Si ndihmuan ngjarjet e nëntorit 1988 në formësimin e shtetësisë moderne të Azerbajxhanit dhe të përkushtimit të tij të qëndrueshëm ndaj pavarësisë.

Më 17 nëntor, Azerbajxhani shënon Ditën e Rilindjes Kombëtare, duke përkujtuar një pikë kthese në luftën e vendit për pavarësi. Në këtë ditë të vitit 1988, mijëra njerëz u mblodhën në sheshin qendror të Bakusë për të protestuar kundër zhvillimeve në rajon. Ajo që nisi si një demonstratë publike u shndërrua shpejt në një lëvizje më të gjerë për të drejtat kombëtare, lirinë politike dhe sovranitetin.

Protestat u zhvilluan në sfondin e paqëndrueshmërisë në rritje në Bashkimin Sovjetik. Nga fundi i viteve 1980, vështirësitë ekonomike, pasiguria politike dhe tensionet kombëtare në rritje po sfidonin autoritetin e Moskës në mbarë republikat sovjetike. Në Azerbajxhan, pretendimet territoriale të Armenisë ndaj Garabagh-ut, shpërngulja e azerbajxhanasve nga Armenia dhe pakënaqësia ndaj reagimit të udhëheqjes sovjetike kishin nxitur zemërim të gjerë në opinionin publik.

Demonstratat që nisën më 17 nëntor morën gradualisht një rëndësi më të gjerë politike. Kërkesat, të cilat fillimisht përqendroheshin te integriteti territorial dhe mbrojtja e të drejtave kombëtare, u zgjeruan duke përfshirë reformat demokratike dhe një autonomi më të madhe politike. Megjithëse forcat sovjetike të sigurisë i shpërndanë tubimet më 5 dhjetor, këto ngjarje kishin kontribuar tashmë në një ndryshim rrënjësor të peizazhit politik të Azerbajxhanit.

Rëndësia e Ditës së Rilindjes Kombëtare shkon përtej vetë demonstratave. Ngjarjet e nëntorit 1988 shënuan një periudhë në të cilën identiteti kombëtar, pjesëmarrja politike dhe kërkesa për vetëvendosje zunë një vend gjithnjë e më qendror në jetën publike. Ato ndihmuan gjithashtu në formësimin e vetëdijes politike të një brezi që, vetëm tre vjet më vonë, do të bëhej dëshmitar i rivendosjes së pavarësisë së Azerbajxhanit.

Vitet në vijim u karakterizuan nga tensione në rritje. Më 20 janar 1990, trupat sovjetike hynë në Baku, duke vrarë dhjetëra civilë në atë që u bë e njohur si Janari i Zi. Ndërhyrja e dhunshme e intensifikoi kundërshtimin e popullsisë ndaj sundimit sovjetik dhe përforcoi kërkesat për pavarësi. Të nesërmen, Udhëheqësi Kombëtar i Azerbajxhanit, Heydar Aliyev, i cili ishte larguar nga udhëheqja sovjetike në vitin 1987, u shpreh publikisht kundër ndërhyrjes ushtarake. Në Përfaqësinë e Përhershme të Azerbajxhanit në Moskë, ai dënoi veprimet e autoriteteve sovjetike dhe kërkoi që personat përgjegjës të mbanin përgjegjësi.

  • foto galeri

Më 17 nëntor 1990, dy vjet pas demonstratave të para masive në Baku, Heydar Alijev, Presidenti i ndjerë, kryesoi një seancë të parlamentit të Nakchivan-it (eksklavë e Azerbajxhanit), në të cilën flamuri trengjyrësh i Republikës Demokratike të Azerbajxhanit u miratua si flamuri shtetëror i republikës autonome, ndërkohë që Azerbajxhani ishte ende pjesë e Bashkimit Sovjetik. Parlamenti propozoi gjithashtu rivendosjen e flamurit në nivel kombëtar. Më 5 shkurt 1991, ai u miratua zyrtarisht si flamuri shtetëror i Azerbajxhanit, duke ringjallur një simbol të republikës së themeluar në vitin 1918.

Azerbajxhani rivendosi pavarësinë e tij më 18 tetor 1991, por vendi u përball shpejt me vështirësi serioze politike dhe ekonomike. Heydar Alijev u rikthye në udhëheqjen kombëtare në vitin 1993, gjatë një periudhe paqëndrueshmërie të brendshme dhe konflikti të armatosur. Administrata e tij u përqendrua në rivendosjen e stabilitetit politik, forcimin e institucioneve shtetërore dhe zhvillimin e një politike të jashtme të pavarur. Në vitin 1995, Azerbajxhani miratoi një Kushtetutë të re, duke vendosur kuadrin ligjor për sistemin politik të vendit.

Ngjarjet që ndodhën më 17 nëntor të viteve 1988 dhe 1990 e sollën çështjen e pavarësisë në qendër të jetës politike të Azerbajxhanit. Vendimet e mëpasshme të fillimit të viteve 1990, përfshirë ato të marra nën udhëheqjen e Heydar Alijev, kontribuan në themelimin dhe konsolidimin e shtetit të pavarur.

Tridhjetë e tetë vjet më vonë, 17 nëntori mbetet një datë e rëndësishme në historinë e Azerbajxhanit, duke kujtuar lëvizjen publike që i parapriu rivendosjes së pavarësisë në vitin 1991.

  • foto galeri

Foto 1: Një grua që mban një fëmijë të vogël mes demonstruesve gjatë Lëvizjes së Rilindjes Kombëtare të Azerbajxhanit në vitin 1988.

Burimi: Muzeu Kombëtar i Historisë së Azerbajxhanit.

  • foto galeri

Foto 2: Protestues të mbledhur rreth një zjarri për t’u ngrohur gjatë demonstratave të natës në Baku, nëntor–dhjetor 1988.

Burimi: Muzeu Kombëtar i Historisë së Azerbajxhanit.

  • foto galeri

Foto 3: Gra dhe demonstrues të tjerë duke ngritur grushtet gjatë protestave masive në Baku, nëntor–dhjetor 1988.

Burimi: Muzeu Kombëtar i Historisë së Azerbajxhanit.

© BalkanWeb
Për t’u bërë pjesë e grupit "Balkanweb" mjafton të klikoni: Join Group dhe kërkesa do t’ju aprovohet menjëherë. Grupi Balkanweb