Nga Monada Mehmetaj, Strasbourg

Raporti i diskutuar sot në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës jep një tablo me dy anë: Kosova dëshmoi se mund të organizojë një proces zgjedhor të qetë dhe profesional, ndërsa sfida që mbetet është që vota e qytetarëve të shndërrohet në institucione të qëndrueshme dhe funksionale.

STRASBURG, 28 shtator 2026 – Zgjedhjet e parakohshme parlamentare të 7 qershorit në Kosovë ishin sot pjesë e debatit në Asamblenë Parlamentare të Këshillit të Evropës (APKE), gjatë sesionit vjeshtor në Strasburg. Raporti u paraqit nga deputeti rumun Iulian Bulai, raportues i komisionit ad hoc të APKE-së që vëzhgoi procesin zgjedhor. Programi zyrtar i Asamblesë e kishte raportin për Kosovën në rendin e ditës së 28 shtatorit.

Dokumenti, i hartuar pas misionit vëzhgues të APKE-së në Kosovë, vlerëson se zgjedhjet u zhvilluan në mënyrë të qetë, të rregullt dhe profesionale, pa incidente të mëdha. Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mori vlerësim pozitiv për administrimin e procesit, ndërsa mekanizmat për trajtimin e ankesave zgjedhore u konsideruan funksionalë.

Megjithatë, përtej organizimit teknik të zgjedhjeve, raporti evidenton një problem më të thellë: vështirësinë e forcave politike për të arritur kompromis dhe për ta kthyer rezultatin zgjedhor në institucione të qëndrueshme.

Zgjedhjet e 7 qershorit ishin të tretat që qytetarët e Kosovës zhvilluan brenda vetëm 16 muajve. Ato u thirrën pasi Kuvendi nuk arriti të zgjidhte Presidentin e Kosovës brenda afatit kushtetues, çka çoi në shpërndarjen e tij dhe në zgjedhje të reja.

Vetëvendosje mbetet forca e parë, por pa shumicë të mjaftueshme

Vetëvendosje doli përsëri subjekti më i madh politik, duke marrë 47.13 për qind të votave dhe 53 mandate në Kuvend.

PDK siguroi 22 mandate, LDK 18, AAK 7, ndërsa Lista Serbe 9. Rezultati ruajti Vetëvendosjen si forcën kryesore politike, por nuk krijoi një shumicë që do të eliminonte nevojën për negociata dhe marrëveshje ndërpartiake.

Raporti thekson se zgjedhjet ndryshuan vetëm pjesërisht raportin e forcave në Kuvend dhe nuk zgjidhën vetvetiu ngërçin institucional. Sipas APKE-së, zgjedhja e Presidentit dhe funksionimi i institucioneve kërkojnë kompromis politik, jo vetëm një tjetër rezultat elektoral.

Vetëm 37 për qind në votime

Një nga treguesit më domethënës të zgjedhjeve ishte rënia e fortë e pjesëmarrjes.

Në votime morën pjesë vetëm 37.03 për qind e zgjedhësve, krahasuar me rreth 45 për qind në dhjetor 2025 dhe 46.44 për qind në shkurt 2025.

Delegacioni i APKE-së e lidh këtë rënie me lodhjen e elektoratit dhe zhgënjimin e qytetarëve nga përsëritja e zgjedhjeve dhe mungesa e marrëveshjeve politike. Raporti paralajmëron se nëse zgjedhjet vazhdojnë të prodhojnë të njëjtin bllokim institucional, besimi i publikut në procesin politik mund të dobësohet.

Fushatë e qetë, por me pak përballje politike

Fushata zgjedhore zgjati vetëm dhjetë ditë dhe, sipas raportit, u zhvillua përgjithësisht në një atmosferë të qetë dhe konkurruese.

Megjithatë, delegacioni konstatoi mobilizim më të ulët qytetar dhe mungesë të debatit të thelluar mbi programet politike. Pagat, pensionet, ndihma sociale, infrastruktura dhe energjia dominuan premtimet elektorale, por shpesh pa detaje të mjaftueshme mbi kostot, financimin dhe mënyrën e zbatimit të tyre.

Raporti evidenton gjithashtu mungesën e një debati të drejtpërdrejtë mes kandidatëve për kryeministër, duke argumentuar se kjo kufizoi mundësinë e qytetarëve për të krahasuar alternativat politike përmes një përballjeje të drejtpërdrejtë.

Një tjetër pikë kritike lidhet me përdorimin e burimeve administrative. Në prag të zgjedhjeve, qeveria në detyrë mori vendime për pagesa të njëhershme për kategori të caktuara të qytetarëve dhe për subvencionimin e linjave ajrore për diasporën.

Raporti shënon se disa prej bashkëbiseduesve të delegacionit i konsideruan këto masa si përdorim të burimeve shtetërore që mund të favorizonte partinë në pushtet. Në të njëjtën kohë, dokumenti pranon se masa të tilla mund të kenë edhe justifikim të interesit publik.

Inteligjenca artificiale dhe dezinformimi, sfidë e re për zgjedhjet

Një nga fenomenet që zë hapësirë të konsiderueshme në raport është përdorimi i inteligjencës artificiale dhe i përmbajtjeve të manipuluara gjatë fushatës.

