Deputetja e Partisë Demokratike, Ina Zhupa, ka prezantuar një qëndrim kritik lidhur me librin “Albanian Files” (“Dosjet Shqiptare”), duke e cilësuar atë si një dokument që, sipas saj, tregon mënyrën se si është zhvilluar territori në Shqipëri gjatë viteve të fundit. Në një konferencë për mediat, Zhupa deklaroi se materiali nuk përfaqëson thjesht një katalog ndërtimesh, por sipas saj është dëshmi e një modeli ku vendimmarrja mbi territorin është përqendruar dhe mungon transparenca publike.

Sipas Zhupës, proceset e zhvillimit urban në vend janë shoqëruar me mungesë konkurseve publike, konsultime të kufizuara dhe, siç u shpreh ajo, me vendimmarrje të centralizuar. Ajo pretendoi se shumë projekte kanë qenë rezultat i ftesave të drejtpërdrejta dhe jo i procedurave të hapura konkurruese. “Territori është trajtuar si një plaçkë për t’u ndarë”, u shpreh ajo, duke kritikuar gjithashtu përdorimin e ligjeve për investime strategjike dhe ndryshimet ligjore që, sipas saj, kanë ulur mbrojtjen e zonave të ndjeshme dhe të trashëgimisë kulturore.

Në deklaratën e saj, Zhupa përmendi gjithashtu çështje të ndryshme urbanistike dhe projekte zhvillimore në zona të ndryshme të vendit, duke përfshirë bregdetin dhe qytetet historike, duke i cilësuar si shembuj të një trendi të zgjerimit të ndërtimeve në hapësira me ndjeshmëri të lartë mjedisore dhe kulturore. Ajo ngriti shqetësime edhe për mungesën e transparencës në një pjesë të projekteve, duke iu referuar të dhënave që, sipas saj, tregojnë mungesë të identifikimit të plotë të zhvilluesve në disa raste.

DEKLARATA E PLOTE
Jam para jush për librin e fshehtë për shqiptarët “Albanian Files” ose “Dosjet Shqiptare”, i cili nuk është thjesht një katalog ndërtimesh po është dëshmia më e qartë se si Edi Rama e ka trajtuar Shqipërinë për vite me radhë: si pronë private, si një ekspozitë personale dhe si një territor ku vendos vetëm ai.

Një investigim serioz i Lorin Kadiu të medias citizens.al, të cilin e përgëzoj, na solli në vëmendje atë që e kishim denoncuar por nuk kishim arritur dot të kishim fakte si ky libër. Një masakër të vertet të një Shqipërie për një grusht njerëzish, ku shqiptarët janë të humburit e medhënj.

Parathënia e Ramës hapet me fjalën “dosje”, të cilës ia thërret kuptimin nga dosjet e survejimit komunist, sipas tij ato janë dosjet e shkruara për njerëzit pa i pyetur. “Instrumente frike”, i quan ai,dhe pikërisht kështu janë këto plane për Shqipërinë dhe pse ai thotë që është e kundërta.

Në Shqipëri nuk kemi të bëjmë me zhvillim normal urban, por me një model të ngritur mbi mungesën e transparencës, mbi privilegjet, mbi përjashtimin e qytetarëve nga vendimmarrja dhe mbi betonizimin e territorit.

Vetë arkitektët e përfshirë në këto projekte e pranojnë atë që qytetarët kanë kuptuar prej kohësh. Ata flasin për ftesa të drejtpërdrejta nga Kryeministri. Flasin për projekte që nuk kanë kaluar përmes konkurseve. Flasin për një proces ku vizioni i një njeriu zëvendëson konsultimin publik, institucionet dhe interesin e komuniteteve lokale.

Në çdo demokraci normale, transformimi i territorit bëhet përmes debatit publik, planifikimit afatgjatë dhe respektimit të interesit të qytetarëve dhe mos prekjes së zonave të mbrojtura dhe trashëgimisë kulturore. Në Shqipërinë e Edi Ramës, territori është trajtuar si një plaçkë për t’u ndarë.

Në 41 për qind të projekteve nuk identifikohet fare porositësi apo zhvilluesi.

Kjo mungesë transparence nuk është një detaj teknik. Është tregues i një kulture qeverisëse ku shqiptarët nuk konsiderohen pronar të territorit, por spektator i vendimeve që merren mbi të.

