnë një pjesë në mënyrë disproporcionale të madhe të atyre që ekzekutohen ose burgosen për arsye politike.
Problemi, natyrisht, është se Shtetet e Bashkuara kanë një histori shumë të dobët kur bëhet fjalë për nxitjen e trazirave separatiste, siç e zbuluan Arabët e Kënetave dhe Kurdët e Irakut pas Operacionit Desert Storm në vitin 1991. Herë pas here, “popuj të vegjël trima” janë nxitur dhe më pas janë braktisur – të lënë të vriten dhe helmohen me gaz pasi sponsorët e tyre perëndimorë e kthejnë vëmendjen diku tjetër. Në fakt, kjo është pikërisht ajo që Donald Trump u ka bërë kurdëve të Sirisë, të cilët ndihmuan SHBA-në të mposhtte Shtetin Islamik gjatë mandatit të tij të parë, por që tani ai i ka braktisur ndërkohë që është afruar me presidentin e ri të Sirisë, Ahmed al-Sharaa, një ish-komandant i al-Kaedës.
Izraelit mund t’i shkojë për shtat ta ndajë në shtete të vogla të gjithë Lindjen e Mesme, duke mos lënë asnjë fuqi të aftë të sfidojë hegjemoninë e tij rajonale. Por a i shërben ky qëllim interesave të SHBA-së apo pjesës tjetër të rajonit?
Në rast se Trump e ka harruar, miku i tij tjetër “i fortë” në rajon, presidenti turk Recep Tayyip Erdogan, ka kaluar dekada duke luftuar separatizmin kurd. Pasi ka përdorur fuqinë e vet ushtarake për të zmbrapsur kurdët e Sirisë dhe për të shtypur Partinë e Punëtorëve të Kurdistanit në vendin e tij, Turqia – një anëtare e NATO – nuk do të qëndrojë pasive nëse Partia Jetë e Lirë e Kurdistanit Iranian (PJAK), një degëzim i PKK-së, krijon një shtet të vogël në kufirin e saj. Dhe nëse Turqia do të vepronte kundër një entiteti të tillë, çfarë do të bënte Izraeli për këtë?
Edhe këtu, izraelitëve mund t’u shkojë për shtat të luftojnë një tjetër luftë agresioni kundër një fqinji armiqësor, por kjo sigurisht që nuk do t’i shkonte për shtat SHBA-së, Turqisë apo pjesës tjetër të NATO-s. Gjëja e fundit që ata duan – përveç një përçarjeje ndoshta fatale në NATO që do të shkaktonte çdo sulm ndaj Turqisë – është një valë tjetër refugjatësh që do të drejtohej drejt Evropës si rezultat i një konflikti krejtësisht të shmangshëm.
Këto janë vetëm problemet më të parashikueshme. Por do të kishte edhe “të panjohura të panjohura”. Një Iran i copëtuar do të ishte shumë i paqëndrueshëm, i ekspozuar jo vetëm ndaj shpërthimeve të pastrimit etnik, por edhe ndaj grabitjeve të fqinjëve lakmitarë ose nervozë. Trump nuk ka fuqinë të vendosë nëse Irani do të kthehet në një monarki “kushtetuese” apo një autokraci nën një “Shah” që jeton në SHBA që nga viti 1985, apo nëse do të mbetet një republikë e centralizuar apo një konfederatë, si Kanadaja apo Australia.
Duke pasur parasysh fiksimin e Trump për të fituar Çmimin Nobel për Paqen, shumëkush kishte imagjinuar se ai do t’i kushtonte vëmendje atyre që ishin pjesë e koalicionit të tij politik që këshillonin përmbajtje. Por një pakicë neokonservatorësh të mbetur duket se kanë mbushur boshllëkun në njohuritë e tij për rajonin, të ndihmuar nga një kryeministër izraelit vizioni i të cilit për të ardhmen e vendit të tij duket se përfshin një luftë pas tjetrës, pavarësisht jetëve të humbura dhe dëmit ekonomik që u shkaktohet pjesës tjetër prej nesh./ NIRN
