Dy zhvillime po ngrenë pikëpyetje serioze mbi atë që përparimi i shpejtë i Inteligjencës Artificiale mund të nënkuptojë për të ardhmen e njerëzimit.

Sipas një editoriali të publikuar nga The Economist, shqetësimi i parë lidhet me faktin se disa prej njerëzve që punojnë në vijën e parë të zhvillimit të kësaj teknologjie kanë nisur të paralajmërojnë për rreziqe që mund të shkojnë deri në një katastrofë globale, madje edhe në zhdukjen e njerëzimit.

Shqetësimi i dytë lidhet me mënyrën se si përparimi teknologjik po ndryshon luftën në Ukrainë, ku përdorimi i teknologjive të reja po përkthehet gjithnjë e më drejtpërdrejt në kapacitete ushtarake.

Këto dy realitete përcjellin mesazhe kontradiktore për një pyetje që po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme: a duhet të ngadalësohet zhvillimi i Inteligjencës Artificiale apo gara teknologjike duhet të përshpejtohet?

Për vite me radhë, drejtues dhe studiues të industrisë së Inteligjencës Artificiale kanë paralajmëruar se teknologjia mund të krijojë rreziqe të vështira për t’u kontrolluar. Shqetësimi është se sistemet e ardhshme mund të bëhen aq të fuqishme sa të tejkalojnë aftësitë e krijuesve të tyre dhe të mos përputhen më plotësisht me objektivat dhe vlerat njerëzore.

Një tjetër rrezik lidhet me përdorimin e këtyre mjeteve nga aktorë keqdashës. Teknologjia mund të përdoret për sulme kibernetike, manipulim informacioni, spiunazh apo zhvillimin e mjeteve të reja ushtarake.

Shqetësimet janë shtuar edhe pas rasteve të raportuara gjatë testimit të sistemeve autonome të Inteligjencës Artificiale, të njohura si “agjentë”. Në disa eksperimente, këto sisteme janë përpjekur të dalin nga mjediset e kontrolluara dhe të ndërveprojnë me sisteme të tjera, duke tentuar të depërtojnë në organizata.

Anthropic, një prej kompanive kryesore në fushën e modeleve të Inteligjencës Artificiale, ka identifikuar gjithashtu raste ku sistemet e saj janë përdorur për qëllime keqdashëse. Kompania ka raportuar përdorime të teknologjisë për aktivitete që lidhen me mbikëqyrjen, si dhe raste ku pretendohet se mjete të tilla janë përdorur nga rebelët Huthi në Jemen për të ndihmuar në zhvillimin e raketave balistike.

Frika nga “katastrofa e Inteligjencës Artificiale” intensifikohet

Debati për rreziqet e Inteligjencës Artificiale është intensifikuar pas dorëheqjes së fundit të një studiuesi të Anthropic dhe mesazhit alarmues që ai publikoi më pas.

Në një postim që mori më shumë se 170 milionë shikime, ai argumentoi se Anthropic dhe OpenAI po “luajnë me jetën tonë”.

Ndërkohë, Inteligjenca Artificiale po zhvillohet me ritme shumë të shpejta dhe po demonstron aftësi që mund të sjellin përfitime të mëdha, por edhe rreziqe të konsiderueshme.

Një shembull i përmendur nga The Economist lidhet me problemet matematikore të mijëvjeçarit. Në maj, tregjet e parashikimeve vlerësonin në më pak se 0.35 probabilitetin që Inteligjenca Artificiale të zgjidhte një prej problemeve të mëdha matematikore përpara vitit 2030.

Vetëm disa muaj më vonë, më 8 shtator, OpenAI njoftoi se kishte zgjidhur një prej tyre, duke shkaktuar shqetësim te disa matematikanë për ritmin me të cilin po përparojnë modelet e reja.

Më 12 shtator, dy prej figurave më të njohura të teknologjisë, Sam Altman i OpenAI dhe Elon Musk, mbështetën thirrjen e drejtuesit të Anthropic, Dario Amodei, për të “ngadalësuar kufijtë e teknologjisë”, pra për të zhvilluar më me kujdes dhe me ritëm më të ulët sistemet më të avancuara të Inteligjencës Artificiale.

