Më 25 gusht 2026, Nafije Hebibasi feston 100-vjetorin e lindjes. Një shekull i jetuar mes sakrificave, punës, familjes, dashurisë dhe ndryshimeve të mëdha që ka përjetuar Shqipëria.

Më 25 gusht 1926, në fshatin Dobërçan të Korçës, lindi Nafije Hebibasi. Sot, një shekull më vonë, ajo feston 100-vjetorin e saj me pas një jetë të mbushur me histori, sakrifica, punë dhe kujtime. Rrëfimi i saj është edhe rrëfimi i një Shqipërie që sot duket shumë larg.

“Jam Nafije Hebibasi, e lindur në Dobërçan të Korçës. U martova 12 vjeçe dhe në moshën 15-vjeçare linda fëmijën e parë.”

Një fëmijëri pa nënë dhe një martesë në moshën 12-vjeçare

Nafija humbi nënën kur ishte vetëm gjashtë muajshe. U rrit nga njerka, për të cilën edhe sot flet me mirënjohje dhe dashuri.
Kur ishte vetëm 12 vjeçe, familja e një djali nga një fshat i Skraparit shkoi për ta kërkuar për nuse. Kërkesa u përsërit disa herë, por njerka e Nafijes kundërshtonte.
Ajo qante dhe u thoshte të mos e martonin, pasi vajza ishte ende shumë e vogël. “Mos e martoni kaq të vogël. Do të thonë se e përzuri njerka”, thoshte gruaja e babait.
Por pas këmbënguljes së familjes së djalit dhe vendimit të babait, martesa u realizua.

Udhëtimi nga Dobërçani i Korçës drejt fshatit ku do të niste jetën e re zgjaste rreth tetë orë në këmbë.
Nafija u largua nga shtëpia e saj si një vajzë 12-vjeçare dhe hyri në një familje të madhe, duke nisur një jetë të re sipas zakoneve dhe traditave të kohës. Në moshën 15-vjeçare u bë nënë për herë të parë.

Pesëdhjetë vite mbi makinën e qepjes

Sot, pas 100 vitesh, Nafija numëron pesë djem, një vajzë dhe shumë nipër e mbesa.
Por jeta e saj nuk ishte vetëm familje dhe rritje fëmijësh. Ishte mbi të gjitha punë. Punë pa orar, pa pushim dhe shpesh pa mundësi për t’u lodhur.
Pasi kreu një kurs profesional për rrobaqepësi në Çorovodë, nisi punën në një ambient në qendër të fshatit, ku u shërbente banorëve të gjithë zonës së Poçemit të Skraparit. Qepte dhe riparonte veshje për të rritur e fëmijë, duke punuar për të mbajtur familjen dhe për t’u dhënë fëmijëve mundësinë të shkolloheshin.
“Punoja ditë e natë për të ushqyer, rritur e arsimuar fëmijët. Pushoja shumë pak. Ndonjëherë dremisja mbi makinën qepëse.”
Pas 12 vitesh pune në fshat, iu ofrua mundësia të punonte në qytetin e Çorovodës. Por Nafija e refuzoi.
Familja e madhe dhe përgjegjësitë që kishte mbi supe e bënë të zgjedhë të qëndrojë në fshat.
Aty punoi deri në pension.

Fëmijët, krenaria e një nëne

“Doja që fëmijët të arsimoheshin”. Kjo ishte një nga dëshirat më të mëdha të jetës së saj.
Nafija punoi që fëmijët e saj të arsimoheshin dhe të kishin një jetë më të mirë se ajo që kishte pasur vetë.
Djali i madh u bë doktor. “Jam e lumtur që i arsimova të gjithë dhe që asnjëri nuk punoi në kooperativë”, thotë 100 vjeçarja.
Për një grua të fshatit të asaj kohe, kjo ishte një arritje e jashtëzakonshme.
Një jetë e ndërtuar me sakrificë, ku çdo ditë duhej të bëhej më shumë se një ditë normale pune.

