Parlamentarët evropianë, shtetet anëtare të BE-së dhe ndërmjetësit e Komisionit janë në vazhdën e bisedimeve që synojnë forcimin e industrisë mbrojtëse të bllokut duke ulur burokracinë. Pavarësisht vullnetit politik që kontinenti të riarmatoset, kanë dalë në pah ndarje të konsiderueshme mbi detajet e dorëzimit.
BE-ja shpreson se mund të arrijë një marrëveshje mbi një sërë masash që synojnë uljen e burokracisë, rritjen e transparencës dhe mbingarkesën e prodhimit vendas për t’iu përgjigjur kërcënimeve në rritje të sigurisë – por mbeten çështje të rëndësishme në lidhje me autonominë, të cilat rrezikojnë sigurinë e kontinentit.
Të martën, anëtarët e Komisionit Evropian, Parlamentit Evropian dhe presidencës qipriote të Këshillit të BE-së që përfaqësonin shtetet anëtare u takuan në Bruksel për të miratuar të ashtuquajturin “Omnibus i Gatishmërisë së Mbrojtjes” – një sërë masash të propozuara një vit më parë dhe që synonin përmirësimin e proceseve për industrinë e mbrojtjes.
Por kanë dalë në pah përçarje në lidhje me detajet e propozimeve, veçanërisht kriteret e pranueshmërisë. Bisedimet nxjerrin në pah një tension të gjatë midis integrimit më të thellë evropian të mbrojtjes dhe dëshirës së qeverive për të ruajtur kontrollin sovran mbi prokurimin dhe politikën industriale.
Aftësia e Evropës për të penguar agresionin dhe për t’iu përgjigjur krizave është vënë në qendër të vëmendjes pas pushtimit në shkallë të plotë të Ukrainës nga Rusia në vitin 2022, në mes të një Presidenti amerikan Donald Trump gjithnjë e më të distancuar nga marrëdhëniet transatlantike.
Trump ka kërcënuar vazhdimisht se do të tërhiqet nga NATO (Organizata e Traktatit të Atlantikut të Veriut) dhe ka përshkallëzuar retorikën rreth aneksimit të Groenlandës. Përfaqësuesja e lartë e BE-së, Kaja Kallas, ka paralajmëruar për motivet e Moskës dhe ka theksuar rëndësinë e bërjes së Evropës më të pavarur.
“Rusia po e përgatit ushtrinë e saj për një konfrontim afatgjatë me Perëndimin”, paralajmëroi Kallas së fundmi në Talin të Estonisë.
“Nëse (Vladimir) Putini guxon ta testojë NATO-n në një moment të caktuar, varet tërësisht nga ne. Parandalimi funksionon nëse është i besueshëm, dhe shfaqja e dobësisë vetëm sa fton agresion.”
Mes thirrjeve institucionale për t’u riarmatosur, industria mbrojtëse e Evropës ka kërkuar më shumë qëndrueshmëri dhe më pak burokraci. Ekzekutivi i BE-së vetë ka pranuar vonesa deri në një vit kur bëhet fjalë për dhënien e dritës jeshile të disa proceseve të autorizimit të mbrojtjes.
“Ne nuk po sigurojmë atë që kemi premtuar dhe Rusia sheh dobësi”, tha një burim diplomatik për Euronews në kushte anonimiteti, duke shtuar se rezervat janë bosh dhe industria pretendon se asnjë porosi nuk është përmbushur nga qeveritë.
Si rezultat i kësaj, Komisioni ka propozuar një plan veprimi — që përfshin tre dosje kyçe — të lindur nga kontributi i mbi 34 kompanive evropiane të mbrojtjes mbi mënyrën e rritjes së prodhimit dhe përmbushjes së kësaj nevoje. Këto plane përfshijnë përmirësimin e rregullave të prokurimit të përbashkët, duke thjeshtuar aksesin në Fondin Evropian të Mbrojtjes (EDF) dhe duke krijuar rregulla më të parashikueshme për industrinë.
Një zyrtar qipriot tha se ata po “punojnë shumë” për të dorëzuar të gjithë paketën omnibus brenda mandatit të tyre, i cili përfundon në fund të qershorit. Një negociator tjetër i afërt me punën thotë se ka “shumë çështje të hapura”.
Henrik Dahl, një eurodeputet danez dhe një nga negociatorët kryesorë pas dosjes omnibus që përqendrohet te lejet, tha herët të martën në mëngjes përpara se të niste një raund tjetër debatesh trilogjie se kompromiset mund të jenë të arritshme, pavarësisht ritmit të tyre të ngadaltë.
“Do të donim ta përfundonim trialogun sot”, tha Dahl.
Ai tha se priste që të gjendej një zgjidhje e përbashkët për çështje si një regjistër transparence dhe krijimi i një pike të vetme kontakti për komunikim – por që Evropa nuk mund të presë dhe disa dosje po lëvizin “shumë ngadalë”.
«Duhet të jemi gati deri në vitin 2030 tani. Çdo ditë ka rëndësi», tha ai, duke shtuar, «Shpresoj se mund ta përfundojmë këtë».
Një burim pranë negociatave ka konfirmuar se pas shumë diskutimesh ka pasur një përparim në gatishmërinë e mbrojtjes dhe dhënien e lejeve – me një nga problemet më të mëdha që mbetet, kriteret e përshtatshmërisë.
