Në çdo shoqëri demokratike, drejtësia konsiderohet themeli mbi të cilin ngrihet besimi i qytetarëve tek shteti. Por drejtësia nuk është thjesht një sallë gjyqi, një togfjalësh juridik apo një vendim i shkruar në fund të një procesi të gjatë. Drejtësia është ndjesia që qytetari ka kur beson se ligji vepron njësoj për të gjithë, pa frikë, pa ndikim dhe pa vonesë. Pikërisht këtu qëndron edhe thelbi i një të vërtete të madhe: “Drejtësia e vërtetë nuk matet vetëm me vendimin, por me shpejtësinë, paanshmërinë dhe besueshmërinë e saj.”
Një vendim i drejtë që vjen pas shumë vitesh, shpesh humbet vlerën morale dhe njerëzore. Njeriu që pret drejtësi nuk pret vetëm një letër me vulë. Ai pret rikthimin e dinjitetit, të së drejtës së mohuar, të pronës, të lirisë apo të besimit të humbur. Kur proceset zgjasin pafund, drejtësia fillon të perceptohet si privilegj për ata që kanë pushtet, para apo ndikim. Në këtë moment lind zhgënjimi qytetar dhe fillon kriza e besimit ndaj institucioneve.
Vonesa e drejtësisë nuk është thjesht problem administrativ. Ajo është problem moral, politik dhe shoqëror. Një shoqëri ku qytetari endet për vite të tëra në korridoret e gjykatave krijon lodhje kolektive dhe humbje shprese. Kur njerëzit nuk besojnë më tek drejtësia, ata fillojnë të kërkojnë zgjidhje jashtë ligjit, duke dobësuar vetë themelet e shtetit demokratik.
Por drejtësia nuk dëmtohet vetëm nga vonesa. Ajo dëmtohet edhe nga mungesa e paanshmërisë. Një sistem drejtësie që perceptohet si selektiv, që godet të dobëtin dhe kursen të fortin, nuk mund të krijojë rend moral në shoqëri. Ligji humbet autoritetin kur qytetari bindet se vendimi nuk varet nga e drejta, por nga lidhjet, ndikimi apo interesat politike. Në këtë rast, drejtësia nuk shërben më si garanci e barazisë, por si instrument frike dhe kontrolli.
Besueshmëria është elementi që i jep kuptim gjithë sistemit. Nuk mjafton që drejtësia të jetë formalisht e pavarur; ajo duhet të perceptohet si e tillë nga qytetarët. Besimi publik nuk fitohet me propagandë, konferenca apo slogane. Ai fitohet kur qytetari sheh se ligji funksionon realisht, se abuzuesi ndëshkohet dhe se i pafajshmi mbrohet. Besimi lind kur standardi është i njëjtë për të gjithë.
Në fund, drejtësia është shumë më tepër se një procedurë juridike. Ajo është kontrata morale midis shtetit dhe qytetarit. Kur kjo kontratë prishet, shoqëria hyn në krizë besimi. Prandaj, reforma më e madhe që mund të bëjë një shtet nuk është vetëm ndërtimi i institucioneve të reja, por krijimi i një drejtësie që vepron shpejt, paanshmërisht dhe me integritet.
Sepse drejtësia e vërtetë nuk matet vetëm me vendimin që jepet në fund të procesit. Ajo matet me mënyrën si arrihet ai vendim, me kohën kur jepet dhe me besimin që krijon tek qytetari. Vetëm atëherë drejtësia pushon së qeni një premtim abstrakt dhe kthehet në shtyllën reale të demokracisë.
