Elita më e pasur ekonomike e Rusisë ka nisur të mendojë për të ardhmen e vendit pas largimit të Vladimir Putinit nga pushteti. Pas më shumë se dy dekadash nën drejtimin e tij, disa prej oligarkëve rusë duket se po shqyrtojnë mundësinë e një ndryshimi të sistemit politik, që do t’u rikthente atyre ndikimin që gëzonin në vitet 1990.

Sipas një analize të BBC-së, pavarësisht se shumica e biznesmenëve të fuqishëm kanë shmangur publikisht çdo kritikë ndaj Kremlinit, brenda elitës ekonomike po shtohen diskutimet për atë që mund të ndodhë kur Putini të mos jetë më në krye të shtetit.

Një moment që ilustron marrëdhënien mes presidentit rus dhe miliarderëve të vendit ishte takimi i zhvilluar në Kremlin më 24 shkurt 2022, vetëm disa orë pas nisjes së pushtimit të plotë të Ukrainës. Më shumë se 30 biznesmenë të pasur u mblodhën në sallën Ekaterininsky, ku Putini u kërkoi të mbështesnin qeverinë dhe ekonominë ruse në kushtet e luftës.

Megjithatë, në pamjet e publikuara nga Kremlini, asnjë prej tyre nuk mori fjalën. Heshtja e tyre u interpretua si një tregues i frikës për të shprehur hapur qëndrimet, në një sistem ku kundërshtimi ndaj presidentit mund të ketë pasoja të rënda.

Një nga shembujt më domethënës është ai i Mikhail Khodorkovskit, dikur njeriu më i pasur në Rusi. Në vitin 2003, pasi kritikoi korrupsionin në pushtet dhe mbështeti disa grupe opozitare, ai u arrestua dhe kaloi dhjetë vite në burg, pasi u dënua për evazion fiskal, mashtrim dhe përvetësim fondesh. Khodorkovsky i ka mohuar akuzat.

### Nga pushteti i oligarkëve te kontrolli i Putinit

Pas shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik në vitin 1991, Rusia përjetoi krijimin e një elite të re ekonomike. Përmes privatizimit të kompanive të mëdha shtetërore dhe lidhjeve me pushtetin, një grup biznesmenësh arritën të grumbullonin pasuri të jashtëzakonshme dhe të fitonin ndikim të konsiderueshëm politik.

Ata u njohën si oligarkët, një term që i referohet një grupi të vogël njerëzish që përqendrojnë pasurinë dhe pushtetin në duart e tyre.

Vitet 1990 u karakterizuan nga korrupsioni, favorizimet politike dhe përplasjet mes grupeve të fuqishme ekonomike. Në atë periudhë, oligarkët kishin mundësi të ndikonin drejtpërdrejt në vendimmarrjen e qeverisë.

Por situata ndryshoi pas ardhjes së Vladimir Putinit në pushtet në vitin 2000. Presidenti rus nisi të kufizonte ndikimin e tyre, duke e përqendruar gjithnjë e më shumë pushtetin në institucionet shtetërore dhe në rrethin e tij politik.

Financieri Bill Browder, ish-investitori më i madh i huaj në Rusi, i cili u shpall i padëshiruar në vend në vitin 2005 pasi nisi fushata kundër korrupsionit, kujton se si ndryshoi sjellja e oligarkëve pas ardhjes së Putinit.

Sipas tij, biznesmenët që dikur shfaqeshin me vetëbesim të madh në forume ndërkombëtare, si ai i Davosit, u kthyen në figura të nënshtruara sapo përballeshin me presidentin rus.

Pas nisjes së luftës në Ukrainë, Kremlini ka përdorur një politikë shpërblimesh dhe ndëshkimesh për të mbajtur nën kontroll elitën ekonomike. Biznesmenët që kanë kritikuar luftën janë përballur me sekuestrimin e pasurive, ndërsa ata që kanë ruajtur besnikërinë ndaj pushtetit kanë përfituar kontrata të mëdha shtetërore.

Megjithatë, pavarësisht këtyre përfitimeve, shumë prej tyre nuk duket se janë të kënaqur me pozicionin që kanë sot. Sipas të dhënave të revistës Forbes, Rusia numëron aktualisht 155 miliarderë, ndërsa pasuria e tyre e përbashkët ka arritur një rekord prej afro 700 miliardë dollarësh.

### Tre skenarë për Rusinë pas Putinit

Sipas analistëve të cituar nga BBC, largimi i Putinit nga pushteti mund të hapë rrugën për disa skenarë të ndryshëm politikë.

Një prej tyre është rikthimi i demokracisë dhe krijimi i një sistemi ku qeverisja të bazohet te institucionet dhe vullneti i qytetarëve. Megjithatë, ky konsiderohet një skenar i vështirë, për shkak të dobësimit të institucioneve demokratike gjatë viteve të drejtimit të Putinit.

Analistja dhe gazetarja ruse në mërgim, Alexandra Prokopenko, vlerëson se shoqëria ruse është mësuar me përdorimin e dhunës në politikë dhe ka humbur përvojën e funksionimit përmes procedurave të zakonshme demokratike.

Një mundësi tjetër është vazhdimi i sistemit aktual autoritar, por nën drejtimin e një figure tjetër politike. Sipas Prokopenkos, pasardhësi i Putinit mund të mos ketë menjëherë të njëjtin nivel pushteti dhe kontrolli si presidenti aktual.

Skenari i tretë lidhet me rikthimin e oligarkëve në qendër të vendimmarrjes dhe krijimin e një sistemi të ngjashëm me atë të viteve 1990, ku një numër i vogël grupesh të fuqishme ekonomike dhe politike do të ndanin ndikimin mbi vendin.

