Patologu dhe studiuesi, z. George Pappas shpjegon pse alarmi i Organizatës Botërore të Shëndetësisë në lidhje me epideminë e Ebolës nuk ka të bëjë me një panik të përgjithshëm global, por me një krizë serioze shëndetësore në Afrikën Qendrore, me dhjetëra vdekje, zinxhirë të mundshëm transmetimi dhe rrezikun e përhapjes në zona me lëvizshmëri të lartë të popullsisë.
Në postimin e tij, ai analizon pse ky lloj i veçantë, Ebola Bundibugyo, është i ndryshëm nga Ebola Zaire, më i njohur, cilat janë boshllëqet në diagnozë, vaksina dhe trajtime, por edhe pse mobilizimi ndërkombëtar në kohë është thelbësor për të përmbajtur epideminë përpara se të përhapet në qendrat më të mëdha urbane.
“Pse Organizata Botërore e Shëndetësisë shpalli gjendje të jashtëzakonshme për Ebolën? A është një ekzagjerim? A do të vdesim të gjithë përsëri? Ne në Greqi nuk vdesim nga kjo, por shumë atje.
Viruset e fshehura në akull dhe shpella, vdekjeprurëse apo të padëmshme? Epidemiologu flet për pandemitë.”
Sepse duket se ka pasur një vonesë në njohjen e epidemisë dhe për këtë arsye këto shifra do të rriten. Sepse ekziston frika se virusi do të hyjë në qendrat e mëdha urbane dhe do të ketë diçka të ngjashme me vitet e trishtueshme 2013-2016 në Afrikën Perëndimore, me 10,000 vdekje. Sepse tashmë ka kaluar kufirin (zona është afër tre kombeve me Sudanin e Jugut dhe Ugandën, dhe është një zonë e lëvizshmërisë së popullsisë së minierave të arit, kështu që është e lehtë për virusin të lëvizë, ai tashmë ka shkuar në Ugandë). Sepse epidemia po përhapet në një provincë të Republikës Demokratike të Kongos ku ofrimi i kujdesit shëndetësor dhe çdo akt shëndetësor është i vështirë për t’u kryer për shkak të një regjimi të gjatë pa ligj me luftëra civile midis grupeve të ndryshme etnike. Sepse nuk është Ebola e zakonshme, kështu që ajo që dinim për diagnozën, parandalimin dhe trajtimin nuk vlen.
Në familjen Ebola ka gjashtë vëllezër e motra, nga të cilët ky është i treti më i rëndësishëm, Bundibugyo (nga rajoni i Ugandës ku u zbulua). Vrasësi i madh është Ebola Zaire (pavarësisht nëse edhe ky këtu në ish-Zaire po përjeton epideminë e tij) i pari që u zbulua dhe ai që ka vrarë >10,000, i ndjekur nga Ebola Sudan me shumë epidemi gjithashtu (ndërsa ka edhe Tai Forest që ka infektuar një person, Reston që nuk ka sëmurë askënd – megjithatë mësuam për të në një mënyrë dramatike, dhe një Bombali të izoluar vetëm nga lakuriqët e natës). Bundibugyo ka pasur dy shpërthime në të kaluarën, një në Ugandën Perëndimore në 2007-2008, me 37 vdekje nga 149 raste dhe një në Republikën Demokratike të Kongos në 2012, në një provincë pranë vendit ku është shpërthimi aktual, me 29 vdekje nga 57 raste. Pra, një shkallë vdekshmërie prej 25-51%. Edhe më e lehtë se Ebola e madhe, siç e quani ju, kjo është e vërtetë edhe tek primatët. Por një në katër me një në dy, vdes.
Fillimisht, është një ethe e zakonshme që përparon, ndonjëherë me shpejtësi, me një dhimbje koke veçanërisht intensive dhe kryesisht simptoma gastrointestinale – në shumicën dërrmuese, këto janë të mjaftueshme, siç është diarreja përmes dehidratimit, për të vrarë. Në afërsisht gjysmën e rasteve, shkakton gjakderdhje, e cila mund të shkojë nga e thjeshta “po rrjedh shumë gjak aty ku kanë marrë gjak” deri te hemorragjitë masive me origjinë të ndryshme, të përshtatshme për filma horror.