Në rrjetet sociale u evidentuan imazhe të gjeneruara me AI, video të manipuluara, deklarata të fabrikuara dhe llogari të rreme që shënjestronin kandidatë nga parti të ndryshme.

Sipas monitorimit të Democracy in Action, 56 incidente online u evidentuan vetëm gjatë pesë ditëve të para të fushatës, ndërsa 35 prej tyre u klasifikuan si raste të gjuhës së urrejtjes.

Raporti tërheq veçanërisht vëmendjen ndaj sulmeve kundër grave në politikë, të cilat përfshinin manipulime të imazheve, deepfake, shantazh dhe gjuhë seksiste. APKE kërkon forcimin e kapaciteteve institucionale për t’iu përgjigjur këtij fenomeni.

Delegacioni raportoi gjithashtu se kishte marrë informacione për përpjekje nga Beogradi për të ndikuar votën e serbëve të Kosovës në favor të një partie të caktuar. Raporti vlerëson se shtrirja dhe ndikimi i tyre mbi rezultatin zgjedhor ishin të kufizuara, por e konsideron çështjen shqetësuese për lirinë e votës së komuniteteve joshumicë.

Diaspora me peshë të rëndësishme në rezultat

Votimi jashtë Kosovës vazhdoi të kishte ndikim të rëndësishëm.

Për zgjedhjet e qershorit u regjistruan rreth 131 800 votues jashtë vendit, numri më i lartë që nga viti 2021. Nga 27 776 qytetarë të regjistruar për të votuar fizikisht në misionet diplomatike, 22 860 votuan, një pjesëmarrje prej 82.46 për qind.

Vetëvendosje mori 83.28 për qind të votave në misionet diplomatike dhe 72.94 për qind të votave postare. Sipas raportit, votat e diasporës kontribuuan në rreth pesë mandate shtesë për LVV-në.

Megjithatë, procesi i votimit jashtë vendit nuk ishte pa probleme. U evidentuan raste të publikimit në rrjetet sociale të fotografive dhe videove të fletëve të votimit të plotësuara, duke ngritur shqetësime mbi fshehtësinë dhe integritetin e votës.

Procesi zgjedhor vlerësohet, por mangësitë mbeten

Në aspektin teknik, vlerësimi i raportit është kryesisht pozitiv.

Zgjedhjet u organizuan brenda afateve të shkurtra, ndërsa rinumërimi i 185 vendvotimeve zbuloi vetëm mospërputhje të vogla, të lidhura kryesisht me gabime njerëzore ose riklasifikimin e fletëvotimeve. APKE e sheh funksionimin e administratës zgjedhore dhe të mekanizmave të ankesave si një element të rëndësishëm për ruajtjen e besimit në proces.

Por në ditën e votimit u konstatuan edhe disa probleme konkrete.

Përdorimi i dokumenteve të identifikimit të skaduara u vërejt në 28.6 për qind të vendvotimeve të monitoruara, pavarësisht një vendimi që e ndalonte një praktikë të tillë. Në disa raste u raportua fotografimi i fletëve të votimit, ndërsa shumë qytetarë patën vështirësi për të gjetur vendvotimin e tyre.

Raporti evidenton gjithashtu probleme me përfaqësimin gjuhësor në katër komunat veriore me shumicë serbe dhe kërkon që administrata zgjedhore të ketë përfaqësim më të drejtë të komuniteteve.

Rreth 19 për qind e qendrave të votimit nuk ofronin kushte të përshtatshme për personat me aftësi të kufizuara, një tjetër çështje që APKE kërkon të trajtohet në mënyrë më sistematike.

Sfida e Kosovës nis pasi mbyllen kutitë e votimit

Në përfundimet e tij, raporti e zhvendos theksin nga organizimi i zgjedhjeve te funksionimi i sistemit politik pas tyre.

Sipas delegacionit, sfida nuk është vetëm që Kosova të zhvillojë zgjedhje të besueshme, por që rezultatet e tyre të prodhojnë institucione që mund të funksionojnë. Nëse partitë nuk arrijnë marrëveshje, vendi rrezikon të hyjë përsëri në cikle të bllokimit institucional, negociatave të zgjatura dhe zgjedhjeve të reja.

APKE rekomandon forcimin e transparencës së financimit të partive dhe fushatave, rregulla më të qarta kundër përdorimit të burimeve shtetërore për avantazh elektoral, masa më të forta ndaj dezinformimit dhe deepfake-ve, përmirësimin e sigurisë së votës së diasporës, përfaqësim më të drejtë të komuniteteve dhe kushte më të mira për pjesëmarrjen e grave dhe personave me aftësi të kufizuara.

Debati i sotëm në Strasburg e vendosi kështu Kosovën përballë dy realiteteve: një administratë zgjedhore që, sipas vëzhguesve të APKE-së, arriti të zhvillojë zgjedhje të qeta dhe profesionale, dhe një sistem politik që vazhdon të ketë nevojë për kompromis për ta kthyer votën në institucione të qëndrueshme. Raporti për zgjedhjet e Kosovës figuron zyrtarisht në debatin e 28 shtatorit të sesionit të APKE-së.