Administrata e Donald Trump po përpiqet të përshpejtojë negociatat për përfundimin e luftës në Ukrainë, duke vendosur si objektiv arritjen e një marrëveshjeje përpara fillimit të vitit të ri.
Por në Kiev rriten shqetësimet se nxitimi i Uashingtonit mund ta detyrojë Volodymyr Zelenskyn të pranojë kushte të favorshme për Moskën, ndërsa Rusia nuk shfaq të njëjtën urgjencë për t’i dhënë fund konfliktit.
Administrata amerikane po ushtron presion mbi Moskën dhe Kievin për të arritur një marrëveshje paqeje përpara janarit, në një përpjekje për të përmbyllur konfliktin përpara ndryshimit të ekuilibrave politikë në Uashington. Sipas një raportimi të Financial Times, të dërguarit e presidentit Donald Trump, Steve Witkoff dhe Jared Kushner, u kanë përcjellë të dyja palëve mesazhin se raundi aktual i negociatave mund të përfaqësojë mundësinë e fundit reale për një marrëveshje në kushtet e tanishme politike.
Sipas katër personave të njohur me bisedimet, orari i synuar nga Shtëpia e Bardhë u është komunikuar zyrtarëve evropianë dhe ukrainas. Witkoff dhe Kushner kanë përcjellë të njëjtin mesazh urgjence edhe gjatë kontakteve me përfaqësuesit rusë.
Megjithatë, ndërsa Uashingtoni kërkon një zgjidhje të shpejtë, Moska nuk duket e gatshme të bëjë lëshime në të njëjtën mënyrë. “Amerikanët janë me nxitim, Putini nuk është aspak me nxitim”, tha një zyrtar evropian, duke përshkruar hendekun mes qëndrimeve të palëve.
Sipas burimeve amerikane të cituara në raportim, Trump beson se Rusia mund të përfitojë kushte më të favorshme nëse marrëveshja arrihet përpara janarit. Kjo strategji mbështetet edhe te frika se një Kongres i ri me shumicë demokrate mund të ndryshojë ndjeshëm politikën amerikane ndaj luftës.
Në zgjedhjet e mesmandatit të 3 nëntorit, demokratët fituan kontrollin e të dyja dhomave të Kongresit, duke siguruar 257 vende në Dhomën e Përfaqësuesve dhe 56 në Senat, sipas të dhënave të paraqitura në raportim. Kjo do t’u japë atyre më shumë mundësi për të shtyrë përpara propozime për ndihmë ushtarake dhe ekonomike për Ukrainën, si dhe për të kërkuar masa më të ashpra kundër Rusisë.
Demokratët kanë paralajmëruar gjithashtu se do të shqyrtojnë politikën e jashtme të Trump dhe kontaktet e administratës së tij me Kremlinin, përfshirë marrëdhëniet e biznesit të të dërguarve amerikanë.
Pikërisht këtë ndryshim të mundshëm politik amerikan, Shtëpia e Bardhë duket se po përpiqet ta përdorë si argument ndaj Moskës: nëse demokratët marrin një qëndrim më të ashpër, Rusia mund të humbasë mundësinë për të siguruar lëshime nga Uashingtoni.
Tensionet e fundit në negociata vijnë pas anulimit të një takimi trepalësh të planifikuar për në fillim të tetorit. Rusia u tërhoq nga takimi, duke fajësuar Ukrainën për sulmet ajrore të 20 shtatorit, ndërsa sulmet ruse ndaj territorit ukrainas vazhduan.
Tërheqja e Moskës përkoi me intensifikimin e goditjeve ndaj infrastrukturës energjetike të Ukrainës. Në Kiev u krijua bindja se Rusia nuk kishte interes të negocionte përpara përfundimit të fushatës së sulmeve ndaj objekteve energjetike, veçanërisht përpara dimrit.
Më 10 dhe 11 nëntor, delegacionet e Ukrainës, Rusisë dhe Shteteve të Bashkuara u takuan në Abu Dhabi, në bisedimet e para trepalëshe që nga shkurti. Megjithatë, sipas burimeve të Kyiv Independent, diskutimet u zhvilluan në një atmosferë të tensionuar.
Delegacioni rus mbajti një qëndrim të ngurtë dhe tregoi pak gatishmëri për të diskutuar ndalimin e sulmeve ndaj infrastrukturës energjetike apo masa të tjera për uljen e tensioneve. Në vend të kësaj, Moska shfaqi interes për një marrëveshje të re sigurie me Evropën.
Nga ana tjetër, Zelensky deklaroi më 11 nëntor se ekzistonte një “dritare mundësie” për arritjen e rezultateve përpara vitit 2027. Për Kievin, përshpejtimi i negociatave është i rëndësishëm, por çdo marrëveshje duhet të garantojë sigurinë e vendit dhe të mos i japë Rusisë mundësinë për të rifilluar luftën në kushte më të favorshme.
Në ditët që pasuan, diplomacia amerikane intensifikoi kontaktet. Witkoff dhe Kushner u takuan me Vladimir Putinin në Moskë, për rreth dy orë e gjysmë, përpara se të vazhdonin kontaktet me palën ukrainase dhe partnerët evropianë. Ndërkohë, Zelensky mori pjesë në takimin e Aleancës së Vullnetit në Berlin, ku u mblodhën rreth 40 delegacione.
