Një nga objektet më të rralla dhe më të rëndësishme të Thesarit të Villenës, një byzylyk i krijuar nga hekur me origjinë meteoritike, i ka shpëtuar vjedhjes në një muze arkeologjik në Spanjë. Sipas raportimeve të “El País”, hajdutët arritën të merrnin disa prej objekteve të çmuara të thesarit, por lanë pas byzylykun prej hekuri, me sa duket sepse e konsideruan si një objekt me vlerë të ulët.
Thesari i Villenës, i datuar në Epokën e Bronzit, përbëhej para vjedhjes nga 59 objekte ari, mes tyre 27 byzylykë dhe 11 kupa, si dhe nga objekte argjendi dhe dy objekte të veçanta prej hekuri. Byzylyku i mbetur pas është një unazë e hapur, me skaje të rrumbullakosura. Krahas tij, hajdutët lanë gjithashtu tre kupa argjendi dhe një tjetër byzylyk ari.
🇪🇸 One of the world’s most important collections of #BronzeAge artifacts, most of them made of gold, was almost entirely stolen from the museum in #Villena in Spain early on Thursday.
Hitting the museum at around 5:20 am, the thieves carried out the robbery in less than four… pic.twitter.com/W1bkOOLFBh
— FRANCE 24 English (@France24_en) August 28, 2026
Rëndësia e jashtëzakonshme e byzylykut u kuptua vetëm pas analizave shkencore. Në vitin 2024, studimi i dy objekteve prej hekuri zbuloi se ato ishin krijuar nga material me origjinë meteoritike dhe datonin nga fundi i Epokës së Bronzit.
Hekuri meteoritik gjendet në disa lloje të veçanta meteorësh që mbërrijnë në Tokë nga hapësira. Ai përbëhet kryesisht nga një aliazh hekuri dhe nikeli, me përqendrime të nikelit që mund të kalojnë 5%, si dhe përmban elementë të tjerë, përfshirë kobaltin.
Sipas studiuesve, përdorimi i këtij materiali nga njerëzit e Epokës së Bronzit është një dëshmi e rëndësishme e njohurive dhe aftësive të tyre metalurgjike. Ignacio Montero Ruiz, studiues në Institutin e Historisë të CSIC-së spanjolle dhe një prej autorëve të studimit të vitit 2024, ka theksuar se dy objektet prej hekuri kishin një vlerë të jashtëzakonshme për njerëzit e asaj periudhe.
Pikërisht për këtë arsye, ato u vendosën së bashku me objektet e shumta prej ari në Thesarin e Villenës. “Hekuri dhe ari së bashku, por një hekur shumë i veçantë”, është shprehur Montero Ruiz.
Thesari i Villenës
Thesari u zbulua në vitin 1963 nga arkeologu José María Soler dhe konsiderohet një prej koleksioneve më të rëndësishme të objekteve metalike të Epokës së Bronzit në Gadishullin Iberik. Byzylyku meteoritik ishte përshkruar fillimisht si një objekt prej metali të errët, me nuancë plumbi dhe pjesërisht të mbuluar nga oksidimi. Origjina e tij e pazakontë u identifikua vetëm dekada më vonë, falë analizave moderne.
Megjithatë, ende mbeten pa përgjigje disa pyetje të rëndësishme: kush i prodhoi objektet prej hekuri meteoritik dhe nga cila pjesë e botës erdhi materiali që u përdor për krijimin e tyre.