Për vite me radhë, shqiptarëve u është premtuar zhvillim, ndërsa në realitet kanë parë betonizim.

U është premtuar hapësirë publike, ndërsa kanë parë privatizim të saj.

U është premtuar mbrojtje e trashëgimisë, ndërsa kanë parë copëzimin dhe dhënien me koncesion të saj.

Rrënimi i Teatrit Kombëtar nuk ishte thjesht shembja e një godine. Ishte simbol i një filozofie qeverisëse që e sheh kujtesën historike si pengesë për projektet e radhës.

E njëjta filozofi është shfaqur në trajtimin e trashëgimisë kulturore në Butrint ku pasuria kombëtare është trajtuar si asete që mund të transferohen, koncesionohen apo menaxhohen pa konsensusin e qytetarëve.

Paralelisht me këtë proces, është ndërtuar një regjim privilegjesh ligjore për investitorët e favorizuar.

Ligji për Investimet Strategjike u kthye në mekanizëm për dhënien e privilegjeve të jashtëzakonshme mbi tokën publike dhe private.

Ligjin 21/2024, hoqi çdo lloj mbrojtje zonave të mbrojtura dhe e la në dorë të qeverisë për te ndërtuar ku të donte pa asnjë kufizim.

Ndaj protesta qytetare kundër këtyre ligjeve dhe kundër qeverisë po bashkon gjithnjë e më shumë njerëz.Sepse qytetarët po kuptojnë se nuk po përballen me projekte të veçanta, por me një model të tërë qeverisjeje.

Një model ku vendimet merren lart dhe imponohen poshtë.

Një model ku konsultimi publik konsiderohet formalitet.

Një model ku territori shihet si mall për t’u ndarë.

Një model ku bregdeti, lagunat, zonat e mbrojtura, qytetet historike dhe hapësirat publike trajtohen si parcela të gatshme për zhvillim

Po ta lexoni këtë libër do vini duart në kokë, Narta dhe Zvërneci, te Divjaka, Himara, Orikumi, Vlora, Palasa, Gjipeja, Rana e Hedhun, Kune-Vaini, Lukova dhe Saranda, Tirame me kullat te garda e republikës, te Stadiumin Selman Stermasi, Pallatin e Kongreseve, Jetimoren Zyber Hallulli, Pallatin e Sportit, vila qeveritare në Velipojë dhe Vlorë, kudo shfaqet e njëjta logjikë: zgjerimi i vazhdueshëm i betonit drejt zonave më të ndjeshme dhe më të vlefshme të territorit shqiptar dhe shkatërrimi i çdo trashëgimie kulturore apo natyrore.

Po flasim për qindra mijëra dhe në disa raste miliona metra katrorë zhvillim të planifikuar në brigje, laguna, parqe kombëtare dhe zona me rëndësi të jashtëzakonshme natyrore.

Po flasim për territore që u përkasin brezave të shqiptarëve dhe jo qeverive të përkohshme.

Edhe më alarmante janë indiciet që po dalin nga hetimet e SPAK, të cilat kanë ngritur dyshime serioze mbi burimin e kapitaleve që kanë ushqyer një pjesë të bumit të ndërtimeve, si dhe mbi mekanizmat e përvetësimit të pronave në zona me interes të lartë ekonomik.

Këto zhvillime e bëjnë edhe më të domosdoshme transparencën e plotë për çdo projekt, përfitues, procedurë dhe vendimmarrje. Dosjet e Shqipërisë duhet jenë indicie për dosjet e ardhshme të SPAK-ut.

Shqiptarët nuk janë kundër zhvillimit.

Shqiptarët janë kundër zhvillimit pa rregulla.

Janë kundër zhvillimit pa konsultim.

Janë kundër zhvillimit që shkatërron trashëgiminë.

Janë kundër zhvillimit që betonizon bregdetin.

Janë kundër zhvillimit që pasuron pak njerëz dhe varfëron shqiptarët.

Shqipëria nuk është ekspozita personale e Edi Ramës.

Shqipëria është atdheu i shqiptarëve.

Dhe askush nuk ka të drejtë ta projektojë, ta ndajë, ta betonizojë apo ta tjetërsojë pa pyetur qytetarët e saj.