Kanë kaluar gjashtë muaj nga nisja e luftës mes SHBA-së, Izraelit dhe Iranit, një konflikt që ka shkaktuar mijëra viktima dhe të zhvendosur, mijëra sulme, tronditje në tregjet globale të energjisë dhe një krizë që ende nuk ka gjetur zgjidhje.
Më 28 shkurt, Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulmet e para ndaj Iranit, duke vrarë liderin suprem iranian Ali Khamenei në Teheran dhe duke goditur objektiva bërthamore e ushtarake në disa pjesë të vendit.
Teherani iu përgjigj sulmeve duke goditur objektiva dhe infrastrukturë ushtarake amerikane në vendet e Gjirit. Paralelisht, Hezbollahu në Liban nisi sulme me raketa ndaj Izraelit verior, ndërsa Izraeli iu përgjigj me operacione të vazhdueshme ushtarake në territorin libanez. Gjashtë muaj më vonë, konflikti mbetet pa një fitues të qartë. Irani ka përdorur kontrollin dhe ndikimin e tij mbi Ngushticën e Hormuzit si mjet presioni ndaj Uashingtonit dhe tregjeve ndërkombëtare të energjisë, ndërsa negociatat nuk kanë arritur të prodhojnë një marrëveshje përfundimtare.
Sipas të dhënave zyrtare të mbledhura nga Al Jazeera, që nga fillimi i luftës janë konfirmuar të paktën 4,350 viktima në Liban, 3,527 në Iran dhe 28 në vendet e Gjirit. Në sulmet iraniane janë vrarë gjithashtu 60 ushtarë izraelitë dhe 18 ushtarë amerikanë, ndërsa Pentagoni raporton se 757 ushtarakë amerikanë janë plagosur.
Shifrat janë bazuar në të dhënat e ministrive kombëtare të shëndetësisë dhe institucioneve të tjera zyrtare dhe mund të ndryshojnë ndërsa autoritetet vijojnë verifikimin e viktimave. Sipas Projektit të të Dhënave të Vendndodhjes dhe Ngjarjeve të Konflikteve të Armatosura (ACLED), SHBA-ja dhe Izraeli kanë kryer të paktën 3,580 sulme ndaj Iranit që nga 28 shkurti. Në të njëjtën periudhë, Irani ka kryer të paktën 2,053 sulme në Gjirin Persik dhe në zona të tjera të Lindjes së Mesme. Para luftës, rreth 100 anije kalonin çdo ditë përmes Ngushticës së Hormuzit, ku transportoheshin miliona fuçi naftë, gaz i lëngshëm dhe produkte të tjera energjetike.
Trafiku detar u rrëzua menjëherë pas nisjes së konfliktit. Pasi Garda Revolucionare iraniane njoftoi më 2 mars se do të mbyllte ngushticën, numri i kalimeve ra në rreth pesë anije në ditë. Një marrëveshje e përkohshme më 17 qershor e rriti trafikun në rreth 20 anije në ditë, por pas rikthimit të bllokadës amerikane më 14 korrik, shifra ra sërish në rreth pesë.
Në total, gjatë gjashtë muajve të konfliktit, mesatarisht vetëm shtatë anije në ditë kanë kaluar përmes Hormuzit. Kriza ka prekur rëndë edhe transportin detar. Sipas Organizatës Ndërkombëtare Detare, deri më 26 gusht janë konfirmuar 70 incidente që përfshijnë anije në Ngushticën e Hormuzit, ku kanë humbur jetën 19 marinarë. Sekretari amerikan i Mbrojtjes, Pete Hegseth, deklaroi muajin e kaluar në një seancë dëgjimore në Senat se kostoja e luftës për SHBA-në kishte arritur në 37.5 miliardë dollarë.