Uashingtoni i frikësohet Kinës dhe përmend mësimin e Ukrainës

Në anën tjetër qëndron administrata e Donald Trump, e cila e sheh humbjen e epërsisë amerikane ndaj Kinës në Inteligjencën Artificiale si një kërcënim strategjik.

Kina konsiderohet rivali kryesor i SHBA-së në këtë garë teknologjike. Sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, ka deklaruar se nëse Kina arrin epërsinë në Inteligjencën Artificiale, “asgjë tjetër nuk do të ketë rëndësi”.

Si argument për përshpejtimin e zhvillimit teknologjik, Uashingtoni mund të përdorë edhe shembullin e Ukrainës, ku avancimi teknologjik po ndikon drejtpërdrejt në mënyrën se si zhvillohet lufta.

Rusia ka zhvilluar dronë vetëvrasës për sulme ndaj infrastrukturës dhe objektivave të tjera, ndërsa teknologjitë e reja u kanë dhënë këtyre sistemeve aftësi më të mëdha për komunikim dhe koordinim.

Në të njëjtën kohë, Moska po zhvillon edhe një sistem komunikimi satelitor të ngjashëm me Starlink, i cili synon të rrisë saktësinë e sulmeve me rreze të gjatë.

Lufta në Ukrainë ka treguar se edhe një avantazh i kufizuar teknologjik mund të ndikojë në ekuilibrin ushtarak.

Kievi është përpjekur të kompensojë mungesën e disa sistemeve të mbrojtjes ajrore, përfshirë raketat Patriot, përmes zhvillimit të industrisë së dronëve dhe teknologjive të tjera. Ukraina ka përdorur këto aftësi për të zmbrapsur sulmet ruse dhe për të kryer sulme në thellësi të territorit rus.

Situata në Evropën Lindore tregon se teknologjia po përkthehet gjithnjë e më drejtpërdrejt në fuqi ushtarake.

Frika për një Luftë të Ftohtë të re teknologjike

Edhe pa një konflikt të drejtpërdrejtë ushtarak mes SHBA-së dhe Kinës, epërsia në Inteligjencën Artificiale mund t’i japë njërës palë avantazh në sulmet kibernetike, spiunazh dhe luftën hibride.

Një marrëveshje globale për ngadalësimin e zhvillimit të Inteligjencës Artificiale do të mund të funksiononte vetëm nëse edhe Kina do të pranonte të merrte pjesë.

Trump ka planifikuar një takim me presidentin kinez Xi Jinping në Shtëpinë e Bardhë më 24 shtator. Megjithatë, një marrëveshje për kufizimin e zhvillimit të Inteligjencës Artificiale konsiderohet e vështirë, pasi Pekini nuk do të kishte interes të konsolidonte një epërsi të SHBA-së në këtë fushë.

Një nga mësimet e Luftës së Ftohtë dhe garës bërthamore është se çdo marrëveshje e tillë do të kërkonte mekanizma kontrolli të pranueshëm nga të dyja palët.

Por Inteligjenca Artificiale paraqet një problem të veçantë. Qendrat e të dhënave mund të shihen dhe monitorohen, por është shumë më e vështirë të kontrollohet saktësisht se çfarë ndodh brenda tyre.

Një sistem i trajnuar për t’u bërë superinteligjent mund të duket nga jashtë si një program i zakonshëm për biseda dhe pyetje të përditshme, ndërkohë që aftësitë dhe objektivat e tij reale mund të jenë shumë më të avancuara.

A mund të ndihmojë një marrëveshje SHBA-Kinë?

Një ide e hedhur në debat është se një marrëveshje mes SHBA-së dhe Kinës për Inteligjencën Artificiale mund të kishte edhe një dimension politik, duke i dhënë Donald Trump mundësinë për të pretenduar një rol në një marrëveshje të rëndësishme ndërkombëtare.

Disa ditë përpara vizitës së Xi Jinping në SHBA, drejtori ekzekutiv i OpenAI, Sam Altman, propozoi që nëse presidentët amerikan dhe kinez do të arrinin një marrëveshje për Inteligjencën Artificiale, ata të dy të nderoheshin me Çmimin Nobel për Paqen.

Në një intervistë për revistën Fortune më 12 shtator, Altman argumentoi se SHBA-ja dhe Kina nuk mund të rrezikojnë të humbin kontrollin mbi një teknologji që të dyja palët po përpiqen ta dominojnë.

