Kryeministri polak Donald Tusk ka reaguar me një fjalim televiziv ndaj krizës së thelluar në Gjykatën Kushtetuese të vendit, duke deklaruar se sundimi i ligjit do të mbizotërojë, ndërsa përplasja mes qeverisë dhe presidentit Karol Nawrocki po merr përmasa gjithnjë e më të mëdha.
Tensionet u përshkallëzuan të premten në mbrëmje, kur presidenti Nawrocki u përpoq të hynte në godinën e Gjykatës Kushtetuese në Varshavë, mes një mosmarrëveshjeje të fortë për përbërjen dhe drejtimin e institucionit. Policia rrethoi ndërtesën, ndërsa përplasja u transmetua drejtpërdrejt në televizion, duke e kthyer krizën në një çështje me jehonë përtej kufijve të Polonisë.
Opozita e ka akuzuar qeverinë e Tusk për përpjekje për grusht shteti dhe marrje të paligjshme të kontrollit mbi institucionet. Nga ana tjetër, qeveria këmbëngul se po ndërmerr hapa për të rikthyer pavarësinë e gjyqësorit, pas viteve të ndërhyrjeve politike gjatë qeverisjes së Partisë Ligj dhe Drejtësi (PiS).
Në fjalimin drejtuar qytetarëve, Tusk i cilësoi ngjarjet e së premtes si “incidente skandaloze”, duke shprehur shpresën që skena të tilla të mos përsëriten më në Poloni. Ai theksoi se rikthimi i qetësisë nuk mund të nënkuptojë pranimin e paligjshmërisë apo të dhunës.
“Një shtet demokratik duhet të jetë i fortë dhe i aftë të zbatojë drejtësinë”, deklaroi kryeministri.
Përplasja për Gjykatën Kushtetuese polake ka nisur që në vitin 2015, kur qeveria e atëhershme e Platformës Qytetare dhe opozita e drejtuar nga PiS u përfshinë në një konflikt për emërimin e pesë gjyqtarëve. Mosmarrëveshja u shndërrua ndër vite në një krizë më të gjerë për pavarësinë e gjyqësorit, legjitimitetin e përbërjes së gjykatës dhe vlefshmërinë e vendimeve të saj.
Tusk deklaroi se qeveria e tij kishte tentuar ta zgjidhte situatën përmes propozimeve konkrete, por ato ishin bllokuar nga PiS dhe presidenti Nawrocki.
Sipas kryeministrit, shumica parlamentare priti që të përfundonin mandatet e gjyqtarëve të emëruar gjatë qeverisjes së mëparshme, për të shmangur një përballje institucionale. Ai tha se parlamenti zgjodhi gjyqtarët e rinj dhe se ata kryen betimin, por presidenti refuzoi t’i pranonte zyrtarisht.
“Ne pritëm me qetësi që të zgjidheshin gjyqtarët e rinj, derisa të skadonin mandatet e paraardhësve të tyre të emëruar nga PiS. Sejmi bëri zgjedhjen e tij, gjyqtarët bënë betimin, por presidenti nuk denjoi ta pranonte atë betim”, tha Tusk.
Sejmi është dhoma e ulët e parlamentit polak. Mosmarrëveshja lidhet pikërisht me statusin e gjyqtarëve të rinj dhe me refuzimin e presidentit për të marrë betimet e tyre, ndërsa drejtuesit e Gjykatës Kushtetuese nuk i kanë lejuar ata të ushtrojnë funksionet.
Kryeministri i cilësoi gjyqtarët e rinj si të zgjedhur në mënyrë të ligjshme dhe kritikoi atë që e përshkroi si sulm ndaj tyre gjatë përplasjes në godinën e gjykatës.
Ai kritikoi gjithashtu politikanë dhe aktivistë të lidhur me PiS dhe partinë e ekstremit të djathtë Konfederata për sjelljen e tyre gjatë incidentit.
Për të shpjeguar qëndrimin e tij, Tusk përdori një krahasim me një hajdut që i merr çantën një gruaje të moshuar dhe më pas akuzon të tjerët për dhunë kur ata përpiqen t’ia kthejnë.
“Në çështje të caktuara nuk mund të ketë kompromis”, deklaroi ai, duke shtuar se paligjshmëria nuk mund të zhduket përmes negociatave.
Sipas Tusk, forca fizike, agresioni dhe interesat partiake nuk duhet të përcaktojnë se kush ka të drejtë në një shtet demokratik. Ai theksoi gjithashtu se asnjë politikan, përfshirë presidentin, nuk ka të drejtë të hyjë në një gjykatë apo tribunal për t’u dhënë udhëzime gjyqtarëve ose për t’i frikësuar ata.
Deklarata i referohej drejtpërdrejt ndërhyrjes së Nawrockit, i cili ndërpreu udhëtimin zyrtar drejt Senegalit dhe u kthye në Poloni pas përshkallëzimit të situatës në Gjykatën Kushtetuese.
Gjatë fjalimit, kryeministri paralajmëroi edhe për mundësinë që Rusia dhe grupet e lidhura me të të shfrytëzojnë përçarjen politike në Poloni.
Ai përmendi aktivitetin e robotëve rusë në internet, të cilët, sipas tij, po mbështesin kundërshtarët e rendit aktual kushtetues.
Tusk u zotua se Gjykata Kushtetuese do të funksionojë në përputhje me Kushtetutën dhe në mënyrë të pavarur nga pushteti ekzekutiv. Ai tha se qeveria do t’i sigurojë institucionit kushtet dhe mbrojtjen e nevojshme për të ushtruar detyrat e tij.
“Dhe unë kam ndërmend ta përmbush këtë detyrë”, përfundoi kryeministri.
Megjithatë, fjalimi nuk solli një marrëveshje konkrete me presidentin Nawrocki dhe as një plan të detajuar për zgjidhjen e konfliktit. Përplasja mes dy institucioneve kryesore të vendit mbetet e hapur, ndërsa palët vijojnë të akuzojnë njëra-tjetrën për shkelje të rendit kushtetues.
