Fitorja bindëse e partisë së ekstremit të djathtë, Alternativa për Gjermaninë (AfD), në zgjedhjet rajonale në Saksoni-Anhalt ka shkaktuar jehonë përtej kufijve të Gjermanisë, duke rikthyer në qendër të debatit evropian shqetësimet për rritjen e forcave populiste dhe nacionaliste.

Rezultati në këtë shtet të Gjermanisë lindore shihet nga analistët si një tjetër tregues i fuqizimit të së djathtës ekstreme në Evropë, në një kohë kur në disa prej vendeve më të mëdha të kontinentit partitë e këtij krahu po fitojnë gjithnjë e më shumë mbështetje.

Pavarësisht rezultatit të fortë, AfD nuk ka siguruar shumicën absolute dhe, për momentin, nuk pritet të jetë në gjendje të formojë qeverinë. Partitë e tjera gjermane kanë përjashtuar bashkëpunimin me të, duke ruajtur të ashtuquajturin “kordon sanitar” kundër ekstremit të djathtë.

Rritja e çmimeve, problemet ekonomike, papunësia dhe pakënaqësia me politikat e emigracionit kanë ndihmuar AfD-në të zgjerojë bazën e saj elektorale.

Në Saksoni-Anhalt, partia e ekstremit të djathtë mori më shumë se dyfishin e votave të CDU-së së kancelarit Friedrich Merz. Megjithatë, rezultati nuk i jep AfD-së mundësinë për të qeverisur e vetme.

Situata paraqet një problem të rëndësishëm edhe për kancelarin Merz. Rezultati mund të shtojë presionin brenda CDU-së, ndërsa debati për aftësinë e qeverisë për të përballuar problemet ekonomike dhe politike të Gjermanisë pritet të intensifikohet.

Analistët paralajmërojnë se një Gjermani e dobësuar politikisht mund të ketë pasoja edhe për Bashkimin Evropian, duke qenë se Berlini ka një rol kyç në drejtimin dhe koordinimin e politikave evropiane.

Shqetësimi për rritjen e së djathtës ekstreme nuk kufizohet vetëm te Gjermania.

Në Francë, vëmendja është përqendruar te zgjedhjet presidenciale të pranverës së ardhshme, ku Marine Le Pen dhe Tubimi Kombëtar synojnë të bëjnë hapin vendimtar drejt pushtetit.

Sipas analizave të cituara në material, Le Pen kryeson bindshëm në sondazhet për raundin e parë, ndërsa disa projeksione sugjerojnë se ajo mund të jetë në gjendje të konkurrojë seriozisht edhe në raundin e dytë.

Një fitore e saj do të përbënte një ndryshim të jashtëzakonshëm për Francën dhe Bashkimin Evropian, duke pasur parasysh peshën politike dhe ekonomike të Parisit, por edhe rolin e tij si një prej vendeve themeluese të BE-së dhe si fuqi bërthamore.

Për dekada, partitë tradicionale të qendrës në Gjermani dhe Francë kanë refuzuar të bashkëpunojnë me forcat e ekstremit të djathtë për krijimin e qeverive.

Por rezultatet e fundit kanë ngritur pikëpyetje nëse ky qëndrim mund të vazhdojë të mbahet nëse partitë populiste vazhdojnë të rrisin ndjeshëm përqindjen e tyre të votave.

Sipas analistëve, një ndryshim i tillë do të përbënte një goditje të fortë për barrierën politike që është ngritur në Evropë pas Luftës së Dytë Botërore për të parandaluar rikthimin e forcave ekstremiste në qeverisje.

Në Spanjë, partia e ekstremit të djathtë Vox po shihet si një aktor që mund të luajë rol vendimtar në formimin e qeverisë së ardhshme.

Qeveria socialiste e Pedro Sánchez është përballur me akuza dhe skandale korrupsioni, ndërsa çështja e emigracionit ka shtuar presionin politik.