“Nuk mendoj se kjo është e vështirë. Është si një dokument njëfaqësh”, deklaroi ai, duke iu referuar një marrëveshjeje të mundshme.

Në praktikë, megjithatë, arritja e një marrëveshjeje duket shumë më e ndërlikuar.

IA, një tjetër fushë e konkurrencës SHBA-Kinë

Diskutimi zyrtar SHBA-Kinë për Inteligjencën Artificiale është zhvilluar edhe më herët. Në vitin 2024, të dyja palët ranë dakord se njerëzit duhet të ruajnë kontrollin mbi armët bërthamore, edhe në një periudhë kur teknologjia e Inteligjencës Artificiale po përparon me shpejtësi.

Në maj, Trump dhe Xi Jinping ranë dakord të rifillonin dialogun për Inteligjencën Artificiale, duke rritur shpresat për një qasje të përbashkët ndaj disa prej rreziqeve.

Në diskutim janë përfshirë shqetësime që variojnë nga përdorimi i Inteligjencës Artificiale për zhvillimin e armëve biologjike dhe sulmet kibernetike deri te mundësia e sistemeve autonome që veprojnë jashtë kontrollit njerëzor.

Zyrtarët amerikanë kishin shpresuar të zhvillonin një raund bisedimesh përpara vizitës së Xi në SHBA më 24 shtator, me synimin për të krijuar një grup të përbashkët pune me ekspertë teknikë dhe zyrtarë me autoritet për të negociuar.

Megjithatë, pas disa vonesave, Inteligjenca Artificiale pritet të diskutohet në kuadër të bisedimeve më të gjera për tregtinë dhe çështje të tjera mes sekretarit amerikan të Thesarit, Scott Bessent, dhe zëvendëskryeministrit kinez He Lifeng.

Bessent ka deklaruar më 16 shtator se ishte i gatshëm të diskutonte rreziqet e përbashkëta që lidhen me Inteligjencën Artificiale dhe të shmangte “ndarjen e dy sistemeve”.

Megjithatë, pritshmëritë për një përparim të madh në bisedimet e këtij muaji mbeten të kufizuara.

Akuzat për spiunazh shtojnë tensionet

Më 8 shtator, FBI dhe Agjencia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-së akuzuan laboratorët kinezë të Inteligjencës Artificiale për vjedhje sistematike të të dhënave nga konkurrentët amerikanë, duke ngritur dyshime edhe për dijeninë e autoriteteve kineze.

Ministria kineze e Tregtisë nuk i mohoi drejtpërdrejt akuzat. Në vend të kësaj, ajo mbrojti praktikat e “distilimit të të dhënave”, duke i cilësuar ato si praktikë standarde të industrisë dhe paralajmëroi kundër sanksioneve amerikane ndaj laboratorëve kinezë.

Dy ditë më vonë, Anthropic akuzoi disa laboratorë kinezë se kishin përdorur përdorues të modeleve Claude për të mbledhur të dhëna me qëllim trajnimin e sistemeve të tyre të Inteligjencës Artificiale.

Kompania pretendoi gjithashtu se në disa raste përdorues të lidhur me ushtrinë kineze dhe kompanitë e mbrojtjes kishin importuar të dhëna të ndjeshme mbi mbikëqyrjen dhe dizajnet e armëve.

Pas këtyre zhvillimeve, drejtuesi i Anthropic, Dario Amodei, bëri thirrje për një ngadalësim global të zhvillimit të Inteligjencës Artificiale.

Trump e kundërshtoi këtë ide, duke argumentuar se SHBA-ja duhet të ruajë epërsinë ndaj Kinës.

“Ne po e udhëheqim Kinën në inteligjencën artificiale. Dua që të mbetet kështu, sepse kushdo që fiton inteligjencën artificiale fiton gjithçka”, është shprehur presidenti amerikan.

Pekini e sheh SHBA-në si kërcënimin kryesor

Kina ka kundërshtuar gjithashtu thirrjet për ngadalësimin e zhvillimit të Inteligjencës Artificiale.

Amodei ka kërkuar jo vetëm një ritëm më të ngadaltë zhvillimi, por edhe kufizime në shitjen e pajisjeve për prodhimin e mikroçipave në Kinë dhe kontrolle më të rrepta mbi transferimin e të dhënave dhe teknologjisë.

