Ndërsa luftërat po zgjerohen dhe besimi ndaj Uashingtonit po zbehet, Evropa po riarmatoset dhe po përgatitet për një realitet të ri, ku mund të detyrohet t’i mbrojë vetë interesat e saj, pa u mbështetur plotësisht te SHBA-ja.

Kontinenti evropian tashmë po përballet me një pyetje që deri vonë dukej e paimagjinueshme: a mund të vazhdojë ende të mbështetet te aleatët e saj për sigurinë dhe mbrojtjen?

Nga pushtimi i Ukrainës nga Rusia dhe tensionet në Lindjen e Mesme, deri te rivaliteti gjithnjë e më i fortë mes SHBA-së dhe Kinës, Bashkimi Evropian po përballet me një realitet të ri global, ku fuqia ushtarake dhe interesat strategjike po marrin përparësi ndaj bashkëpunimit dhe rendit ndërkombëtar të bazuar në rregulla.

“Për herë të parë në kujtesën tonë, ne jemi vërtet vetëm”, deklaroi javën e kaluar ish-kryeministri italian Mario Draghi, duke përshkruar pasigurinë në rritje që po ndihet në kryeqytetet evropiane.

Kjo ndjesi po reflekton një ndryshim të thellë në mënyrën se si Evropa po e sheh sigurinë dhe të ardhmen e saj. Qeveritë në mbarë kontinentin po rishqyrtojnë bindjet e vjetra për aleancat, mbrojtjen dhe stabilitetin ekonomik, në një kohë kur garancitë e dikurshme nuk duken më aq të sigurta.

Ky rishikim strategjik tashmë po reflektohet qartë në rritjen e shpenzimeve për mbrojtje.

Që nga pushtimi rus i Ukrainës në vitin 2022, shtetet anëtare të Bashkimit Evropian kanë rritur vazhdimisht buxhetet ushtarake, ndërsa shpenzimet e përbashkëta këtë vit kanë arritur në rreth 739 miliardë euro.

Gjermania pritet të ndajë 117.2 miliardë euro për mbrojtjen në vitin 2026, ndërsa Franca rreth 68.5 miliardë euro. Edhe vendet në krahun lindor të NATO-s po veprojnë me ritëm më të shpejtë.

Polonia, e shqetësuar nga mundësia e një agresioni të mëtejshëm rus, tashmë shpenzon 4.48% të Prodhimit të Brendshëm Bruto për sektorin e mbrojtjes.

Ky transformim përfaqëson një shkëputje të madhe nga dekadat pas Luftës së Ftohtë, kur Evropa kishte reduktuar gradualisht kapacitetet ushtarake.

Por ndryshimi nuk po nxitet vetëm nga kërcënimi rus. Ai lidhet gjithnjë e më shumë edhe me pasigurinë në rritje për rolin dhe përkushtimin e SHBA-së ndaj sigurisë evropiane.

Për dekada me radhë, siguria e Evropës është mbështetur te NATO dhe garancia ushtarake e SHBA-së, e ndërtuar mbi parimin e Nenit 5 për mbrojtje kolektive. Por ky besim, që për një kohë të gjatë është konsideruar i palëkundur, tani po vihet seriozisht në pikëpyetje.

Që prej rikthimit të administratës së dytë të Donald Trump, liderët evropianë po përballen me një qasje më të njëanshme dhe më transaksionale nga Uashingtoni në politikën e jashtme.

SHBA-ja ka ndërmarrë vendime të rëndësishme ushtarake dhe diplomatike me konsultime të kufizuara me aleatët evropianë, duke rritur shqetësimet për koordinimin brenda aleancës.

Përplasjet nuk janë kufizuar vetëm në çështjet e sigurisë. Marrëdhëniet janë tensionuar edhe në aspektin ekonomik, për shkak të tarifave amerikane ndaj produkteve evropiane dhe kërcënimeve të vazhdueshme me sanksione.

Kjo ka forcuar bindjen në Bruksel se partneriteti transatlantik po bëhet gjithnjë e më i paqëndrueshëm dhe i vështirë për t’u parashikuar.

Rezultati, sipas zyrtarëve, nuk është një shkëputje formale nga Shtetet e Bashkuara, por një erozion gradual i besimit në besueshmërinë e tyre si garantues të sigurisë evropiane — një pasiguri që po e riformëson gjithnjë e më shumë politikën e Bashkimit Evropian.

Në të njëjtën kohë, Bashkimi Evropian po përballet me presion ekonomik në rritje si nga Uashingtoni, ashtu edhe nga Pekini.

Tarifat amerikane dhe mosmarrëveshjet tregtare gjatë administratës së Donald Trump kanë rikthyer shqetësimet për përdorimin e presionit ekonomik edhe nga aleatët tradicionalë të Evropës, ndërsa mbikapaciteti industrial i Kinës dhe dominimi i saj në zinxhirët kritikë të furnizimit po vazhdojnë të ushtrojnë presion të konsiderueshëm mbi industrinë evropiane.

Bashkimi Evropian mban një deficit të ndjeshëm tregtar me Kinën, gjë që po e forcon debatin e brendshëm mbi varësinë afatgjatë ekonomike dhe konkurrencën e perceptuar si të padrejtë në tregjet globale.

Në përgjigje të këtyre sfidave, Brukseli ka adoptuar një qasje strategjike që gjithnjë e më shpesh përshkruhet si “de-risking” – pra reduktimi i ekspozimit ndaj SHBA-së dhe Kinës, pa u shkëputur plotësisht ekonomikisht nga asnjëra prej tyre.

Kjo strategji ka përfshirë edhe largimin gradual të kompanive kineze të teknologjisë si Huawei dhe ZTE nga infrastruktura kritike evropiane, si dhe përpjekje për të forcuar alternativa vendore në sektorë kyç si financat, pagesat digjitale dhe prodhimi industrial.