Ekziston një paradoks i çuditshëm në politikën shqiptare: partitë krenohen se kanë sjellë në jetën publike profesionistë të aftë dhe njerëz me integritet, por shpesh zhgënjehen kur këta të fundit fillojnë të sillen pikërisht si profesionistë me integritet.
Ky është një test i rëndësishëm për pjekurinë demokratike të çdo force politike. Sidomos për Partinë Socialiste, e cila, pas shumë vitesh në pushtet, ka pasur mundësinë të propozojë apo të mbështesë figura që sot drejtojnë institucione të rëndësishme e të pavarura. Disa prej tyre kanë zgjedhur rrugën më të vështirë: të respektojnë ligjin, të ruajnë pavarësinë e institucionit dhe të mos e shohin detyrën si një formë mirënjohjeje ndaj atyre që i mbështetën politikisht.
Në një vend ku qytetarët kanë humbur shpesh besimin tek institucionet, këta drejtues përfaqësojnë një vlerë të rrallë. Ata nuk janë përfshirë në skandale korrupsioni. Nuk kanë përdorur postin për të ndërtuar privilegje personale. Nuk kanë kthyer institucionet në vende punësimi për klientelën politike. Nuk kanë bërë favore dhe as nuk kanë mbyllur sytë përballë shkeljeve të ligjit.
Megjithatë, pikërisht kjo sjellje duket se krijon pakënaqësi. Sepse në kulturën tonë politike ende mbijeton ideja se besnikëria ndaj partisë duhet të jetë më e fortë se besnikëria ndaj ligjit. Se drejtuesit e institucioneve duhet të jenë “njerëzit tanë”, të gatshëm të zbatojnë vullnetin politik edhe kur ai bie ndesh me misionin institucional.
Por institucionet e pavarura nuk janë zyra partie. Drejtuesit e tyre nuk janë drejtorë të zakonshëm administrate, që presin telefonata dhe udhëzime. Ata nuk janë aty për të bërë qoka, për të mbyllur sytë apo për të interpretuar ligjin sipas nevojave të momentit politik. Nëse do të vepronin kështu, do të humbnin arsyen e ekzistencës së tyre.
Në fakt, Partia Socialiste duhet të jetë krenare për këta njerëz. Sepse ata përfaqësojnë provën më të fortë se vendi po largohet, sado ngadalë, nga modeli i shtetit partiak. Një forcë politike nuk matet nga aftësia për të kontrolluar çdo institucion, por nga aftësia për të respektuar kufijtë e pushtetit të saj.
Një parti e sigurt në vetvete nuk ka nevojë për vasalë. Nuk ka nevojë për zyrtarë që zbatojnë urdhra të paligjshëm apo për drejtues që shohin nga selia politike përpara se të zbatojnë ligjin. Përkundrazi, ajo duhet të investojë tek njerëzit që kanë guximin profesional të thonë “jo”, edhe kur kjo nuk i pëlqen pushtetit.
Në fund të fundit, korrupsioni nuk fillon vetëm me paratë. Ai fillon në momentin kur një institucion humbet pavarësinë e tij dhe kur drejtuesit e tij pushojnë së qeni shërbëtorë të ligjit për t’u kthyer në shërbëtorë të interesave politike. Pikërisht për këtë arsye, drejtuesit që refuzojnë të bëhen të komandueshëm janë një aset për demokracinë dhe jo një problem për qeverisjen.
Ndoshta pyetja që duhet shtruar është e thjeshtë: çfarë është më e rëndësishme për një forcë politike, të ketë njerëz që i binden verbërisht apo njerëz që respektojnë ligjin? Përgjigjja ndaj kësaj pyetjeje përcakton jo vetëm cilësinë e një partie, por edhe cilësinë e demokracisë sonë.
Nëse Partia Socialiste ka kontribuar në nxjerrjen e figurave publike që kanë zgjedhur integritetin përpara nënshtrimit, atëherë ajo duhet ta konsiderojë këtë si një nga arritjet e saj më të rëndësishme. Sepse pushteti kalon, qeveritë ndryshojnë, por shembulli i njerëzve që mbrojnë institucionin dhe ligjin mbetet.
Dhe ndoshta ky është standardi më i lartë që mund t’i ofrohet sot Shqipërisë: jo institucione të mbushura me njerëz të bindur, por institucione të drejtuara nga njerëz të ndershëm. Nëse Partia Socialiste ka kontribuar në nxjerrjen e figurave të tilla në jetën publike shqiptare, atëherë kjo është një arsye për krenari dhe jo për pakënaqësi. Sepse integriteti nuk është tradhti. Përkundrazi, është forma më e lartë e besnikërisë ndaj shtetit dhe interesit publik.
Sepse, në fund të fundit, krenaria e vërtetë e një force politike nuk duhet jetë sa njerëz kontrollon, por sa njerëz ka formuar që janë të aftë të mos kontrollohen nga askush tjetër përveç ndërgjegjes së tyre profesionale dhe detyrimit ndaj ligjit. Këta njerëz nuk janë problem për politikën. Ata janë pasuria e saj më e madhe.