Shifra përfshin pagat, operacionet ushtarake, mirëmbajtjen dhe shpenzimet e parashikuara deri në fund të vitit fiskal, më 30 shtator. Megjithatë, vlerësime të tjera e vendosin faturën reale shumë më lart. Sipas raportimeve në mediat amerikane, vlerësimet e brendshme të Pentagonit e çojnë koston në 80 deri në 100 miliardë dollarë, duke përfshirë riparimin e bazave të dëmtuara, zëvendësimin e avionëve dhe rimbushjen e rezervave të armëve.
Nafta rritet me 22%
Lufta ka shkaktuar gjithashtu luhatje të forta në tregjet ndërkombëtare të energjisë. Çmimi i naftës Brent është rritur me rreth 22% krahasuar me nivelin para luftës, nga 72.48 dollarë për fuçi në 88.58 dollarë më 28 gusht.
Në kulmin e krizës, më 30 prill, çmimi arriti në 120.88 dollarë për fuçi, rreth 67% më shumë se para nisjes së konfliktit. Rezerva Strategjike e Naftës e SHBA-së ka rënë në rreth 290 milionë fuçi, ekuivalente me rreth 41% të kapacitetit të saj total prej 714 milionë fuçish. Ky është niveli më i ulët i regjistruar që nga nëntori i vitit 1982.
Në mars, 32 vendet anëtare të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë ranë dakord për një çlirim të koordinuar prej 400 milionë fuçish nga rezervat strategjike, në atë që u konsiderua si lirimi më i madh emergjent në historinë e organizatës. Kriza ka prekur edhe furnizimin me karburant në Iran. Vendi prodhon rreth 120 milionë litra benzinë në ditë, ndërsa konsumi arrin rreth 135 milionë litra, duke krijuar një deficit ditor prej rreth 15 milionë litrash. Sipas autoriteteve iraniane, para përkeqësimit të krizës, një pjesë e këtij deficiti mbulohej përmes importeve, kryesisht nga Rusia.
Megjithatë, bllokada detare amerikane, sulmet ndaj infrastrukturës ruse të rafinimit dhe ndërprerjet e rrugëve të furnizimit në Detin Kaspik kanë kufizuar ndjeshëm importet. Pavarësisht marrëveshjeve të armëpushimit mes Libanit dhe Izraelit, forcat izraelite vazhdojnë të kontrollojnë zona të territorit libanez dhe të kryejnë sulme. Përpara armëpushimit, forcat izraelite kishin pushtuar rreth një të pestën e territorit të Libanit, ndërsa aktualisht një zonë sigurie që mbulon rreth 6% të territorit mbetet nën kontrollin izraelit.
Luftimet rifilluan më 2 mars, kur Hezbollahu, i mbështetur nga Irani, nisi sulme ndaj Izraelit në shenjë mbështetjeje për Teheranin, vetëm pak ditë pas nisjes së luftës SHBA-Izrael kundër Iranit.
Sipas Ministrisë së Shëndetësisë Publike të Libanit, që prej atëherë janë vrarë të paktën 4,350 persona dhe janë plagosur 12,510 të tjerë.
Konflikti duket se ka ndikuar edhe në mbështetjen politike për presidentin amerikan Donald Trump. Nje sondazh i Reuters/Ipsos, i zhvilluar më 24 gusht, tregoi se vetëm 33% e amerikanëve miratojnë mënyrën se si Trump po e ushtron detyrën, ndërsa 65% shprehen kundër.
Sipas sondazhit, 80% e amerikanëve besojnë se përfshirja e SHBA-së në konfliktin me Iranin “do të vazhdojë për një kohë të gjatë”. Ky mendim ndahet nga 87% e demokratëve dhe 71% e republikanëve. Vetëm 16% e të anketuarve besojnë se përfshirja amerikane në konflikt mund të përfundojë brenda javëve të ardhshme.
Gjashtë muaj pas nisjes së luftimeve, lufta vazhdon të rëndojë mbi popullsinë civile, ekonominë globale dhe tregjet e energjisë, ndërsa asnjëra prej palëve nuk duket pranë një zgjidhjeje përfundimtare.