Ky është një prej skenarëve që, sipas analistëve, mund të jetë më tërheqës për një pjesë të biznesmenëve të pasur, të cilët synojnë të rikthejnë ndikimin e humbur dhe të kenë më shumë siguri për pasuritë e tyre.

Megjithatë, çdo përpjekje për të sfiduar sistemin aktual mbetet e rrezikshme. Ish-këshilltari i Kremlinit dhe politikani opozitar në mërgim, Dmitry Nekrasov, thotë se disa oligarkë kanë nisur të krijojnë lidhje me zyrtarë të sigurisë dhe ministra, por hapa më të mëdhenj janë shumë të rrezikshëm.

Sipas tij, sjellja e tyre në vitet e ardhshme do të varet edhe nga mënyra se si është ndërtuar pasuria e tyre. Ata që disponojnë para të gatshme dhe burime të pavarura mund të kenë më shumë mundësi të përfshihen në lojën politike, ndërsa biznesmenët që varen nga kontratat shtetërore do të jenë më të kujdesshëm.

### Intervista që trazoi elitën ruse

Një sinjal interesant për mënyrën se si disa oligarkë e shohin të ardhmen erdhi nga Andrey Melnichenko, një prej njerëzve më të pasur në Rusi, i njohur për bizneset e tij në industrinë e plehrave kimike.

Melnichenko, i renditur si personi i tetë më i pasur në Rusi, befasoi vëzhguesit duke dhënë një intervistë për revistën britanike The Economist, një veprim i pazakontë për një biznesmen rus, veçanërisht në një kohë kur marrëdhëniet mes Moskës dhe Perëndimit janë në nivele të tensionuara.

Gjatë intervistës, ai përsëriti disa prej qëndrimeve të Kremlinit për luftën në Ukrainë dhe marrëdhëniet me Perëndimin. Megjithatë, në të njëjtën kohë, argumentoi se Rusia ka nevojë për ndryshime që do t’i jepnin fund përqendrimit të pushtetit në duart e një personi të vetëm dhe do të mundësonin një angazhim më të madh me pjesën tjetër të botës.

Ai nuk kërkoi largimin e Putinit, por qëndrimet e tij u interpretuan si një thirrje për debat brenda elitës ekonomike ruse.

Gazetari i The Economist, Arkady Ostrovsky, i cili zhvilloi intervistën, thotë se Melnichenko dukej se po reflektonte seriozisht mbi përgjigjet e tij dhe nuk po përsëriste thjesht deklarata të përgatitura.

Megjithatë, mbetet e paqartë nëse intervista u zhvillua me miratimin e heshtur të Kremlinit apo nëse ishte një nismë e pavarur e biznesmenit. Asnjë oligark tjetër nuk doli publikisht për ta mbështetur atë.

Prokopenko vëren gjithashtu një ndryshim në mënyrën se si disa prej biznesmenëve flasin për Putinin. Në të kaluarën, ata përdornin nofka që shprehnin respekt, si “Nachalnik” (shefi) apo “Perviy” (i pari). Tani, sipas saj, disa i referohen atij si “Ded”, që përkthehet “gjyshi”, një nofkë me më pak respekt.

Megjithatë, kjo nuk do të thotë se oligarkët janë gati të ndërmarrin hapa konkretë kundër presidentit.

Financieri Bill Browder vlerëson se, pavarësisht pakënaqësisë, ata nuk do të guxojnë të bashkohen kundër Putinit sa kohë ai është në pushtet, pasi rrezikojnë burgimin dhe humbjen e pasurive.

Edhe financieri amerikan Mike Calvey, ish-investitor në Rusi, ndan të njëjtin vlerësim, duke theksuar se kundërshtimi publik ndaj Kremlinit mund t’i çojë biznesmenët drejtpërdrejt në burg.

### Çfarë ndodh nëse Putini largohet nga pushteti?

Për momentin, nuk ka shenja konkrete se largimi i Putinit është i afërt. Presidenti rus ka drejtuar vendin për rreth një çerek shekulli dhe, sipas Kushtetutës, mandati i tij aktual mund të zgjasë deri në vitin 2036.

I pyetur nga Reuters nëse synon të qëndrojë në pushtet deri atëherë, Putini është përgjigjur: “Vetëm Zoti e di nëse do të kemi shëndet të mjaftueshëm”.

Në rast se ai jep dorëheqjen ose vdes gjatë ushtrimit të detyrës, sipas mekanizmit kushtetues, kryeministri Mikhail Mishustin do të merrte përkohësisht detyrën e presidentit, deri në zgjedhjen e një pasardhësi. Megjithatë, ai nuk ka shfaqur ambicie të qarta për të marrë drejtimin e vendit në mënyrë të përhershme.

Analistët vlerësojnë se largimi i Putinit mund të krijojë një boshllëk pushteti, duke hapur një periudhë pasigurie për të ardhmen politike të Rusisë.

Gazetari Arkady Ostrovsky thotë se shumë prej miliarderëve rusë kanë krijuar tashmë një ndjesi se vendi ka mbërritur në një rrugë pa krye, të thelluar nga lufta në Ukrainë dhe mungesa e perspektivës për të ardhmen.

Pavarësisht kësaj, rikthimi i tyre në politikë nuk është i garantuar. Pyetja kryesore mbetet nëse strukturat aktuale të pushtetit do të lejojnë që oligarkët të rifitojnë ndikimin që kishin dikur, apo nëse një elitë e re do të marrë kontrollin pas largimit të presidentit rus.

© BalkanWeb
Për t’u bërë pjesë e grupit "Balkanweb" mjafton të klikoni: Join Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet menjëherë. Grupi Balkanweb