Analiza më serioze dhe, pa dyshim, më e dhimbshme që duhet t’i bëhet sot realitetit politik të Partisë Demokratike, nuk lidhet me kronikat e përditshme të selisë apo me retorikën e zakonshme të luftës politike, por me një fenomen shumë më të thellë dhe strukturor: refuzimin masiv të elitave. Pyetja që kërkon një përgjigje urgjente është se përse të gjithë ata që kanë ndërtuar një karrierë solide në PD, duke mbajtur poste të larta partiake dhe funksione të rëndësishme në pushtetin ekzekutiv, po e refuzojnë sot këtë forcë politike duke mos shprehur asnjë lloj interesi për proceset e saj të brendshme? Ky nuk është thjesht një largim fizik, por një divorc moral dhe intelektual me atë që dikur ishte shpirti i pluralizmit shqiptar.

​Nëse vëzhgojmë me vëmendje dinamikat e fundit, vërejmë se numri i të ashtuquajturve “të vetëpërjashtuar” në garat për lidership apo në strukturat drejtuese, është papërfillshëm i vogël në krahasim me ushtrinë e heshtur të atyre që thjesht nuk shfaqin më asnjë interes. Ky indiferentizëm i personaliteteve të djathta, i njerëzve me peshë publike, intelektualëve dhe teknikëve që dikur menaxhuan shtetin, përbën diagnozën më të rëndë për një parti politike. Kur elitat pushojnë së komunikuari me partinë e tyre, kjo do të thotë se institucioni ka humbur aftësinë për të prodhuar të ardhme dhe është shndërruar në një rreth të mbyllur që ushqehet vetëm me nostalgji ose me beteja për mbijetesë personale. Ky fenomen na çon drejt dy konkluzioneve të pakontestueshme që shpjegojnë këtë agoni të zgjatur.

​Së pari, ekziston një bindje pothuajse metafizike midis këtyre personaliteteve se fati i Partisë Demokratike është tashmë i parashkruar dhe i lidhur pazgjidhshmërisht me fatin e lidershipit të saj aktual. Në psikologjinë politike, kur një organizatë pushon së qeni një entitet kolektiv dhe identifikohet deri në asht me portretin e një individi, ajo humbet elasticitetin për t’u vetëkorrigjuar. Personalitetet e djathta, duke qenë njerëz të aksionit dhe të mendimit racional, duket se janë dorëzuar para idesë se cikli i kësaj partie, në formën që ne e njohim, po shkon drejt një fundi të pashmangshëm. Ata nuk po rebelohen, sepse rebelimi kërkon besim se diçka mund të shpëtohet; ata thjesht po presin fundin e saj, duke zgjedhur të mbeten spektatorë të një tragjedie që nuk mund ta ndalin. Heshtja e tyre është në fakt një akt dënimi më i rëndë se çdo akuzë publike, sepse tregon se PD nuk konsiderohet më një investim i vlefshëm për të ardhmen e vendit apo për idealet e së djathtës.

​Së dyti, fati i partisë është bërë aq i ndërvarur nga lidershipi, saqë çdo përpjekje për ringritje perceptohet tashmë si një mision pa asnjë shpresë. Për shumë personalitete, kostoja e përfshirjes në një strukturë që refuzon të hapet dhe të modernizohet është shumë e lartë. Ata shohin se agonia e PD-së nuk është një fazë kalimtare, por një gjendje permanente e ushqyer nga vetë lidershipi, i cili duket se e ka identifikuar ekzistencën e partisë me mbrojtjen e interesave të veta politike. Në këtë kontekst, ringritja nuk kërkon thjesht njerëz të rinj, por një ndryshim total të paradigmës, gjë që duket e pamundur në kushtet aktuale. Prandaj, shumica e figurave historike dhe intelektuale po presin që kjo agoni të konsumohet deri në fund, bashkë me lidershipin që e personifikon atë. Ata nuk duan të jenë pjesë e një “reanimacioni” artificial të një projekti që ka humbur lidhjen me kohën dhe me aspiratat e shoqërisë moderne shqiptare.

​Kjo braktisje pa zhurmë nga ana e elitave është treguesi më i qartë se Partia Demokratike ka pushuar së qeni “shtëpia e lirisë” për t’u kthyer në një bunker të izolimit. Agonia e saj, e shoqëruar me mungesën e plotë të interesit nga ata që duhet ta udhëhiqnin, paralajmëron një transformim të dhimbshëm. Kur numri i të interesuarve për ta drejtuar ose për të kontribuar në një parti bie në nivele kaq kritike, problemi nuk është më te kandidatët, por te vetë mesazhi dhe struktura.

PD po shkon drejt një fundi që nuk po vjen nga goditjet e kundërshtarit, por nga shterimi i energjisë së brendshme dhe nga refuzimi i njerëzve të saj më të mirë për të qenë pjesë e një projekti pa krye. Në fund të ditës, historia na mëson se partitë politike nuk vdesin kur humbasin zgjedhjet, por vdesin kur elitat dhe mendjet e tyre më të ndritura nuk i shohin më ato as si mjet, as si ideal, por si një barrë të së shkuarës që po shuhet në vetmi.