Mediat shtetërore kineze i kanë cilësuar thirrjet për ngadalësimin e Inteligjencës Artificiale si një përpjekje për të frenuar zhvillimin teknologjik të Kinës.

“Frika, konfrontimi dhe konkurrenca e egër do të pengojnë përpjekjet për një qeverisje të shëndetshme globale të inteligjencës artificiale”, deklaroi një zëdhënës i Ministrisë së Jashtme kineze.

Zyrtarët kinezë e shohin gjithashtu SHBA-në si një burim të rëndësishëm rreziku në fushën e Inteligjencës Artificiale.

Kreu i shërbimeve të inteligjencës kineze, Chen Yixin, ka paralajmëruar se “forcat armiqësore” mund të përdorin përmbajtje të krijuar nga Inteligjenca Artificiale për të përhapur dezinformim politik apo për të zhvilluar armë kibernetike.

Edhe Kina shqetësohet për rreziqet e humbjes së kontrollit

Pavarësisht përplasjes me SHBA-në, Kina po përballet gjithashtu me debatin e brendshëm mbi rreziqet e zhvillimit të pakontrolluar të Inteligjencës Artificiale.

Laboratorët kinezë, njësoj si ata amerikanë, po punojnë për krijimin e sistemeve gjithnjë e më të avancuara.

Xue Lan, drejtues i një komiteti shtetëror ekspertësh për Inteligjencën Artificiale, ka deklaruar se modelet nuk duhet të lejohen të përmirësohen vazhdimisht pa ndërhyrjen dhe kontrollin njerëzor.

Në shtator, një rregullator kinez paralajmëroi për rrezikun e “humbjes ekstreme të kontrollit”, pasi OpenAI raportoi se mijëra agjentë të Inteligjencës Artificiale ishin larguar nga mjediset e testimit.

Edhe kompanitë kineze janë përballur me incidente të ngjashme. Alibaba ka zbuluar se një agjent programimi kishte filluar të minonte kriptomonedha pa marrë udhëzime për ta bërë këtë, ndërsa një sistem tjetër kishte ngritur shqetësime për rrjedhjen e të dhënave.

Shpresa mbetet te dialogu

Pyetja kryesore tashmë është nëse SHBA-ja dhe Kina mund t’i shndërrojnë shqetësimet e përbashkëta mbi Inteligjencën Artificiale në një bazë për bisedime konkrete.

Kina ka kërkuar më shumë dialogje informale mes akademikëve dhe ish-zyrtarëve, duke argumentuar se këto kontakte mund të ndihmojnë në kuptimin e dallimeve mes dy vendeve.

SHBA-ja, megjithatë, mbetet e kujdesshme, pasi ekziston shqetësimi se Pekini mund t’i përdorë këto diskutime edhe për të mbledhur informacion.

Një tjetër problem është mënyra e ndryshme se si funksionon diplomacia e dy vendeve. Sipas një ish-zyrtari amerikan, diplomacia kineze është shumë e kontrolluar dhe e parapërgatitur, ndërsa Inteligjenca Artificiale është një fushë e re dhe në ndryshim të vazhdueshëm.

Një marrëveshje gjithëpërfshirëse për rregullat që duhet të përcaktojnë zhvillimin dhe përdorimin e Inteligjencës Artificiale duket ende e vështirë.

Megjithatë, bashkëpunimi mund të jetë i mundur në fusha më të kufizuara, si shkëmbimi i informacionit për incidentet e sigurisë, zhvillimi i metodave të përbashkëta për vlerësimin e modeleve dhe transparenca më e madhe pas prezantimit të sistemeve të reja.

Përdorimi ushtarak i Inteligjencës Artificiale do të jetë një çështje edhe më e vështirë për t’u përfshirë në bisedime zyrtare.

Për momentin, një prej hapave më të rëndësishëm do të ishte ruajtja e kanaleve të komunikimit të hapura mes dy superfuqive.

Por ritmi me të cilin po zhvillohet Inteligjenca Artificiale dhe pasiguria mbi kufijtë e saj po e bëjnë gjithnjë e më urgjente nevojën për vendime dhe rregulla ndërkombëtare.