Nuk transmetohet para se të shfaqen simptomat. Transmetohet lehtësisht nga kontakti me lëngjet e infektuara të pacientit ose nga kontakti me sipërfaqet e kontaminuara prej tyre, por mund të transmetohet edhe nëpërmjet ajrit nëse hyni në një vend ku ka një pacient me një ngarkesë të madhe virale. Prandaj, punonjësit e shëndetësisë janë në rrezik të madh (kemi të paktën 4 të vdekur), si dhe të afërmit – funeralet janë një pikë klasike e transmetimit masiv dhe përhapjes së Ebolës. Koha mesatare e inkubacionit është 6 ditë, koha e rekomanduar e kufizimit të kontaktit është 21 ditë, epidemia përfundon nëse keni 42 ditë pa një rast.
Sepse është kaq e ndryshme nga Ebola e madhe e Zairesë (ngjashmëria e tyre gjenetike është vetëm 62%) saqë NUK ndikohet nga vaksinat që janë zhvilluar (dhe disa janë licencuar) për Ebolën Zaire, as nga antitrupat monoklonalë përkatës. Testi i zakonshëm diagnostikues nuk funksionon këtu, as teknologjitë e reja të diagnostikimit të shpejtë në terren, siç është Ebola Xpert, nuk dhanë një rezultat pozitiv (duke kontribuar në vonimin e njohjes së epidemisë).
Pra, kemi një patogjen shumë vdekjeprurës që ndoshta ka krijuar tashmë shumë zinxhirë epidemiologjikë transmetimi nga personi në person, në një rajon ku në disa pjesë edhe ndihma ndërkombëtare do të mbërrijë me rrezik për jetën e punonjësve të shëndetësisë, dhe në një rajon ku njohuritë shëndetësore janë të kufizuara gjithsesi (zakonisht, në epidemitë e mëparshme të etheve hemorragjike, pati një reagim ndaj nevojës për trajtim sanitar të trupave të të vdekurve, dhe një reagim ndaj shtrimit në spital në çdo njësi të Ebolës, të tipit “nëse shkoni atje, do t’ju vrasin” të cilën sigurisht e dëgjuam/po e dëgjojmë për një arsye tjetër edhe në vendin tonë….
Unë përgjigjem siç u përgjigja në vitin 2019, kur pati një tjetër epidemi të Ebolës, në të njëjtin rajon! (2280! të vdekur në 3470 raste të Ebolës në Zaire), në një diskutim rreth epidemive që patëm me Kyriakos: “ A do të prisnim një rast me Ebolën në Greqi? Po, nëse dikush ka qenë në provincën ekzotike të Kongos dhe pas disa ditësh kthehet në vendin tonë. Dhe nëse shfaq simptoma, por shkon në spital PA thënë se ka qenë në Kongo, atëherë 5-6 anëtarë të stafit infektohen. Ose nëse e thonë vetë, por nëse stafi injoron rëndësinë e informacionit.”. Ne mbetemi atje.
Tedrosi bëri një punë të shkëlqyer këtë herë, duke mos pritur as të konsultohej me “komitetin e ekspertëve”. Ai bëri atë që duhej të kishte bërë në janar 2020, por më pas “komiteti i ekspertëve” që nuk pa asgjë shqetësuese për koronavirusin e zuri për fyti.