Një nga çështjet më të ndjeshme në negociata mbetet mbështetja ushtarake amerikane për Ukrainën. Zyrtarët në Kiev kanë shprehur shqetësim për kufizimet e vendosura ndaj sistemit satelitor Starshield, versionit ushtarak të rrjetit Starlink të SpaceX, si dhe për vonesat në furnizimin me raketa interceptuese Patriot.
Sipas një zyrtari të lartë ukrainas, këto zhvillime po dobësojnë pozicionin negociues të vendit dhe po i japin Moskës më shumë hapësirë për të ushtruar presion.
SpaceX kufizoi për herë të parë shpejtësinë e terminaleve Starshield të përdorura nga forcat ukrainase gjatë natës së 13 dhe 14 tetorit, pa paralajmërim paraprak. Në të njëjtën periudhë, Kievi deklaroi se kishte ndërprerë marrjen e informacioneve nga agjencitë amerikane të inteligjencës. Situata shkaktoi përplasje publike mes Trump dhe Elon Musk, ndërsa ligjvënës amerikanë nga të dyja partitë kërkuan shpjegime.
Një tjetër pikë kyçe e negociatave është e ardhmja territoriale e Ukrainës dhe garancitë e sigurisë që do të marrë pas përfundimit të luftës.
Zelensky deklaroi më 13 nëntor se negociatorët amerikanë kishin propozuar tërheqjen e forcave ukrainase nga Donbasi në këmbim të anëtarësimit në NATO. Presidenti ukrainas theksoi se çdo propozim konkret për një çështje kaq të rëndësishme do të duhej të miratohej përmes një votimi popullor.
Një tjetër variant parashikon ngrirjen e luftimeve përgjatë vijës aktuale të frontit, ndërsa Ukraina do të qëndronte jashtë NATO-s, por do të merrte garanci sigurie nga Shtetet e Bashkuara dhe aleatët evropianë, të përfshira në një traktat.
Gjatë takimeve në Berlin, Jared Kushner deklaroi se Uashingtoni kishte arritur të bindte Moskën të diskutonte garanci për Ukrainën të bazuara në Nenin 5 të NATO-s. Megjithatë, Moska reagoi menjëherë kundër kësaj ideje. Zëvendësministri i Jashtëm rus, Sergei Ryabkov, deklaroi se Rusia do të refuzonte edhe një status të Ukrainës që do t’i afrohej anëtarësimit në Aleancën Atlantike.
Në sfondin e këtyre negociatave, Kremlini vazhdon të mbajë qëndrimin se Rusia ka epërsinë në fushën e betejës dhe se nuk ka arsye të nxitojë për një marrëveshje. Sipas burimeve të Financial Times, Moska synon të shfrytëzojë një fushatë të re sulmesh ajrore kundër infrastrukturës energjetike ukrainase për të forcuar pozicionin e saj në negociata.
Kërkesa kryesore e Rusisë mbetet tërheqja e plotë e Ukrainës nga pjesët e rajoneve të Donetskut dhe Luhanskut që ende nuk janë pushtuar nga forcat ruse. Kremlini e ka paraqitur këtë si një kusht të panegociueshëm, duke këmbëngulur se do t’i marrë këto territore edhe përmes forcës ushtarake, nëse nuk arrihet një marrëveshje.
Moska kërkon gjithashtu që Ukraina të përjashtohet përgjithmonë nga NATO dhe që të vendosen kufizime mbi madhësinë e forcave të saj të armatosura.
Më 11 nëntor, kreu i delegacionit rus, Vladimir Medinsky, përsëriti pretendimet territoriale të Kremlinit, duke deklaruar se “çdo pëllëmbë e tokës sonë do t’i kthehet Rusisë, në një mënyrë ose në një tjetër”.
Pas takimeve me presidentin amerikan dhe atë kinez në Shenzhen, Putin u bëri thirrje Kievit dhe aleatëve të tij evropianë të pranonin atë që ai e cilësoi si “kompromise” dhe “realitete”.
Megjithatë, pavarësisht pretendimeve të Moskës, forcat ruse nuk kanë arritur të thyejnë plotësisht mbrojtjen ukrainase në Donbas, ndërsa trupat e Kievit vazhdojnë të mbajnë pozicionet e tyre.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, e ka cilësuar vazhdimisht çështjen e Donbasit si një nga pengesat kryesore për arritjen e marrëveshjes, duke pranuar se qëndrimet e dy palëve mbeten shumë larg njëra-tjetrës.
Në këto kushte, perspektiva e një marrëveshjeje deri në fillim të vitit të ri mbetet e pasigurt. Trump kërkon një rezultat diplomatik të shpejtë, ndërsa Moska synon të shfrytëzojë avantazhet që beson se ka në terren dhe Kievi përpiqet të shmangë një marrëveshje që do të cenonte sovranitetin dhe sigurinë e tij afatgjatë.
Për Ukrainën, dilema është gjithnjë e më e vështirë: të përfitojë nga mundësia e negociatave përpara ndryshimit të klimës politike në Uashington apo të rrezikojë një marrëveshje të nxituar, e cila mund të mos garantojë një paqe të qëndrueshme.
