Në qarqet diplomatike të Bashkimit Evropian është shtuar shqetësimi për mënyrën se si do të reagonin institucionet evropiane në rast se një sulm hibrid do të shkaktonte një numër të madh viktimash. Sipas diplomatëve dhe zyrtarëve evropianë të cituar nga *Politico*, skenari është diskutuar intensivisht gjatë javëve të fundit, ndërsa vendet anëtare po përpiqen të përcaktojnë se si do të koordinohej një përgjigje e përbashkët.

Shqetësimet janë shtuar pas zbulimit në gusht të një tentative për sulm me dronë të pajisur me eksplozivë në aeroportin Leipzig/Halle në Gjermani. Autoritetet gjermane e kanë lidhur incidentin me Rusinë, ndërsa presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, ka paralajmëruar se një sulm i tillë, nëse do të ishte realizuar, mund të kishte shkaktuar pasoja të rënda dhe humbje jetësh.

Takime të mbyllura dhe skenari i një sulmi me viktima

Përfaqësuesit e 27 vendeve anëtare kanë zhvilluar takime me masa të forta sigurie, ku pjesëmarrësit kanë lënë jashtë telefonat celularë dhe bashkëpunëtorët e tyre. Sipas dy diplomatëve evropianë, në një prej mbledhjeve të fundit është diskutuar konkretisht se çfarë do të ndodhte në rast të një sulmi hibrid me pasoja të rënda njerëzore.

BE-ja ka tashmë mekanizma për përballimin e kërcënimeve hibride, përfshirë koordinimin kundër sulmeve kibernetike, sabotazheve, ndërhyrjeve në zgjedhje dhe aktiviteteve të tjera nën pragun e një konflikti të drejtpërdrejtë ushtarak.

Por një sulm që do të shkaktonte dhjetëra viktima do të përfaqësonte një tjetër nivel krize dhe do të kërkonte një reagim shumë më të shpejtë e të koordinuar. “Duhet të jemi të përgatitur për diçka serioze”, ka deklaruar një diplomat evropian, duke theksuar se incidenti në Leipzig tregon se një skenar i tillë nuk mund të konsiderohet më thjesht teorik.

Nga dronët te sabotazhet, Evropa në alarm

Shqetësimet janë shtuar edhe për shkak të një serie incidentesh në vende të ndryshme evropiane, ku përfshihen incidente me dronë, zjarre të dyshimta në objekte të rëndësishme infrastrukturore, tentativa për vendosjen e mjeteve ndezëse në qendra transporti dhe raste të shkeljes së hapësirës ajrore.

BE-ja ka akuzuar vazhdimisht Moskën për shtimin e aktiviteteve të sabotimit, sulmeve kibernetike, fushatave të dezinformimit dhe operacioneve të tjera të fshehta pas nisjes së pushtimit rus të Ukrainës. Rusia i ka mohuar akuzat për përfshirje në incidente të ndryshme.

Teija Tiilikainen, drejtoreshë e Qendrës Evropiane të Ekselencës për Kundërvënien ndaj Kërcënimeve Hibride, ka paralajmëruar se përdorimi i metodave gjithnjë e më të rrezikshme për të testuar gatishmërinë e vendeve evropiane mund të rrisë edhe rrezikun e viktimave.

Si do të reagonte BE-ja?

Një nga çështjet kryesore të debatit është se cilat masa do të ndërmerreshin menjëherë pas një sulmi të rëndë. Në diskutim janë dërgimi i ekipeve të reagimit të shpejtë, aktivizimi i fondeve evropiane për vendin e prekur dhe një komunikim i përbashkët publik nga drejtuesit e institucioneve të BE-së.

Megjithatë, mbetet e paqartë se cili institucion do të kishte përgjegjësinë kryesore për koordinimin e reagimit. Çështja bëhet edhe më e ndërlikuar për shkak të rolit të NATO-s, e cila mbetet baza e mbrojtjes kolektive për vendet anëtare.

Oana Lungescu, ish-zëdhënëse e NATO-s dhe bashkëpunëtore e institutit britanik RUSI, ka paralajmëruar se krijimi i strukturave paralele mund të shkaktojë konfuzion në një moment kur kërkohet reagim i menjëhershëm. Sipas saj, NATO mund të përqendrohet te parandalimi ushtarak dhe shkëmbimi i informacionit, ndërsa BE-ja të ketë një rol më të madh në mbrojtjen civile dhe menaxhimin politik të krizës.

Von der Leyen kërkon mekanizëm të ri emergjent

Diskutimet zhvillohen në të njëjtën kohë me përpjekjet e Ursula von der Leyen për të zgjeruar rolin e BE-së në fushën e sigurisë. Një prej ideve është krijimi i një “protokolli emergjent për sigurinë”, që do t’u mundësonte vendeve anëtare të koordinonin më shpejt veprimet në rast të një krize madhore.

Është diskutuar gjithashtu mundësia e krijimit të një “Këshilli Evropian të Sigurisë”. Megjithatë, disa vende anëtare argumentojnë se BE-ja ka tashmë mekanizma që mund të përdoren në situata të tilla, përfshirë IPCR, Mekanizmin e Integruar të BE-së për Reagimin Politik ndaj Krizave.

Një precedent ekziston që nga sulmet terroriste në Paris në vitin 2015, kur Franca aktivizoi për herë të parë dhe deri tani të vetmen herë nenin 42.7 të Traktatit të BE-së, që parashikon detyrimin për ndihmë të ndërsjellë mes vendeve anëtare.

Sot, sfida për Brukselin është të përcaktojë se si do të funksiononte mekanizmi evropian në rast të një sulmi hibrid me viktima të shumta, veçanërisht nëse identifikimi i autorit do të kërkonte kohë.

Në një skenar të tillë, ekspertët vlerësojnë se Evropa do të kishte nevojë për një sistem të qartë dhe të koordinuar, i cili të mund të vihej në funksion menjëherë pas një sulmi të rëndë.