Presidenti i SHBA-së Donald Trump dhe zëvendëspresidenti JD Vance thonë se marrëveshja e tyre e përkohshme për t’i dhënë fund luftës me Iranin do t’u sjellë një të ardhur të papritur financiare fermerëve amerikanë.
Por iranianët e mohojnë këtë. Dhe në mungesë të më shumë detajeve, ekspertët e sanksioneve janë të hutuar se si saktësisht miliarda dollarë asete iraniane do të arrinin rrugën e tyre drejt zemrës amerikane nga llogaritë e depozituara ku ato kanë qenë të bllokuara për vite me radhë nga sanksionet e SHBA-së.
Një marrëveshje paraprake e arritur javën e kaluar do të rihapte Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalonte dikur një e pesta e naftës dhe gazit natyror në botë, dhe do t’i lejonte Iranit të fillonte të shiste naftën e tij lirisht përsëri gjatë një periudhe 60-ditore kur të dy vendet do të vazhdojnë të negociojnë çështje kyçe. Memorandumi i mirëkuptimit premtoi gjithashtu të shkrinte asetet iraniane.
Marrëveshja e Trump është kritikuar për dështimin në adresimin e arsyeve që presidenti përmendi për të shkuar në luftë me Iranin më 28 shkurt, duke përfshirë frenimin e ambicieve bërthamore të Teheranit, programin e tij të raketave dhe mbështetjen e tij për grupet militante si Hezbollahu në Liban dhe Hamasi në Gaza.
Duke iu kundërpërgjigjur kritikëve të martën në platformën e tij të mediave sociale “E Vërteta”, Trump tha se fermerët amerikanë do të merrnin një pagë: Departamenti i Thesarit i SHBA-së, shkroi ai, do të lironte asetet iraniane “në një depozitë të kontrolluar nga SHBA-të, dhe do të përdoren për blerjen e ushqimit dhe furnizimeve mjekësore, ekskluzivisht nga Shtetet e Bashkuara, duke përfshirë misër, grurë dhe sojë nga fermerët tanë të shkëlqyer amerikanë. Këto janë gjëra që nevojiten urgjentisht nga Irani”.
Vance, i cili foli për propozimin pas bisedimeve të nivelit të lartë në Zvicër, dhe Trump thonë se çdo fond dhe aset i ngrirë i mbajtur jashtë Iranit do të përdoret për të blerë të korra amerikane.
Por iranianët mohojnë se kjo është pjesë e marrëveshjes. Një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme iraniane, Esmail Baghaei, tha se çdo blerje bujqësore do të bazohej në “çmime dhe cilësi”, jo në kushte të diktuara nga Uashingtoni.
“Është interesante që filozofia dhe qëllimi i luftës, që ishte shkatërrimi i qytetërimit iranian dhe rënia e Iranit, është bërë pasurimi i fermerëve amerikanë”, tha Baghaei.
Ambasadori i Iranit në Gjenevë, Ali Bahreini, hodhi poshtë pretendimin e Vance se SHBA-të dhe Katari do të diktojnë se si Irani do të përdorë fondet e pangrira. “Irani është i vetmi vend që vendos se çfarë të bëjë me ato asete”, u tha ai gazetarëve.
Një zyrtar amerikan e hodhi poshtë këtë kontradiktë, duke pohuar se udhëheqësit iranianë po flisnin me audiencën e tyre të brendshme. Zyrtari foli në kushte anonimiteti sepse nuk ishte i autorizuar të fliste publikisht.
Joseph Glauber, një bashkëpunëtor kërkimor emeritus në Institutin Ndërkombëtar të Kërkimeve të Politikave Ushqimore, tha se Irani nuk kishte gjasa të braktiste partnerët e tij të tjerë tregtarë për ushqimin.
Furnizuesit kryesorë të Iranit përfshijnë Brazilin, Indinë, Turqinë, Bashkimin Evropian, Kanadanë, Australinë dhe Argjentinën, tha ai. Kërkesa e Trump për të blerë nga SHBA-ja do të “krijonte disa ndjenja të këqija me disa nga konkurrentët tanë”.
Sipas sanksioneve të mëparshme, SHBA-ja ka kërkuar që paratë që vendet e huaja shpenzojnë për importet nga Irani – të tilla si blerjet e naftës nga Koreja e Jugut dhe blerjet e energjisë elektrike iraniane nga Iraku – të mbyllen në llogari të depozituara dhe zakonisht të lirohen vetëm nëse Thesari miraton dhe nëse të ardhurat shkojnë për artikuj “jo të sanksionueshëm” si ushqimi dhe ilaçet.
Të hënën, Thesari i SHBA-së miratoi shitjen e naftës, petrokimikateve dhe produkteve të naftës iraniane deri më 21 gusht. Nuk përmendi asnjë llogari të depozituar.
Richard Goldberg i Fondacionit për Mbrojtjen e Demokracive, i cili koordinoi përpjekjet për të ushtruar presion diplomatik mbi Iranin në administratën e parë të Trump, tha në një postim në X se ai do të mirëpriste “një sqarim se Irani në të vërtetë është i kufizuar vetëm në blerjen e produkteve bujqësore amerikane”.
Richard Nephew, studiues i lartë në Qendrën për Politikën Globale të Energjisë në Universitetin e Kolumbias, tha se është e paqartë se çfarë do të thotë në të vërtetë marrëveshja e re SHBA-Iran për lirimin e aseteve të kufizuara iraniane.
A mund të kërkojë SHBA-ja që asetet të përdoren për të blerë produkte bujqësore amerikane?
“Epo, mund të përpiqemi!” tha Nephew, i cili ndihmoi në hartimin e sanksioneve ndaj Iranit gjatë administratave të Obamës dhe Biden, me email. “E tëra çfarë duhet të bësh është t’i thuash një banke të huaj se mund t’i transferojë paratë, por vetëm në një bankë amerikane për të blerë sojë ose çfarëdo qoftë.”
Bankat nuk janë të detyruara të zbatojnë, tha ai. Nëse refuzojnë, SHBA-ja mund t’i sanksionojë edhe ato.
Por është e rrallë që SHBA-ja të sillet në atë mënyrë, shtoi ai, “pjesërisht sepse zakonisht nuk na pëlqen të japim përshtypjen se i trajtojmë çështjet e sigurisë kombëtare si një grabitje parash”.