Një rezultat i fortë i Vox mund ta detyrojë të djathtën tradicionale të bashkëpunojë me të për të siguruar shumicën parlamentare, duke e afruar ekstremen e djathtë me pushtetin qendror.

Italia, modeli i Giorgia Melonit

Një tjetër shembull i rëndësishëm vjen nga Italia, ku Giorgia Meloni ka arritur të konsolidojë qeverisjen e saj pavarësisht rrënjëve neofashiste të partisë së saj.

Meloni ka zbutur retorikën në disa prej çështjeve kryesore, veçanërisht në raport me Bashkimin Evropian dhe Ukrainën, duke synuar të paraqitet si një lider i qëndrueshëm në skenën evropiane.

Qeveria e saj ka arritur një nga mandatet më të gjata të pandërprera në historinë e Republikës Italiane dhe Meloni konsiderohet me shanse të mira për të kërkuar një tjetër mandat.

Megjithatë, shfaqja e forcave edhe më të djathta e ka detyruar atë të ashpërsojë qëndrimin për emigracionin, duke treguar se konkurrenca brenda kampit populist mund të zhvendosë më tej diskursin politik drejt së djathtës.

Edhe në Britani, rritja e Reform UK ka tronditur politikën tradicionale.

Partia e Nigel Farage kishte fituar terren të konsiderueshëm duke kapitalizuar mbi pakënaqësinë e votuesve me ekonominë, emigracionin dhe partitë tradicionale.

Megjithatë, një seri skandalesh financiare dhe përçarjesh brenda forcave të djathta kanë dobësuar momentumin e saj. Një tjetër figurë e larguar nga partia, Rupert Lowe, ka krijuar një forcë edhe më të djathtë, duke rritur konkurrencën për të njëjtin elektorat.

Kjo situatë ka bërë që disa analistë të vlerësojnë se Farage mund ta ketë të vështirë të shndërrojë mbështetjen elektorale në një shumicë të mjaftueshme për të formuar qeveri.

Hungaria tregon se e djathta ekstreme mund të mposhtet

Ndërkohë, Hungaria ofron një shembull në drejtim të kundërt.

Në prill, Viktor Orbán humbi pushtetin pas 16 vitesh në drejtim të vendit. Rënia e tij erdhi pas rritjes së pakënaqësisë publike lidhur me korrupsionin, ekonominë dhe përplasjet e vazhdueshme me Bashkimin Evropian.

Humbja e Fidesz-it u interpretua si një sinjal se edhe partitë populiste dhe nacionaliste mund të bëhen të cenueshme kur humbasin mbështetjen për shkak të problemeve ekonomike dhe qeverisjes.

Analistët paralajmërojnë se suksesi i AfD-së mund të shërbejë si një model për partitë e tjera të ekstremit të djathtë në Evropë, sidomos në një periudhë kur votuesit janë të shqetësuar për koston e jetesës, emigracionin dhe gjendjen e ekonomisë.

Megjithatë, aftësia e këtyre partive për të fituar zgjedhjet nuk do të jetë domosdoshmërisht e barabartë me aftësinë për të qeverisur. Pyetja kryesore do të jetë nëse ato do të arrijnë të transformojnë retorikën populiste në politika që funksionojnë në praktikë.

Në këtë pikë, zgjedhjet e ardhshme në Francë, Spanjë dhe Itali pritet të jenë veçanërisht të rëndësishme.

Nëse partitë e qendrës nuk arrijnë të adresojnë shqetësimet ekonomike, emigracionin dhe krizën e besimit te institucionet, hapësira për të djathtën ekstreme mund të zgjerohet edhe më tej.

Fitorja e AfD-së në Saksoni-Anhalt nuk i ka dhënë asaj pushtetin në Gjermani, por ka dërguar një sinjal të fortë në të gjithë Evropën: barrierat politike ndaj ekstremit të djathtë po përballen me presionin më të madh në dekada.