ODIHR ka vlerësuar projektligjin e ri për financimin e partive politike në Shqipëri, si një përpjekje për të forcuar transparencën dhe kontrollin mbi financat politike, por paralajmëron se drafti ende përmban boshllëqe serioze që mund të lejojnë shmangien e ligjit dhe financime të fshehta. Raporti shprehet se mangësitë duhen korrigjuar për të përmbushur standardet ndërkombëtare.
“Nëse zbatohen në mënyrë efektive, dispozitat e projektligjit duhet të ndihmojnë në luftimin e korrupsionit, të rrisin transparencën dhe të kontribuojnë në krijimin e një fushe loje të barabartë për partitë politike në Shqipëri. Ka disa fusha që kërkojnë vëmendje për të mbyllur boshllëqet e mundshme ligjore që mund të shfrytëzohen për të anashkaluar rregulloret e financimit të partive politike dhe të fushatave. Hartuesit duhet të marrin në konsideratë një ndalim të qartë të donacioneve të bëra në emër të një personi tjetër”, thuhet në raport.
Sipas ODIHR, “nëse zbatohet në mënyrë efektive, dispozitat e projektligjit duhet të ndihmojnë në luftën kundër korrupsionit, rritjen e transparencës dhe krijimin e një gare të barabartë për partitë politike në Shqipëri”. Por raporti ngre një sërë shqetësimesh për mënyrën sesi partitë mund të anashkalojnë rregullat e financimit.
“Mospërputhjet midis këtyre instrumenteve, së bashku me boshllëqet rregullatore në fusha të tilla si kreditë, financimi nga palët e treta dhe zbatimi, mund të dëmtojnë koherencën dhe efektivitetin e përgjithshëm të sistemit dhe mund të rezultojnë në boshllëqe ligjore. Duhet të përfshihen rregulla më të qarta dhe më të qëndrueshme për vlerësimin e kontributeve në natyrë, duke përfshirë shërbimet dhe mbështetjen tjetër jo-monetare. Lista e sanksioneve sipas projektligjit duhet të mbulojë të gjitha detyrimet thelbësore të përcaktuara në projektligj, duke përfshirë edhe marrjen e donacioneve nga burime të ndaluara”, thuhet në raport.
ODIHR kërkon ndalim të qartë të donacioneve të fshehura, duke rekomanduar “ndalimin eksplicit të donacioneve të bëra në emër të një personi tjetër”, si dhe detyrimin për të deklaruar profesionin dhe punëdhënësin e çdo donatori.
“Rekomandohet që projektligji të përfshijë dispozita që adresojnë financimin nga palët e treta, duke përfshirë situatat kur palët e treta kryejnë shpenzime në emër ose për përfitimin e partive politike. Për këtë qëllim, hartuesit e ligjeve duhet të prezantojnë një përkufizim të qartë të asaj që nënkuptohet me financim nga palët e treta, duke siguruar njëkohësisht që të njëjtat kufij ekzistues për donacionet për partitë politike dhe rregullat mbi shpenzimet dhe raportimin/zbulimin publik si ato që zbatohen për partitë politike të zbatohen edhe për subjekte ose persona të tillë.”, evidenton ODIHR
Shqetësim tjetër i ngritur është edhe fakti që shumë rregulla të rëndësishme i delegohen më vonë Komisionit Qendror të Zgjedhjeve.
“Të parashikohet një kuadër rregullator gjithëpërfshirës që rregullon kreditë për partitë politike, duke përfshirë dispozita mbi burimet e lejuara, kufizimet, garancitë dhe kushtet e ripagimit, duke mandatuar zbulimin e plotë të kredive të tilla në llogaritë vjetore të partive, dhe të merret në konsideratë fuqizimi i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve për të vendosur procedura të hollësishme për monitorimin e pajtueshmërisë me rregullat e zbatueshme për kreditë”, thotë raporti.
Raporti raporti konsideron projektligjin një hap pozitiv drejt reformimit të financimit të partive politike në Shqipëri, por nënvizon se pa rregulla më të qarta, transparencë më të fortë dhe kapacitete reale hetimore për KQZ-në, sistemi mbetet i ekspozuar ndaj abuzimeve dhe financimeve të fshehta politike.