Një Shqipëri e braktisur nga banorët e saj

Por ndërsa flet për jetën e saj, Nafija nuk rrëfen vetëm historinë personale. Ajo rrëfen edhe historinë e një fshati.
Dikur, Poçemi i Skraparit, ku ajo jeton sot, ishte plot me njerëz. Kishte fëmijë, familje, fqinj, zëra dhe lëvizje.
Sot, realiteti është krejt tjetër.
“Dikur i kishim të gjithë ndër sy. Sot fshati është braktisur. Ikën, emigruan, u ‘arratisën’ të tërë.”
Për Nafijen, kjo është një nga dhimbjet më të mëdha të kohës së sotme.
“Ç’e do të mirën, pa të vegjël, pa të afërm, pa fqinjë?”
Është pyetja e një gruaje që ka parë Shqipërinë të ndryshojë gjatë një shekulli.
Ajo e kujton jetën në fshat si të vështirë, veçanërisht për gratë. Puna në bujqësi, kujdesi për familjen, rritja e fëmijëve dhe përgjegjësitë e shtëpisë rëndonin mbi supet e tyre.
“Gratë kanë vuajtur shumë, shumë.”
Fjalët e saj janë dëshmi e një brezi grash që punuan në heshtje dhe që shpesh e mbajtën familjen mbi shpatulla.

Në 100 vjeç, ende i shërben vetes

Sot, në moshën 100-vjeçare, Nafija nuk dëshiron të trajtohet si një njeri që nuk mund të bëjë asgjë.
Ajo gatuan, kujdeset për veten dhe vazhdon të jetë aktive brenda mundësive të saj.
Nuk i pëlqen lavatriçja. Rrobat preferon t’i lajë me dorë. “Edhe sot nuk kam nevojë të më shërbejnë. Çdo shërbim vetes ia bëj. Nuk kam nevojë as për një gotë ujë.”
Nusja e djalit i kërkon të mos lodhet, por Nafija nuk dorëzohet lehtë. Edhe në kuzhinë vazhdon të gatuajë për vete dhe për mysafirët.
Televizorin e sheh pak. Lajmet i ndjek kur ka diçka që ia vlen të dëgjohet. “Po filluan budallallëqe, e mbyll fare.”
Një shekull dhe ende me mendimin e saj për politikën. Një shekull jetë nuk e ka larguar Nafijen nga realiteti.
Ajo ndjek edhe politikën dhe ka opinionin e saj për drejtuesit e sotëm. Sipas saj, si qeveria, ashtu edhe opozita duhet të bëjnë më shumë.
“Ti i lig, ai i lig… Asnjëherë nuk merren vesh me njëri-tjetrin.”
E thotë me thjeshtësinë karakteristike të saj.
Në fjalët e Nafijes ka humor, kritikë, por mbi të gjitha perspektivën e një njeriu që ka parë shumë qeveri, shumë kohë dhe shumë Shqipëri të ndryshme.

Një familje që e kishte këngën në gjak

Por përtej të gjithave, për Nafijen familja mbetet më e rëndësishmja.
Dhe një tjetër element duket se e ka mbajtur këtë familje të bashkuar ndër vite: kënga.
“Edhe unë kam kënduar bukur, edhe të tërë fëmijët këndojnë.” Në këtë familje, kënga duket se ka qenë një tjetër mënyrë për ta përballuar jetën, për të ndarë gëzimet dhe për të ruajtur kujtimet.

Një shekull, një histori

Historia e Nafije Hebibasit është më shumë se rrëfimi i një 100-vjeçareje. Është historia e një brezi shqiptarësh që jetuan me pak mundësi, por me shumë punë. Është historia e një vajze që u martua në moshën 12-vjeçare, u bë nënë në 15 vjeç dhe më pas ndërtoi një familje të madhe.
Është historia e një gruaje që për gjysmë shekulli punoi mbi makinën e qepjes, ndërsa rriti dhe shkolloi gjashtë fëmijë.
Është historia e një nëne, gjysheje, stërgjysheje dhe katragjysheje.
Por është edhe historia e një Shqipërie që ka ndryshuar rrënjësisht. Nga fshatrat plot me njerëz te fshatrat e boshatisura. Nga një jetë e ndërtuar rreth familjes dhe fqinjësisë, te një shoqëri ku shumë prej atyre që dikur ishin “ndër sy” kanë ikur, emigruar apo janë larguar.

Nafija i ka parë të gjitha. Dhe sot, më 25 gusht 2026, ajo feston 100 vite jetë. Një shekull i kaluar mes vështirësive, por edhe mes dashurisë, familjes, miqve dhe kujtimeve.
“Kam kaluar jetë plot vështirësi, por mjaft të bukur me burrin, fëmijët, nipër, mbesa, miq e komshinj.”

Ndoshta ky është edhe përkufizimi më i bukur për një shekull jetë.