Në thelb, OBSH-ja i kushtoi vëmendje kësaj në këtë mënyrë. Komunitetit shkencor ndërkombëtar, industrisë farmaceutike dhe autoriteteve rregullatore për të parë se si mund të ndihmonin. Ne e dimë, për shembull, se me teknologjinë që është zhvilluar për një vaksinë për Ebola Zaire, po prodhohet edhe një vaksinë për Ebola Bundibugyo, dhe madje është testuar në primatë me rezultate të mira [4]. Vaksina kundër Ebola Zaire ka gjënë e mirë të mëposhtme: nëse e jepni edhe PAS ekspozimit ndaj virusit, ajo ka kohë të forcojë imunitetin aq shumë sa zvogëlon ndjeshëm ashpërsinë e sëmundjes tek kushdo që është infektuar. Pra, nëse do të kishim një stok të vaksinës përkatëse për Ebola Bundibugyo, do të kishim një armë. Megjithatë, OBSH-ja po diskuton testimin e vaksinës kundër Ebola Zaire, e cila është në stok, dhe çfarëdo që të funksionojë, nëse funksionon. Ekziston gjithashtu një koktej antitrupash monoklonalë, MBP134, me të dhëna të mira eksperimentale, dhe logjikisht do të administrohet nëse kapërcehen pengesat burokratike.
Të japësh alarm nuk korrespondon as me “ata duan të na burgosin”, as me “ata do të na japin vaksina të reja eksperimentale” (e lëre më pasi këto vaksina nuk janë ARNm, në mënyrë që njerëz të ndryshëm të gabuar të mos shqetësohen). Kjo do të thotë që mjekët [6], në të gjithë botën, duhet të pyesin në historinë e çdo etheje (në thelb pacienti duhet ta thotë këtë paraprakisht) për udhëtime të mundshme në zona ekzotike dhe jo (duhet të jetë kështu gjithsesi, më urgjentisht tani), do të thotë që bashkësia ndërkombëtare duhet të shohë se si armët diagnostikuese dhe çdo ndërhyrje terapeutike do të prodhohen me shpejtësi, se njohuritë duhet të transferohen atje, edhe nëse përmes përfaqësuesve (le të mos flasim për kolonializmin tani, më vonë nëse doni) dhe se kjo njohuri duhet të përfshijë gjurmimin e kontakteve, kështu mbaron epidemia.
Po. Frika nga virusi që pushton qendrat urbane është disi më e vogël: rasti që u njoftua në Kinshasa, kryeqytetin e Republikës Demokratike të Kongos, nuk është i tillë, ndërsa për rastet në Kampala, Ugandë, të cilët udhëtuan atje nga zona e epidemisë, mund të shpresojmë se kontaktet e tyre do të gjurmohen në mënyrë efektive – Uganda na ka dhënë shembuj të shkëlqyer në rastet përkatëse të etheve hemorragjike kohët e fundit, nuk është në epokën e filmit të filmit. Ekziston gjithashtu një mobilizim i mjaftueshëm i seksionit afrikan të OBSH-së, dhe gjenomi i virusit është bërë tashmë publik.
Ka shumë më pak interes mediatik për Hantën, pavarësisht se kjo e fundit ka vrarë 3 persona dhe e para ka vrarë tashmë mbi 80. Ndoshta sepse mund ta imagjinojmë veten në një anije turistike, por jo në një minierë ari/lagje të varfër/pa kujdes shëndetësor/kamp udhëheqësish lufte.
PS: Nëse doni të shihni se si u zbulua për herë të parë Ebola, shikoni emisionin televiziv Hot Zone, i cili është gjysmë për të dhe gjysmë për historinë e Ebolës Reston, për të cilën shkrova në Lancet Infectious Diseases [8]. Ose mund të shikoni minutat e para të And the Band Played On, ku Don Francis, para HIV-it, është në vendin e Ebolës. Ose 93 Days, që tregon se si u ndalua virusi në Lagos në vitin 2014, me koston e jetës së punonjësve të shëndetësisë (i filmuar keq, por ka një rol për një hero të jetës reale, David Brett-Major).
Imazhi këtu nga “Mbreti i Fundit i Skocisë”, James McAvoy, një mjek në Ugandën e Idi Amin, nuk e kishte Ebolën në atë kohë (në regjimet totalitare, siç dihet, patogjenë të tillë nuk ekzistojnë, janë të ndaluar…, pranë tij është Gillian Anderson, gruaja e një mjeku vullnetar në një mision (një koleg përkatës, i vërtetë, është midis të sëmurëve tani)”.
